— To‘lqin aka, dastlab g‘alla islohotining eng asosiy jihatlari haqida gapirsangiz. Nega u shu paytgacha kechiktirib kelingan? Fermerlar boshiga solingan qiyinchiliklarni bugun qandaydir shaklda kompensatsiya qilish haqida ham o‘ylanyaptimi?
— Islohot kechiktirilmagan. Bu borada hukumat harakatlarni 2018-19-yillarda boshlagan edi. Masalan, pandemiyaga qadar biz qolipli non va unning narxini birjaga – erkin savdoga chiqarib, hatto bug‘doyning narxini ham erkinlashtirgan edik.
O‘sha paytlarda ba’zi fermerlar bizga qo‘ng‘iroq qilib: “Korxonaga don olib keldim, lekin ular olishdan bosh tortishyapti”, degan savollarni ham qo‘ygandi. Nega? Chunki o‘sha paytda bozor erkinlashtirilib, bug‘doyga erkin bozor narxi qo‘yilgandi. Fermer bunda g‘allani davlatga topshiradi va ikki kunda pulini oladi. Bozorda esa uni 10 kun, 1 oy yoki ikki oyda sotadi.
2020 yilda esa bizga pandemiya kirib keldi. Pandemiya ilk kirib kelgan paytda uning iqtisodiyotga, aholining ijtimoiy holatiga olib keladigan zararini baholab bo‘lmasdi.
Masalan, hamma eslaydi, o‘sha paytlarda ko‘chalarda hattoki mashinalar harakati ham to‘xtab qolgandi. Bunday paytda aholini un va non bilan ta’minlash uchun reformani vaqtincha to‘xtatib turgandik.
Bunda, shuningdek, vaziyatdan kimlardir o‘z qing‘ir maqsadlari yo‘lida foydalanmasin, degan maqsadlar ham ko‘zlangandi.
Bu chora pandemiya boshida – 3-4 oy davomida o‘z samarasini berdi. Ammo karantin qoidalari yumshatilar ekan, uning samarasi ham tushib boshladi. Chunki bu bozor va uni to‘la boshqarolmaysiz.
Vaqt va bozor ko‘rsatyaptiki, biz cheklovlar bilan bir tomondan fermerning daromadini kamaytirib, uni qiyin ahvolga tushirib qo‘yyapmiz. Ikkinchi tomondan esa aholiga non va un mahsulotlari baribir davlat o‘ylagan narxda yetib bormayapti.
Hech kimga sir emas, xalq tilida “buxanka” deyiladigan qolipli nonni Toshkent shahridan tashqarida, masalan, Chinoz yoki Yangiyo‘lda 1 ming 600 so‘mdan topolmaysiz. Bu non viloyatlarda haqiqiy bozor narxida sotilyapti.
Shu ma’noda, bu islohotning to‘xtab turishiga ma’lum ma’noda pandemiya sabab bo‘ldi.
