Arzon, biroq xavfsiz emas: xonadonlarda ijarada turish talaba qizlarga «qimmat»ga tushmaydimi?

Kvartira muammosi o‘qish ishtiyoqida kelgan talabalarning shashtini ham so‘ndiradi. Chunki yangi o‘quv yili boshidan ta’lim olish emas, ishonchli turar joy topish masalasi birinchi o‘ringa o‘tadi.

Poytaxtdagi xonadonlarda talabalarga ijaraga joy berilishi haqidagi e’lonlarda «Faqat qizlarni qo‘yamiz», degan e’lonlar salmog‘i ko‘proqligi quvonarli hol, albatta. Ammo boshpana izlab sarson bo‘lgan talabalar pirovardida yosh oila bilan birga yashashga, yoki talaba yigit-qizlar bir tom ostida turishga ham majbur bo‘lishmoqda.

Xo‘sh, bu qanchalik to‘g‘ri va xavfsiz? Mutlaqo begona erkak(lar) yashaydigan xonadonda istiqomat qilish qizlar uchun noqulaylik tug‘dirmaydimi? Ular jinsiy va jismoniy zo‘ravonlikka duch kelishmaydimi? Bu borada ayrim talaba qizlarimizning fikrlarini tingladik (ismlar o‘zgartirilgan).

«Bir dugonam yosh oila bilan kvartirada turdi. «Eri ertalab vaqtli ketib kechqurun kech qaytar ekan, xalal bermaskan», deb yurdi. Yarim tunda dugonam yig‘lab telefon qildi: «Kvartirangda joy bormi, bu yerdan ketmasam bo‘lmaydi», deb. Qo‘rqib, taksida 2 qiz yetib bordik. Ma’lum bo‘lishicha, eri ichib kelib xotini bilan janjallashibdi. Eri xotinini kaltaklashga o‘tganida dugonam chidolmay o‘rtaga tushibdi. Natijada, u ham zo‘ravon erining mushtiga nishon bo‘libdi», — deb hikoya qiladi Shahinabonu Erkinova.

Kvartira izlab rosa sarson bo‘lgach, «erim yo‘q, o‘zim turaman», degan ayolning xonadoniga joylashgan qizning hikoyasiga e’tibor bering:

«Bir xonali bo‘lgani uchun kvartirada yonma-yon yotardik. Bir kuni kechqurun uyg‘onib ketdim. Ne ko‘z bilan ko‘rayki, uch kishi bo‘lib qolibmiz. Qo‘rqqanimdan baqirib yubordim. «Nega baqirasan?! Bu — mening erim. Ba’zida kelib tunab qoladi. Senga zarari tegmaydi», dedi uy bekasi. Yaxshiyamki, xolamning o‘g‘li Toshkentda o‘qiydi. Qo‘ng‘iroq qildim, kelib olib ketdi», — deb o‘z boshidan o‘tganini aytib berdi Marjona Turg‘unboyeva.

Dugonalari bilan kvartira izlab, topa olmagach, bir yosh oilaning yonida ijaraga turishga majbur bo‘lgan Hulkar Murtazoyeva esa shunday hikoya qiladi:

«Biz kunduzi uyda bo‘lmasdik. Uy bekasining turmush o‘rtog‘i tunda ishga ketardi. Shu bois unchalik qiynalmadik. Bir oy turganimizdan so‘ng turmush o‘rtog‘ining ish jadvali o‘zgardi va biz kvartiradan chiqishga majbur bo‘ldik. Yana joy izla, ko‘ch-ko‘roning bilan ko‘ch deganlaridek...»

Ko‘cha-ko‘yda va ijtimoiy tarmoqlarda «yosh oila sheriklikka qizlarni ijaraga qo‘yadi», hamda «xozyaykali uylarga kvartiraga joylaymiz», kabi e’lonlar ko‘paymoqda.

«Xozyayka»li deyilayotgan uylarda uy bekasidan tashqari yana kimlar yashaydi? Sharoiti kvartira qo‘yishga to‘g‘ri keladimi? Bir necha e’lon beruvchilar bilan bog‘lanib, shu haqida ma’lumot oldik.

«Uyda hamma sharoit bor. Erim ishga ertalab ketib kechqurun keladi. Qizlar bilan ishi yo‘q. Sizlarga xalal bermaydi», desa yana boshqasi «6 nafar qizga bitta xona beramiz, divanimiz ikki qavatli. Kelinim o‘qishda, o‘g‘lim ishda bo‘ladi. Ikkinchi o‘g‘limning qizlar bilan ishi yo‘q. Bitta nevaram bor. Uni ham qizlarning xonasiga kirgizmayman. Ma’qul bo‘lsa turing, siz bilan to‘rtta bo‘lasizlar, yana ikkita qiz olaman», — deydi ulardan biri.

Yigit va qizlar aralash turadigan uyni maqtab, joylashtirishga urinayotan dallol «o‘zbekchilikka to‘g‘ri kelmaydi-ku, o‘zingiz singlingiz yoki opangizni begona yigitlar bilan bir tom ostida qolishini xohlarmidingiz?» — degan savolimizdan tutoqib ketdi:

«Yoqsa turing, yoqmasa turadigan ko‘p. Hozir bu oddiy holga aylangan. Katta fojia yasash shartmas. Qancha odam ijaraga uy topolmay sarson bo‘lib yuribdi!».

Albatta, insofli uy egalari ham yo‘q emas. Shundaylardan biri bilan suhbatlashdik.

«Bir qancha vaqt avval, kvartira pulini to‘lolmay qiynalganimizda turmush o‘rtog‘im bilan kelishib, ijaraga qizlarni qo‘yganmiz. Vanna, hojatxona alohida edi. Turmush o‘rtog‘im qizlar uyg‘onmasdan ishga ketardi. Ular turadigan xonaning eshigi hamisha yopiq bo‘lardi. Moddiy tomondan qiynalmaganimizda qo‘ymasdik, albatta. Shunda ham barcha sharoitlarni qilib, keyin ijara haqida e’lon bergandik», — deydi xonadon sohibasi Maftuna Bobonazarova.

Ijara pulini to‘lashga qiynalganidan sheriklikka odam olsa, o‘shanda ham sharoiti to‘g‘ri kelsa, boshqa gap, ammo o‘z uyi bo‘lsa, er-xotin ishlasa, shuncha qizni kvartiraga qo‘yib nima zaril odamlarga? Uning javobgarligi ham bor-ku axir?! Qolaversa, bir-biriga nomahram bo‘lgan, bo‘y yetgan qiz-yigitlarning bir tom ostida yashashi o‘zbekchilikka ham, dinimizga ham to‘g‘ri kelmaydi.

Oliy o‘quv yurtlarida tyutor lavozimi joriy etilgan bo‘lib, u talabalarning muammolarini bartaraf qilishda yaqindan yordam ko‘rsatadi. Oilasidan olisda yurgan yigit-qizlar uchun aka, opadek yaqin inson vazifasini bajaradi. Har 120-150 talabaga 1 nafar tyutor biriktiriladi. Bugungi kunda talabalarga ijara uy topish, ularni qulay sharoitli xonadonlarga joylashtirish tyutorlar zimmasiga yuklangan. Ular bu borada qanday ish olib bormoqda?

«Talabalar o‘qishga kelmasidan uy egalari bilan gaplashib, baza yaratib qo‘ygandik. Yosh oilalar yoniga va qariyalari bor uyga qizlarni joylashtirmayapmiz. Sababi, oilada bo‘ladigan turli nizolar talabalarni o‘qishdan chalg‘itib, dars qilishiga xalal beradi. Asosan maktab yoshidagi bolalari bilan yolg‘iz yashaydigan uy bekalari bor xonadonga 3–4 nafardan qizlarni ijaraga qo‘ymoqdamiz. Ular darsdan keyin bolalarga ingliz tili, ona tili kabi fanlardan yordam berib, o‘z bilimlarini ham oshirishyapti. Biz joylashtirgan talabalarning barchasiga ijara shartnomasi qilib berilgan. Yigit va qizlarning alohida turishini nazorat ostiga olganmiz. Boisi, ularning o‘ziga yarasha ehtiyojlari bor, bir tom ostiga joylashtirish hech bir qolipga sig‘maydi», — deydi O‘zJOKU tyutori Oygul Qullayeva.

Aslini olganda ilmi toliblar uchun talabalar turar joyidan yaxshiroq maskan yo‘q. Qizlarimiz noilojlikdan oila bilan turishga majbur bo‘lishmoqda. Tajovuzdan mudom cho‘chib yashash, birovning eridan kaltak yeyish, har oy kvartira izlab sarson bo‘lishni, albatta, hech kim istamaydi. Qolaversa, oilalarda bo‘ladigan turli maishiy nizolar, oilaviy zo‘ravonliklar mustaqil hayot ostonasida turgan qizlarning ruhiyatida ham salbiy iz qoldiradi.

Shu sababli yangi yotoqxonalar qurilishi masalasi qizlar ko‘p o‘qiydigan oliygohlarda birinchi navbatda hal qilinishi kerak. Bungacha ijarada turadigan qizlarning yashash sharoiti esa oliygohlar ma’muriyati — tyutorlar va yoshlar ittifoqi, o‘sha xonadon joylashgan mahalla yig‘ini tomonidan, talaba qizlarimizning yaqinlari tomonidan doimiy nazoratga olinishi kerak.