Mana qarang, hozirgacha qishloq xo‘jaligini davlat moliyalashtirib keldi: avval fermerlar, keyin klasterlar ham deyarli davlat beradigan imtiyozli kreditlar evaziga faoliyat yuritib kelishyapti. Bu degani tomorqachilardan tashqari hamma yerda ishlaydigan xo‘jaliklar o‘z pulini yerga deyarli tikmay keldi. Birovning puli – baribir birovning puli, istaysizmi-yo‘qmi – jigardan bo‘lmagan. Shuning uchun ham bu ketishda rivojlanish bo‘lmaydi va biz – jurnalistlarga kelayotgan ma’lumotlar bunga yaqqol dalil.
Yechimlardan biri – aynan qishloq xo‘jaligi kooperativlari – fermer va dehqonlarning o‘z tashabbuslari bilan (“tepadan tushgan” buyruqqa binoan emas) tuzilgan birlashmalari. Bu yerda:
Birinchidan, dehqonlar xossatan manfaatlarini ko‘zlab birlashishadi, shu sabab ularning ustidan nazorat o‘rnatish kerak bo‘lmaydi.
Ikkinchidan, dehqon va fermerlar o‘zi pullarini tikishadi, o‘sha – biz tilga olgan “birovning [qadri yo‘q] puli”ni emas. Bu esa umuman boshqacha manzara!
Xullas, kooperativlar sohasi rivojlansa, qishloq xo‘jaligi sohasi rivojlanadi.
Endi bir savol, kooperativlar yuzaga kelishiga to‘sqinlik qilayotganlarni nima deb atasak bo‘ladi? Ularni nima deb atashni siz azizlarga qoldiraman-da, bizga kelib tushayotgan murojaatlarga o‘taman.
Surxondaryo viloyati, Jarqo‘rg‘on tumani. Bu yerda hozircha atigi bitta kooperativ tuzilgan – 16 fermer birlashib, kooperativ tuzgan, paxta yetishtirgan. Mana endi paxta pishdi deguncha, paxtaga ega chiqdi. Kooperativ o‘zi yetishtirgan paxta o‘zi istagan joyga yig‘ishiga imkon berilmayapti.
Boshqa bir murojaat Farg‘ona viloyati, Uchko‘prik tumanidan. 19 nafar fermer kooperativ tuzgan. Bu yerda ham o‘sha holat – kooperativ o‘zi yetishtirgan paxtasini o‘zi istagan joyda saqlashiga to‘sqinlik qilinyapti. Va yig‘ib qo‘yilgan paxta g‘aramini (buntini) klaster omboriga majburan olib ketish bilan tahdid qilinmoqda.
Hali aytganimizdek, kooperativlar – O‘zbekiston qishloq xo‘jaligining ertangi kuni. Masalan, hozirdanoq ma’lum bo‘ldiki, kooperativlar yetishtirilayotgan paxtaning tannarxini tushirishga harakat qilishyapti va paxta yetishtirishga kamroq mablag‘ sarflanyapti. Har bir tuzilayotgan kooperativni hozirda mamlakat yutug‘i deb qabul qilish kerak.
