Belarusda narxlarni oşiriş taqiqlandi, «qoidabuzar»lar hibsga olinmoqda
|00:48 / 30.10.202221 4229 min
Foto: ReutersFoto: Reuters
Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko 6 oktyabrdan mamlakatda narxlarni oşiriş taqiqlanişini ma’lum qilgandi. Şundan söng, narxlarni tartibga soliş töğrisidagi qonun kuçga kirdi va narxlarni «asossiz» oşirgan tadbirkorlarni hibsga oliş boşlandi.
Ayrim viloyatlarda tadbirkorlar işini töxtatgani, işçilar işga çiqmayotgani haqida xabarlar tarqaldi. Iqtisodçilar tez orada dökonlarda mahsulot qolmay, iqtisodiyot jar yoqasiga kelişini aytmoqda.
Foto: Reuters
Hammasini davlat boşqaradi
Lukaşenko hukumatning iqtisodiy bloki bilan 6 oktyabr kuni bölib ötgan yiğilişda mamlakatda narxlarni oşirişni taqiqladi, şuningdek, çakana savdo nuqtalari yopilgan taqdirda mansabdor şaxslarga javobgarlik bilan tahdid qildi. Belarus vazirlar kengaşi 19 oktyabr kuni narxlarni tartibga solişning yangi tizimi töğrisidagi qarorni qabul qildi.
Yangiliklardan körinib turibdiki, endi işlab çiqaruvçilar sotiş narxlarini oşirişni davlat organlari, viloyat ijroiya qömitalari va Minsk şahar ijroiya qömitasi bilan muvofiqlaştirişlari kerak.
Import qiluvçilar va savdoga jalb qilinganlarga vositaçilar sonidan qat’i nazar, maksimal ustama çegaralari belgilanadi. Barter operatsiyalarini ham davlat organlari bilan muvofiqlaştiriş kerak. Bundan taşqari, Belarusda işlab çiqarilgan mahsulotlarni bozorga yetkazib berişda tovarlarni ilgari suriş uçun bonuslar va boşqa mukofotlarni tölaş taqiqlanadi.
Narx-navoni oşirgan tadbirkorlar hibsga olinmoqda
Bir kun içida mustaqil Belarusning bir vaqtlar eng yirik qöşma korxonasi – Mogilevdagi «Sopoteks» yigiruv-töquv fabrikasi tugatilgani ma’lum böldi. Lukaşenkoning narxlarni oşirişni taqiqlaş haqidagi farmonini bajarmaslik oqibatlari ham ma’lum: «Dobronoma»ning ikki rahbariga nisbatan jinoiy iş qözğatilgan, xususiy dorixonalar tarmoği direktori örinbosari ham hibsga olingan.
Foto: «Sopoteks» rasmiy sayti
Belarus davlat naşrlari narx-navoni oşirganlik uçun hibsga olinganlar haqida deyarli yozmayapti. Bunday ma’lumotlarni mustaqil
topiş mumkin. Belarus Boş prokuraturasi ma’lumotlariga köra, joriy yilning 15 oktyabr holatiga köra, narxlarni belgilaşda qonunbuzarlik holatlari böyiça mamlakatda 18 ta jinoiy iş qözğatilgan.
ANT telekanalining davlat nazorat qömitasiga tayanib ma’lum qilişiça, 18 oktyabrga kelib Belarusda ortiqça pul undirganlik uçun 34ta jinoyat işi qözğatilib, hibsga olinganlar soni 20 nafarga yetgan. Köpinça göşt, sut, non mahsulotlari va maişiy texnika narxlari oşirilişi aniqlangan.
Mogilyovda göşt mahsulotlarini maktablar va şifoxonalarga oşirilgan narxlarda sotgan tijorat kompaniyasi direktori qamalgan. Davlatga yetkazilgan zarar 18 ming rubldan ortiq baholanib, jinoiy iş oçilgan.
«Narxlarni nazorat qilişga oid qonun qabul qilingaç, Davlat nazorati qömitasi «savdo obektlarida narxlarni tekşiriş» harakatlarini boşladi va qoidabuzarlarga jinoiy iş oçiş bilan tahdid qildi.
«Belarus-1» davlat kanali xabariga köra, 22 oktyabrga kelib Belarusda «narxlarni asossiz oşirgani» sabab qirqdan ortiq jinoiy iş qözğatilgan va yana 16 kişi hibsga olingan. Inspektorlar mingdan ortiq savdo obektlarini tekşirgani aytildi.
Mamlakat böylab, barça hududlarda tadbirkorlarga «ov» boşlandi. Masalan, Gomelda xususiy tadbirkorga nisbatan jinoiy iş qözğatildi. Rasmiylar fikriga köra, non mahsulotlari narxi yuqori darajada oşgan. Kobrin şahrida tadbirkor non, greçka va baliq narxini oşirgani uçun qölga olinib, sud qilingan.
Hukumat belarusliklarni Markaziy qömitaga narxlardan şikoyat qilişga çaqirişdi. Ikki hafta içida maxsus telefon raqamiga 900 dan ortiq murojaat borib tuşgan.
Şuningdek, mamlakatdagi yirik savdo tarmoqlaridan biri «Qöşnilar» dökonlar tarmoğining top menejyerlari va asosiy benefetsiarlaridan biri narxlar oşişi sababli hibsga olingani ma’lum qilindi. Rasmiy ma’lumotlarga köra, 6 oktyabrdan 18 oktyabrgaça bölgan davrda 65 dan ortiq tovarlar narxlari asossiz oşirilgan.
Aytilişiça, kompaniya mansabdor şaxslari tovarlarning çakana narxlarini oşiriş taqiqlanganini bilaturib, narxlar ösişiga yöl qöymaslik böyiça tegişli çoralar körilişini ta’minlamagan va natijada boş direktorga nisbatan jinoiy iş oçilgan.
Bu dökonlar tarmoği Belarus böylab 180 ta dökonga ega va ularda 5000 dan ortiq odam işlaydi.
Har kuni reydlar ötkazilmoqda
«Arşanska gazeta» naşri Orşa tumanida har kuni turli savdo dökonlarida bir neça marta tekşiruv reydlari ötkazilayotgani, 200 ga yaqin obekt allaqaçon tekşirilgani haqida yozdi. Naşr aksariyat hollarda qonunbuzarliklar aniqlanmaganini qayd etdi. Biroq sut mahsulotlari narxini past baholagani uçun xöjalik yurituvçi sub’yektlaridan biriga jinoiy iş oçilgan va tadbirkor davlatga yetkazilgan zarar 270 ming rubl deb topilgan. Tekşiruvdan söng korxonaga jarima solindi, direktor va uning örinbosari işdan böşatildi.
Dökonlar yopilmoqda
27 oktyabrdagi xabarlarga köra, narxlar nazorati ortidan biznes egalari öz işini töxtatdi va savdo dökonlarini oçişmadi. Bu boradagi xabarlar jurnalistlarga turli şaharlardan – Lida, Mogilyov, Navopolatsk, Gomel, Brest, Grodno, Smargoni, Vitebsk, Dzerjinsk, Molodeçno, Minsk, Pinsk, Kobrin va Baranaviçiydan yetib kelgan.
«Naş Kray» gazetasiga köra, tadbirkorlar narxlaş mexanizmini qöllaş böyiça aniq tuşuntirişni kutib, ungaça işni davom ettirişni xohlamasliklarini aytişmoqda.
Iqtisodçilar nima deydi?
Mustaqil OAVlar iqtisodçi va ekspertlar mamlakat iqtisodiyoti uçun halokatli qaror yuzasidan fikrlarini berişga intilmoqda.
Iqtisodçi Lev Margolin amaldorlarga narx oşiriş holatlari yuzasidan xabar beriş mas’uliyati yuklatilgani haqida gapirarkan, bu xuddi 1937 yilgi voqealarni eslatişini, köproq «xalq duşmanlari» topilib, hibsga olinişini ta’kidlaydi.
«Yo narxlarni kötarişning yangi çetlab ötiş yöllari paydo böladi, yoki rasmiylar dökonlarda heç vaqo qolmagaç, narxlar hali ham ösişda davom etayotganini körib, bu kimningdir ğarazli niyati emas, balki tabiiy hodisa ekanligini tuşunadi», deydi iqtisodçi.
«Iqtisodiyotning bir qonuni borki, uni diktatorlar, Gosplan rahbarlari va tarafdorlari juda yomon köradi. Bu – talab va taklif qonuni. Nima qilmasin, bu qonun şunçaki ularga böysunmaydi», deydi yana bir iqtisodçi Yaroslav Romançuk. Uning fikriça, mamlakat iqtisodiyoti qizil çiziqqa yetib kelgan. Bu sanksiyalar va uruş oqibatidir.
«Inflatsiyani tezlaştirmaslik uçun muomaladagi rubllar sonini kamaytiriş kerak. Ammo agar muomaladagi rubl miqdori oşsa, unda bir xil miqdordagi tovarlar va xizmatlar narxlari kötariladi. Bu talab va taklif qonuni. Belarus hukumati nima qilyapti? 2021 yil boşidan 2022 yil boşigaça bölgan davrda muomaladagi naqd pul hajmi (M0) 35,2% ga, aktiv rubl pul massasi (M1) 39% ga oşdi. Bu pul tovarlar va xizmatlar narxiga bosim ötkazadi va tabiiyki, inflatsiya uni özida aks ettiradi.
Möjizalar sodir bölmaydi. Iqtisodiyotga «böş» rubllarning kiritilişi fonida valuta, tovarlar va xizmatlar, xorijiy investitsiyalar, aholi daromadlari va xarajatlari bilan boğliq vaziyat muqarrar ravişda yuqori inflatsiya va devalvatsiyaga olib keladi», deydi iqtisodçi.
Iqtisodçi mamlakatning sanksiyalar ostida qolişiga kim aybdor degan savolni örtaga taşlaydi. «Muammolarning asl sababi nimaligini özingizdan sörang. Kim kulgili ravişda bozor qonunlarini mensimay, iqtisodni reja asosida işlatmoqçi?» deydi u.
Özbekistonda narxlar nazorat qilinmaydi
28 oktyabr kuni Markaziy bankda bölib ötgan matbuot anjumanida Markaziy bank raisi Mamarizo Nurmurodovdan Belarusdagi kabi siyosatga munosabati söraldi. Normurodov Belarusning narxlarni oşirmaslik siyosatiga munosabati salbiyligini ta’kidladi.
«Bunday yöl bilan heç narsaga erişib bölmaydi. Prezidentimiz Markaziy bankka rahbar bölayotganimda bizga boşqariladigan narx-navo kerak emas, bozor belgilasin, bozordagi narx mö’tadil bölişiga Markaziy bank qölidan nima kelsa, ta’minlaşingiz kerak, degandilar. Şu paytgaça mazkur vazifani bajaryapmiz. Iqtisodiy vaziyat yomonlaşgan taqdirda ham Markaziy bankning qaraşlari va fikri unaqa usuldan bormaydi», dedi Mamarizo Nurmurodov.
Şuningdek, qarang: iqtisodçi Behzod Hoşimov Kun.uz’ga bergan intervyusida davlatning bozorga örinsiz aralaşuvi jiddiy oqibatlarga olib kelişini Argentinadagi göşt sanoati misolida tuşuntirib bergandi.
