Moskva tomlaridagi havo hujumidan mudofaa tizimlari. Ular nima maqsadda qöyilmoqda?
|16:31 / 22.01.202339 26911 min
Ijtimoiy tarmoqlarda Moskva şahrining turli qismlari va şahar çekkalariga zenit-raketa tizimlari örnatilgani haqida köplab xabarlar paydo böldi. Internetda tarqalayotgan fotosuratlar va videolardan tizimlar hatto uylarning tomlariga ham joylaştirilganini köriş mumkin. Agar bular rost bölsa, uruşning 11-oyi oxirida Rossiya poytaxti nimaga tayyorlanmoqda?
HTTPS://T.ME/NEWS_SIRENA
19 yanvar kunidan Rossiyadagi internet sahifalarida Kreml yaqinidagi ba’zi binolarning tomlariga havo hujumidan mudofaa tizimlari (HHM) örnatilgani aks etgan surat va videolar joylaştirila boşlandi. Xususan, tasvirlarga qaraganda, «Pansir-S1» tizimi Rossiya mudofaa vazirligi binosi tomida ham paydo bölgan.
Şu kuni Moskva şahrining Tagan rayonidagi köp qavatli uylarning yuqori qavatidan olingan video ham tarqaldi. Unda «Pansir» tizimiga juda öxşaş harbiy qurol va konteynerni bino tomiga kötarayotgan kranni köriş mumkin. Ofis qöriqçilari bölayotgan voqeani yo «rejalaştirilgan maşğulotlar», yoki «tomni ta’mirlaş» deya izohlagan.
Rublevo-Uspenskoye şossesi böylab Novo-Ogaryovodagi Putin qarorgohidan ön kilometr uzoqlikda havo hujumidan mudofaa tizimi (taxminan «Pansir-S1») örnatilgani tasvirlangan yana bir video Sirena telegram-kanalida e’lon qilindi.
Yangi Moskvadagi harbiylar joylaşgan Ostafevo biznes aerodromidan ikki kilometr uzoqlikda ham bir neçta havo hujumidan mudofaa tizimlari suratga olingan. Videoni Sirena tahririyatiga yuborgan foydalanuvçining sözlariga köra, harbiy texnika bu yerda taxminan bir oy oldin paydo bölgan.
Ijtimoiy tarmoqlar foydalanuvçilari Moskvaning turli burçaklaridagi harbiy texnikalarning boşqa tasvirlarini ham tarmoqda tarqatmoqda. Foydalanuvçilar Timiryazev qişloq xöjaligi akademiyasi hududiga joylaştirilgan S-400 tizimi, şuningdek, Loslar oroli boğiga örnatilgan havo hujumidan mudofaa batareyasi haqida xabar bergan.
Rossiya taşqi işlar vaziri Sergey Lavrov 18 yanvar kuni Dniproda röy bergan fojiani (rus raketasining turar joy binosiga zarbasi oqibatida 40 dan ortiq tinç aholi halok böldi) izohlar ekan, hammasiga Ukraina havo hujumidan mudofaa tizimlarini aybdor qildi. Uning sözlariga köra, «ukrainaliklar barça uruş qonunlari, xalqaro va gumanitar huquqlarga zid ravişda HHM tizimlarini turar joylar binosiga joylaştirgan».
20 yanvar kuni jurnalistlar Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskovdan Moskvaga örnatilayotgan HHM tizimlari haqida söradi, u esa odatdagidek barça savollarni mudofaa vazirligidan söraş kerakligini aytdi.
RF mudofaa vazirligi va Moskva şahar hokimiyati şaharda bölayotgan voqealarga izoh bermagan.
Mavzuga oid
Harbiy texnika tomga kran orqali kötarilmoqda. Foto: HTTPS://T.ME/NEWS_SIRENA
BBC naşri Moskvaga HHM tizimlarini ommaviy ravişda joylaştiriş aynan hozir boşlanganini tasdiqlay olmagan. Boşqa manbalar ma’lumotlariga köra, «Pansir» HHM raketa tizimi kamida 2022 yil dekabr oyidan beri mudofaa vazirligi binosi tomida turibdi. Şuningdek, havo hujumidan mudofaa tizimining strategik ahamiyatga ega aerodromlar va Putinning qarorgohi atrofida bölişi ham ğayrioddiy hodisa emas.
Rossiyaning topwar.ru militaristik resursi foydalanuvçilarining ta’kidlaşiça, AQŞda ham havo hujumidan mudofaa tizimlari Oq uy röparasida joylaşgan binolarga örnatilgan, Seulda esa Şimoliy Koreya bilan çegaradoşlik sabab binolar tomlaridagi zenit-raketa tizimlari majburiy atribut hisoblanadi.
Şunga qaramay, Moskva şahri va uning atrofida zenit-raketa tizimlari paydo bölişi haqidagi xabarlarning asosiy qismi sönggi kunlarda paydo böldi. Köpçilik foydalanuvçilar bu tizimlar «Pansir» ekanini ta’kidlagan. «Pansir» — birinçi navbatda nisbatan past tezlikka ega bölgan duşman uçuvçi qurilmalarining hujumini qaytariş uçun möljallangan tizimdir.
«Pansir-C1» — afzalliklar va kamçiliklar
«Pansir-S1» zenit-raketa tizimi kiçik fuqarolik va harbiy obektlarni havo hujumlaridan mudofaa qiliş uçun yaratilgan. U asosan yaqin masofadagi himoya uçun, şuningdek, ommaviy havo hujumlarini qaytarişda boşqa havo mudofaa tizimlarini qöllab-quvvatlaş uçun işlatiladi.
Uşbu nisbatan yangi tizim oğir yuk maşinasiga joylaştiriluvçi mobil versiyada ham, statsionar versiyada ham işlatilişi mumkin. E’lon qilingan ma’lumotlarga köra, «Pansir» 20 kilometrgaça uzoqlik va 15 kilometr balandlikdagi törtta havo nişoniga birdaniga öq uzişga qodir. Işlab çiquvçilarning ta’kidlaşiça, nişonni yöq qilişning maksimal tezligi 1000 m/s, ya’ni tovuş tezligidan uç baravar tezroq.
Ammo, haqiqiy jangovar şaroitlardan ma’lum bölişiça, «Pansir»ning bu xususiyatlari juda börttirilgan.
2012 yilda Rossiya mudofaa vazirligi va Rossiya Raketa va artilleriya fanlari akademiyasining ilmiy-texnik konferensiyasida «Pansir-S1» HHM raketa tizimining samaradorligi töğrisidagi doklad mualliflari tizimning bir qator jiddiy kamçiliklarini qayd etişgan.
Jumladan, hisobotda şunday deyilgan:
öq otiş sinovlarining haqiqiy natijalari tizimning 2-3 kilometrdan köproq kurs bilan manyovr qiladigan va uçadigan nişonlarga öq uziş qobiliyati pastligini körsatdi;
tizimning taktik-texnik xususiyatlarida 1000 m/s tezlik yozilgan bölsa-da, uning 400 m/s.dan yuqori tezlikda uçadigan nişonlarga öq uziş imkoniyati tasdiqlanmadi;
tizimning maksimal otiş masofasi 20 km. Biroq u 80 m/s.dan oşmaydigan tezlikda uçadigan havo nişonlarinigina uşbu masofada nişonga ola oladi.
Hisobotda tizimning faqat şu sohadagi mutaxassislar uçun tuşunarli bölgan boşqa kamçiliklari ham keltirilgan.
Rossiyaning Suriyadagi harbiy operatsiyasining faol bosqiçida «Pansir-S1» tizimi ruslarning Xmeymimdagi havo bazasini havodan himoya qildi va noaniq taassurotlar qoldirdi.
Harbiy ekspert, «Arsenal Otçetsva» (Vatan qurol ombori) jurnali boş muharriri Viktor Muraxovskiy öz manbalari — HHM zobitlariga tayanib tizim haqida muhim ma’lumotlar keltirgan. Uning aytişiça, «Suriyada “Pansir” tizimining kiçik va past tezlikdagi nişonlarni, xususan harbiy dronlarni körmasligi ma’lum böldi». Muraxovskiyning sözlariga köra, «Pansir»ning samaradorligi 19 foizdan oşmaydi.
Ehtimol, şundan keyin majmua qayta işlangan bölişi mumkin. 2018 yil yanvar oyi boşida boşqa zenit-raketa majmuasi — Tor-M2 bilan birgalikda harakat qilgan «Pansir» dronlarning yirik hujumini qaytarişda yaxşi natija körsatdi. Rossiya mudofaa vazirligi ma’lumotlariga köra, öşanda «Pansir-S1» HHM tizimi duşmanning yettita dronini urib tuşirgan, yana oltitasi radioelektron uruş bölinmalari tomonidan tutib olingan.
«Pansir-S1» HHM raketa tizimlari ziç şaharlarda işlaşda jiddiy muammolarga ega. Köp qavatli binolar nişonni aniqlaş samaradorligini sezilarli darajada pasaytiradi. Bundan taşqari, “Pansir-S1” raketalari, aytaylik, bu binolarni ajratiş bilan boğliq muammoga ham ega. Belgorodda buni yaxşi bilişadi», deya yozadi ukrainalik harbiy-siyosiy kuzatuvçi Oleksandr Kovalenko.
Oçiq manbalardan olingan ma’lumotlarga köra, Ukraina bilan uruş boşlanguniga qadar Rossiya armiyasida 116 ta «Pansir-S1» tizimi mavjud bölgan. Jangovar harakatlar paytida ulardan kamida 12 tasi yöq qilingani hujjatlaştirilgan. Norasmiy ma’lumotlarga köra esa, aslida öttiztadan köproq tizim yöq qilingan.
Nega «Pansir»lar Moskvaga örnatilmoqda?
Ukrainaga bostirib kirişning birinçi kunidan boşlab Rossiya armiyasi butun Ukraina hududiga, asosan, sovet va özida işlab çiqarilgan raketalardan, yaqinda esa Eron dronlaridan foydalangan holda zarbalar berib kelmoqda. Ularning qurbonlari esa köpinça tinç aholi vakillari bölyapti.
Rossiyaning özida esa avvaliga faqat çegara hududlari aholisi vakillari uruşni öz tanalarida his qilişdi. Bu yerda vaqti-vaqti bilan harbiy omborlar, elektr liniyalari, temiryöllar va yonilği terminallari portlatildi, uylarga snaryadlar uçib keldi va havo hujumidan mudofaa tizimlarining şovqini eşitilib turdi. Ammo asta-sekin harbiy harakatlar geografiyasi kengaya bordi.
Havo hujumidan mudofaa tizimlarini Moskva oblasti hududida ham payqaşgan. Foto: HTTPS://T.ME/NEWS_SIRENA
Oktyabr oyida anneksiya qilingan Qrimni Krasnodar ölkasi bilan boğlovçi Qrim köprigi portlatildi, dekabr oyi boşida esa Ryazan va Saratov oblastlaridagi harbiy aerodromlarga hujum uyuştirildi. Engels aerodromiga qilingan hujum alohida rezonansga sabab böldi, bu yerda Ukrainaga raketa zarbalarini beruvçi uzoq masofali samolyotlar joylaşgan edi.
Öşanda Rossiya mudofaa vazirligi aerodromga «sovet davrida işlab çiqarilgan reaktiv dron bilan zarba berişga uriniş bölgani»ni ma’lum qildi. Harbiy sohaga ixtisoslaşgan telegram-kanallar Rossiyaning çuqur içki hududidagi aerodromlarga zarba beriş uçun SSSRning Tu-141 «Strij» razvedkaçi droni işlatilgan bölişi mumkinligini ta’kidladi.
Ukraina hukumati Engels va Dyagilevo aerodromlarida sodir bölgan voqealar uçun javobgarlikni öz zimmasiga olmadi. Dekabr oyi oxirida Saratov oblastidagi Engels aerodromiga yana hujum uyuştirildi.
Moskvadagi binolarga «Pansir-S1» HHM tizimlari örnatilişi Kremlning qörquvi kuçayib borayotganidan dalolat beradimi?
«Endi yanada yomonroq böladi. Ular Ukrainani tark etişi kerak. Rossiya barça bosib olingan hududlarni tark etmagunça, Rossiya Federatsiyasi hududiga, jumladan, Moskvaga ham ba’zi jiddiy tahdidlar xavf soladi», degan Ukraina mudofaa vazirligi razvedka boşqarmasi matbuot kotibi Andrey Yusov.
Ukraina özining rejalari va Rossiyaning çuqur içki hududlarida işlatayotgan xudkuş dronlarini oşkor qilmayapti. Ammo Moskvaga qöşimça HHM tizimlarining şoşilinç örnatilişi Rossiyaning havo mudofaasi bilan boğliq jiddiy muammolari borligini körsatişi mumkin.
Ehtimol, Rossiya armiyasi Eronning xudkuş dronlarini qabul qilib, ular bilan özlarining havo mudofaa tizimini sinovdan ötkazgan va sinovlar natijasi ijobiy bölmagan.
Agar Eron Rossiya havo hujumidan mudofaa tizimini «aldab» öta oladigan dronlarni yasaşga muvaffaq bölgan bölsa, SSSR parçalanganidan keyin uning harbiy konstruktiv bazasini meros qilib olgan Ukraina ham albatta buni amalga oşira oladi.
