Falokatlar dahshatiga hozirlik: yapon bolalari tabiiy ofatga qanday tayyorlanadi? 

Yaponiyaning geografik joylashuvi tabiiy ofatlarning oldini olishga imkon bermasa-da, aholi ularga qarshi doim tayyor turishga o‘rgandi. Har kuni sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan tabiiy ofatlardan bolalar hayotini himoya qilish uchun maktab davridanoq ularga kerakli bilimlar berib boriladi. 

Tabiiy ofatlar bo‘yicha ta’limning hozirgi holati

Yaponiyada tabiiy ofatlar bo‘yicha ta’lim kunduzgi markazlarda, boshlang‘ich, o‘rta va o‘rta maktablarda, shuningdek, kollejlarda odamlar o‘zlarini ofatlardan himoya qilishlari uchun olib boriladi. Tabiiy ofatlar ko‘payishi munosabati bilan ularning oldini olishning ahamiyati yanada kuchaymoqda.

Odamlarni tabiiy ofatlarning oldini olish haqida xabardor qilish tashabbuslari Yaponiyaning turli joylarida faol ravishda olib boriladi. «Xatar xaritasi» ofat xavfi bo‘lgan hududlarni ko‘rsatadi.

Tokioda odamlar xabardorligini oshirish maqsadida har bir xonadonga ofatlarning oldini olish uchun nima qilishi mumkinligi haqidagi bukletlar tarqatiladi.

Qadim zamonlardan beri «Tsunami Tendenko» shiori mavjud. «Tendenko» — «har biri alohida» degan ma’noni anglatadi. «Tsunami Tendenko» odamlarni qarindoshlariga g‘amxo‘rlik qilishdan ko‘ra o‘zlari baland joyga tezroq yugurishga undash uchun ishlatiladi. Chunki sunami katta zilziladan keyin keladi. Evakuatsiya mashg‘ulotlarida ushbu shiorni o‘rgangan bolalarning zilzila va sunamida omon qolish darajasi yuqori bo‘lgan. 

Favqulodda ta’limning hayotiy misollari

Motoshiro boshlang‘ich maktabi har yili yong‘in va zilzilalarga tayyorgarlik ko‘rish uchun evakuatsiya mashg‘ulotlarini o‘tkazadi.

O‘quvchilar evakuatsiya yo‘llarini o‘rganadilar, so‘ngra mahalliy o‘rta maktabgacha bo‘lgan ynalish bo‘ylab yurishadi yoki ular bolalar bilan birga yaqin atrofdagi savdo markazining tomidagi evakuatsiya boshpanasiga boradilar.

Ushbu boshlang‘ich maktab ham universitet bilan hamkorlik qiladi va u GPS yordamida evakuatsiya qilish uchun zarur bo‘lgan vaqtni o‘lchaydi. Yig‘ilgan ma’lumotlar keyingi evakuatsiya mashg‘ulotlari uchun, masalan, eng yaxshi yo‘lni tanlash, yomg‘ir paytida yomg‘irpo‘sh yoki soyabon tanlash haqida fikr yuritish uchun ishlatiladi.

Yaponiya poytaxti Tokiodagi Machida shahridagi Tsurukava Daini boshlang‘ich maktabi har yili tabiiy ofatlarning oldini olish bo‘yicha ertalabki yig‘ilish o‘tkazadi, unda o‘quvchilar o‘z hayotlarini ofatlardan himoya qilish uchun qanday choralar ko‘rish kerakligini o‘rganadilar.

Evakuatsiyaning asosiy nuqtalari, kuchli yomg‘ir paytida ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan narsalar, yaqin daryolar va qoyalar kabi xavf tug‘diradigan joylarni tushunib, o‘quvchilar ofatlar haqida kuchliroq tushunchaga ega bo‘ladilar. Maktab katta zilzila sodir bo‘lgan vaziyatga taqlid qilib, ota-onalar o‘z farzandlarini olib ketishlari uchun treninglar o‘tkazadi.

Ushbu treningda boshlang‘ich maktab o‘quvchilarining ota-onalari yoki vasiylari ularni olib ketish uchun kelguniga qadar o‘qituvchilar g‘amxo‘rlik qiladi, chunki zilziladan keyin jamoat transporti to‘xtab qoladi va ular o‘zlari uylariga qaytib keta olmaydi. Ushbu trening maktab va ota-onalar o‘rtasida aloqani rivojlantirishga yordam beradi.

Yaponiyada tayfun yaqinlashganda yoki shunga o‘xshash boshqa vaziyatlarda o‘quvchilarning bir guruh bo‘lib uylariga borishlari odatiy hol hisoblanadi. Maktablar mahalliy xavfsizlik patrul guruhlari va ota-onalarni xabardor qilish uchun ommaviy elektron pochta xabarlaridan foydalanishi mumkin, bu o‘qituvchilarga o‘quvchilarni bir joyga yig‘ishga imkon beradi.

Favqulodda vaziyatlarning oldini olish uchun Yaponiyadagi har bir bola biladigan mashhur ibora bor: «itarib yubormang, yugurmang, gapirmang va orqaga qaytmang». Ushbu iboraga qo‘shimcha ravishda, maktab o‘z ko‘rsatmalariga «yaqinlashmang»ni ham kirgizadi, ya’ni o‘quvchilar xavfli joylardan uzoqroq turishlari kerak.

Tajriba-o‘quv muassasalariga kirish

Yaponiyada tabiiy ofatlarning oldini olish bo‘yicha ko‘plab tajriba-o‘quv muassasalari mavjud bo‘lib, ularda siz falokatlar haqida ma’lumot olishingiz va uyushtirilgan ofatlarni boshdan kechirishingiz mumkin. Honjo hayot xavfsizligi bo‘yicha o‘quv markazi Tokio yong‘in departamentiga tegishli bo‘lib, u yerda oilaviy ekskursiya qilish mumkin.

«Shahardagi suv toshqini tajribasi» suv toshqini paytida suv bosimiga qarshi avtomobil eshiklarini yoki favqulodda eshiklarni ochish qiyinligini chinakam his qilish imkonini beradi.

Shuningdek, kuchli yomg‘ir simulyatsiyasi mavjud, u yerda siz xuddi tayfundagi kabi kuchli yomg‘ir va shamol ishlab chiqaradigan mashinaga kirasiz. Tutunli labirint yong‘in sodir bo‘lganda qanday qilib evakuatsiya qilishni o‘rgatadi va amaliy g‘ayritabiiy ob-havo devori ikki tomonlama tajribani o‘z ichiga oladi.

Zilzila simulyatsiyasi sizga o‘tmishda sodir bo‘lgan zilzila kabi silkinishlarni his qilish imkonini beradi.

Markaz xodimlaridan biri shunday dedi: «Falokatlar qo‘rqinchli ekanini tushunish kerak. Bu sizga keyingi harakatlaringiz haqida o‘ylash imkonini beradi».

Shinagava ofatlarning oldini olish bo‘yicha tajriba zalida ota-onalar va bolalar uchun tabiiy ofatlarning oldini olish bo‘yicha tadbirlar o‘tkaziladi. Tadbir tanish obektlardan foydalangan holda dam olish paytida tajriba orttirish uchun mo‘ljallangan.

Ofatning oldini olish haqida bilimga ega bo‘lish uchun «falokatlarning oldini olish xaritalari» bilan o‘yin o‘ynashingiz mumkin. Chelak estafetasida esa ishtirokchilar yong‘inga qarshi kurashda suvni tasvirlash uchun rangli to‘plardan foydalanadilar.

Zilziladan omon qolish ko‘nikmalari

Tokioning Sona maydonida siz zilziladan keyin 72 soat davomida omon qolish ko‘nikmalarini beradigan amaliy mashg‘ulotlarga qo‘shilishingiz mumkin. Evakuatsiya boshpanasiga kirishning virtual tajribasidan o‘tish uchun planshet qurilmasida test topshirasiz. Ayniqsa, mashhur hudud shikastlangan ko‘chalarning ko‘rinishini tiklaydi.

Bu yerda siz hatto haqiqiysiga o‘xshash, kartondan tayyorlangan ko‘rpa-to‘shaklar va boshqa kundalik ehtiyojlar bilan jihozlangan evakuatsiya markazini topishingiz mumkin. Muassasa xodimlaridan biri shunday deydi:

«Shikastlangan ko‘chalar hamda evakuatsiya markazini ko‘rib chiqish va tayyorgarlik ko‘rish kerak. Men bolalar falokatlarning oldini olish bo‘yicha eng so‘nggi ma’lumotlarga ega bo‘lishlarini va ularning oilalari falokatlarga qarshi birgalikda kurashishda yetakchilik qilishlarini istayman».

Agar tabiiy ofat yuz bersa nima qilasiz? Favqulodda vaziyatlarda o‘zingizni va oilangizni himoya qilishga har kuni tayyorgarlik ko‘rish va falokatlarning oldini olish haqida bilish juda muhimdir.

Charos Mannonova tayyorladi