ACTIVIST loyihasi muallifi Hojiakbar Nosirov bir qator brendlarning yogurt mahsulotlariga karmin (E120) moddasi qo‘shilgani sabab bu mahsulotlarni iste’mol qilmaslik kerakligini aytib video chiqarishi ortidan, 8 aprel kuni 15 sutkaga qamalgan edi.
O‘zbekiston musulmonlar idorasi Fatvo markazi bu modda qo‘shilgan mahsulotlarni iste’mol qilish joiz yoki joiz emasligi yuzasidan izoh berdi.
Karmin – qizil rangli bo‘yoq bo‘lib, oziq-ovqat qo‘shimchasi sifatida ishlatiladi. Bu modda yarim qattiq qanotlilar guruhiga mansub bo‘lgan koshenil nomli hasharotdan olinadi.
O‘zMI Fatvo hay’atiga ko‘ra, to‘rt mazhab ulamolarining nazdida chigirtkadan boshqa hasharotlarni iste’mol qilish qat’iy man qilingan. Lekin hasharotlardan olinadigan moddalar, shu jumladan karmin Ye120 moddasi ham muayyan kimyoviy jarayon va usullardan o‘tishi bilan holati o‘zgarishi soha mutaxassislari va ulamolar tomonidan aytilgan.
“Bu borada Iordaniya fatvo hay’atining 3240-sonli fatvosida quyidagilar bayon qilingan: “Hasharotlardan olinadigan moddalar kimyoviy yo‘llar bilan boshqa moddaga aylanadi. Bu jarayon Islom shariatida “istihola”, ya’ni bir moddaning boshqasiga o‘zgarishi deyiladi. Natijada, najosat va nopok bo‘lgan narsalar o‘z sifatlarini yo‘qotib boshqa narsaga aylanadi”.
Bu masalada hanafiy mazhabimizning mashhur allomasi Kamol ibn Humom rahmatullohi alayh “Fathul-Qodiyr” kitoblarida bunday deganlar:
“Shariat (biror narsani) najosat bo‘lishini muayyan mohiyatga bog‘lagan. Najosatning ba’zi sifatlari yo‘qolishi bilan najosatlik mohiyati ham yo‘qoladi. Agar najosatning barcha sifatlari yo‘qolsa, najosatlik mohiyati ham to‘liq yo‘qolgan bo‘ladi. Buning shar’iy masaladagi misoli: uzum suvi pok sanaladi. (Vaqt o‘tishi bilan) xamr (mast qiluvchi ichimlik)ga aylanib, najosat bo‘ladi. (Yana vaqt o‘tishi bilan) xamr sirkaga aylanib, pok bo‘ladi”.
Karmin moddasi haqida Fatvolar va tadqiqotlar bo‘yicha Yevropa Kengashi o‘zining 19-sonli fatvosida quyidagicha qaror qilgan: “Karmin E120 moddasi garchi kelib chiqishi hayvonlardan bo‘lsa ham, kimyoviy ishlovdan o‘tadi, natijada o‘z tuzilishini o‘zgartiradi hamda asl xususiyatlarini yo‘qotadi”.
