So‘nggi yillarda bu mavzu yuqori davralarda o‘rtaga tashlandi, jiddiy muhokama bo‘lmoqda, takliflar bildirilyapti, qarorlar qabul qilinyapti. Ammo umumiy manzara o‘zgarayotgani yo‘q. Hojatxonalar, ulardan foydalanish madaniyati bo‘yicha haligacha bir joyda depsinib turibmiz.
Qiziq fakt: Yetmish yil yashagan inson o‘z umrining taxminan uch-to‘rt oyini hojatxonada o‘tkazadi. Demak bu jarayon nafaqat bir inson uchun, balki butun jamiyat uchun muhim. Keksalarimiz «Biror oila haqida tasavvurga ega bo‘lmoqchi bo‘lsang, hojatxonasiga kirib ko‘r» deb bejizga aytishmaydi. Bu tizimning qanday ishlashi bir oila emas, tashkilotlar, davlat muassasalari, ko‘ngilochar va umumiy ovqatlanish maskanlari va umuman butun bir mamlakat haqida ham yetarlicha xulosa chiqarishga asos bo‘la oladi.
O‘zbekistonda umumiy hojatxonalar muammosi o‘ta jiddiy, buni ochiq tan olmay ilojimiz yo‘q. Pulli bo‘lsa ham jamoat hojatxonalarini ko‘paytirish zarur. Ayniqsa shaharlarda, aholi gavjum joylarda butun bir ko‘chalarni kezib ham ba’zan bunday joy topa olmaymiz. Topganimiz ham ko‘ngildagidek emas. Axir davlatimiz rivojlanib bormoqda, kun sayin yurtimizga sayyohlar ko‘proq tashrif buyurishmoqda, shunday ekan inson hayoti uchun elementar ehtiyojni ta’minlash lozim. Butun dunyo foydalanayotgan biohojatxonalar, ko‘chadagi ko‘chma kabinalar ham biz uchun begonaligicha qolmoqda. O‘z hisoblaridan chiroyli hojatxona tashkil qilganlarni va beg‘araz foydalanish uchun berayotganlarni umuman eshitmaganmiz. Axir bu ham savob-ku. Yaxshiki masjidlarimiz bor, tahoratxonalari ishlab turibdi, ibodat qilinmasa ham kirish mumkin, lekin bu kamlik qiladi-da.
Bu holatga o‘zimiz o‘rganib bo‘lgandirmiz, ammo mehmonlar oldida har safar yuzimiz qizarishi ham haqiqat. Talab darajasidagi hojatxonalar qurilishi va sifatli ishlashi uchun alohida qarorlar chiqayotgani, bu ishga bosh qo‘shganlarga soliq imtiyozlari berilayotgani ham muammoning naqadar jiddiyligini ko‘rsatib bo‘lgan. Ammo shuncha islohotlarga qaramay jamoat hojatxonalari tanqisligicha qolyapti.
Shu bilan birga masalaning ikkinchi tarafi haqida ham so‘z yuritsak. Hojatxonalar qurilar, ishga tushirilar. Ammo bizning ulardan foydalanish madaniyatimiz qay darajada? Aslida bor hojatxonalarni ham badbo‘y qilayotgan, o‘zidan keyin birovni yaqinlashtirmay qo‘yadigan, bu jarayonga faqat burun jiyiradigan holat degan tushunchani ongimizga singdirib olgan siz-u biz emasmi?!
“O‘zbekiston umumiy uyimiz” deb ko‘krakka mushtlaymiz. Shu uyimizga ko‘p sonli va obro‘li mehmonlar kelishmoqda. Xo‘sh, ularni qanday kutib olamiz? Qanday jihatlar bilan mehmonlar yodida qolamiz?! Davlat yoki tadbirkorlar hojatxonalar muammosiga jiddiy kirisharkan, biz ularni lozim darajada saqlay olamizmi?
