2023 yil mart oyi o‘rtalarida Haagadagi Xalqaro jinoyat sudi (XJS) Putinni hibsga olishga order berdi: u Ukrainaning bosib olingan hududlaridan bolalarni Rossiyaga noqonuniy ravishda deportatsiya qilishda gumon etilmoqda. Biroq, XJS Moskva ratifikatsiya qilmagan Rim statuti asosida ishlaydi va shunga ko‘ra, Rossiya uning yurisdiksiyasini tan olmaydi.
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy bir necha bor Rossiyaning harbiy jinoyatlarini tergov qilish uchun xalqaro tribunal tuzishni taklif qilgan. Uni Yevropa komissiyasi va AQSh qo‘llab-quvvatlamoqda: AQSh Senati allaqachon rossiyalik amaldorlarni insoniyatga qarshi jinoyatlar uchun javobgarlikka tortadigan xalqaro sud organini yaratish loyihasini ko‘rib chiqmoqda. Ukraina tashabbusini rossiyalik 26 nafar huquqshunos va huquq faollari ham qo‘llab-quvvatladi. Ular Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishini agressiya deb hisoblaydi va tergovga yordam berishga tayyor. Iyun oyida ular «Bryussel deklaratsiyasi»ni imzoladilar. Meduza hujjat matnini taqdim qildi.
«Bryussel deklaratsiyasi»
Rossiya rejimining Ukrainaga qarshi boshlagan tajovuzkor urushi Yevropadagi xalqaro tinchlik va xavfsizlikka, inson huquqlari va xalqaro qonunlar hurmatiga putur yetkazdi. Biz Kreml boshlagan jinoiy urushni keskin qoralaymiz. U Birlashgan Millatlar Tashkilotining ikki asosiy organi - Bosh Assambleya va Xalqaro Sud qarorlariga zid ravishda davom etmoqda. Bundan tashqari, biz Ukraina bo‘yicha Xalqaro mustaqil tergov komissiyasining Rossiya tomonidan ushbu qurolli mojaro davomida harbiy jinoyatlar va insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etgani haqidagi xulosalarini e’tiborga olamiz.
Barqaror tinchlikning ajralmas sharti bo‘lgan adolatni qaror toptirishni biz bu mudhish jinoyatlar qurbonlari oldidagi ma’naviy burchimiz, deb bilamiz. Ushbu jinoyatlarning aybdorlari, jumladan, tegishli xalqaro mexanizmlar orqali javobgarlikka tortilishi kerak. Shu munosabat bilan biz Xalqaro jinoyat sudi prokurorining Ukrainadagi vaziyat bo‘yicha tergovini qo‘llab-quvvatlaymiz. Biz Rossiya rasmiylarining XJS prokurori va sudyalariga qarshi tahdidlarini rad etamiz.
Biz boshqa xalqaro jinoyatlarning keng miqyosda sodir etilishiga imkon yaratgan bosqinchilik jinoyatining markaziy rolini tan olamiz. Agressiv urushni rejalashtirgan, tayyorlagan va davom ettirayotgan siyosiy va harbiy rahbarlarni, shuningdek, ularning sheriklarini jinoiy javobgarlikka tortish ko‘p sonli qurbonlar uchun adolatni ta’minlash uchun zarurdir.
