Eronning Isroilga tahdidi, Uzoq sharqdagi zilzilalar va paraddan voz kechgan Qozog‘iston - kun dayjesti

G‘azodagi vaziyat

G‘azoda Isroil agressiyasi qurbonlari soni  32 ming 975 kishiga yetgan. Bu haqda G‘azo sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumot bergan. Urushning 179-kuniga kelib, yaralanganlar soni 75 ming 577 nafarga yetgan

So‘nggi sutka ichida isroillik harbiylar 5 ta ommaviy qirg‘inni amalga oshirgan. Natijada 59 kishi qurbon bo‘lgan, 83 kishi yaralangan.

2023 yilning 7 oktyabridan buyon Falastinda qurbon bo‘lgan jurnalistlar soni 140 nafarga yetgan.

BMT bolalar fondi — UNICEFʼning bosh direktori o‘rinbosari Ted Chaybanga ko‘ra, G‘azodagi bolalarning teng yarmi oziq-ovqat yetishmovchiligiga duchor bo‘lgan. O‘nlab bolalar ochlikdan vafot etgan. 

Isroil parlamentiga hujum

HAMAS tomonidan asirga olinganlarning oilalari Isroil parlamenti — Knessetning moliyaviy komissiyasi majlisiga bostirib kirishdi va G‘azoda o‘t ochishni to‘xtatishni talab qilishdi.

So‘nggi vaqtlarda Netanyahu ma’muriyatiga qarshi namoyishlar tobora faollashmoqda. 7 oktyabrdan so‘ng shanba kunlari muntazam o‘tkaziladigan namoyishlar ancha tinchib qolgan edi. Biroq 30 mart, shanba kuni hukumatga qarshi eng yirik norozilik namoyishi bo‘lib o‘tdi. So‘nggi namoyish politsiya bilan to‘qnashuvlarga aylanib ketdi va o‘nlab namoyishchilar hibsga olindi.

O‘shandan buyon namoyishlar uzilmasdan davom etmoqda. Namoyishchilar G‘arbiy Quddusdagi parlament binosi oldiga shiorlar va mash’alalar ushlagancha yig‘ilishgan va ular yangi saylovlar o‘tkazishni talab qilib, Netanyahuni garovdagilarni ozod qilish bo‘yicha kelishuvlarga monelik qilishda ayblagan. 

Eronning Isroilga hujumi?

Isroil tomonidan Suriya poytaxti Damashqdagi Eron konsulligi yo‘q qilinishi va unda Eron islom inqilobi muhofizlari korpusining bir nechta oliy martabali a’zolari halok bo‘lganiga javoban Eron keyingi 48 soat ichida Isroilga hujum qilishi mumkinligi xabar qilinmoqda. Bu haqda AQSh Bosh razvedka boshqarmasi go‘yoki Isroilni ogohlantirgan, deb xabar bermoqda Eronga yaqin medialar.

Eron Livan, Iroq yoki Yamandagi proksi guruhlar orqali emas, o‘z hududidan uchirilgan pilotsiz parvoz qurilmalari galasi va qanotli raketalar bilan Isroil hududidagi strategik obektlarga kombinatsion zarba berishni mo‘ljallamoqda, deb xabar bergan Isroilning 12-telekanali.

Isroil esa Erondan kelayotgan tahdidlar fonida zaxiradagi qo‘shimcha harbiylarni armiyaga chaqira boshlagan. Isroil mudofaa vaziri Yoav Galant mamlakat shimoliy g‘arbida joylashgan Hayfa shahridagi harbiy mashqlarda qatnashib, mudofaa kuchlari to‘satdan berilgan zarbalarga nechog‘lik tayyorligini tekshiruvdan o‘tkazgan.

‎Agar Isroilga zarba Eron proksilaridan emas, Eron hududidan amalga oshiriladigan bo‘lsa, bu Isroil qurolli kuchlari tomonidan jiddiy javob qaytarilishiga sabab bo‘ladi, deb yozadi Times of Israel. 

Uzoq Sharqdagi zilzilalar

Kecha Yaponiya va Tayvanda kuchli zilzilalar sodir bo‘ldi.

Yaponiyaning janubiy-g‘arbiy qismida Rixter shkalasi bo‘yicha 7,5 magnitudali zilzila sodir bo‘ldi. Kuchli zilziladan so‘ng Okinava orolida sunami xavfi e’lon qilindi, shaharning bosh aeroportida barcha parvozlar to‘xtatildi.

Tayvanda ham 7,4 magnitudali kuchli zilzila sodir bo‘ldi. Tayvandagi zilzilada kamida 9 kishi halok bo‘lgani, 700 dan ortiq inson jabrlangani xabar qilinmoqda.

Tayvandagi zilzila yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqaruvchi yirik korxonalar, jumladan, jahonda yetakchi bo‘lgan TSMC kompaniyasi ishiga ham ta’sir o‘tkazgan. Ishchilar evakuatsiya qilingan, ish esa noma’lum muddatga to‘xtatilgan. Bu kompaniya Apple, Samsung, Nvidia kabi texnologik gigantlarga ham chiplar yetkazib beradi. Zilzila natijasida chiplar taqchilligi kelib chiqishi va texnikalar narxi oshishi taxmin qilinmoqda. 

Rossiya-Ukraina urushi

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiyada harbiy safarbarlikka hozirlik ko‘rilayotganini ta’kidladi.

«Aytishim mumkinki, 1 iyungacha Rossiya 300 mingta qo‘shimcha harbiylarni safarbar qilishga tayyorlanmoqda», — degan Zelenskiy.

Turli manbalarning fikricha, Rossiyaning keyingi rejasi — Ukrainaning Rossiya chegarasiga yaqin joylashgan va ikkinchi yirik shahari Xarkivni vayron qilmasdan egallab olishdan iborat. Buning uchun shahar to‘rt tomonidan qurshab olinishi lozim. Bu ishni amalga oshirish uchun 300 ming askar talab etiladi. Boz ustiga, Vladimir Putin Belgorod shahrining o‘qqa tutilishi oldini olish uchun sanitar zona yaratish lozimligini ta’kidlagan edi. Shu sababli hammasi yana safarbarlik uyushtirilishiga qarab ketmoqda.

Rossiya Davlat dumasining mudofaa ishlari bo‘yicha qo‘mitasi raisi Andrey Kartapolov Zelenskiyning so‘zlarini sharhlar ekan, safarbarlik uyushtirilishini rad etdi.

«Bizga u kerak emas, bizda qurolli kuchlarimizni shakllantirishning yo‘lga qo‘yilgan tizimi bor», — degan Kartapolov.

Rossiya prezidentining matbuot kotibi Dmitriy Peskov ham Ukraina prezidentining so‘zlari haqiqatga to‘g‘ri kelmasligini ta’kidlagan. 

Rossiyaga qarshi sanksiyalar

Endi Yevropaga «Gazprom» umuman kerak emas. Yevropa Ittifoqi qishki isitish mavsumini rekord darajadagi gaz zaxiralari bilan yakunlagani ma’lum bo‘ldi. Yevropaliklar ikki yildirki, Rossiya gazisiz qishni eson-omon yakunlab olishni eplashmoqda.

Yevropa Ittifoqida isitish mavsumi 31 mart kuni yakunlangan va gaz omborlarida qolgan gazning zaxirasi 58,7 foizni tashkil etgan. Bu tarixdagi eng maksimal hajm va o‘tgan yilgidan ham ko‘proq. Garchi o‘tgan yili yevropaliklar Rossiya gazi yetkazib berilishi uzilishidan cho‘chib, iste’molda ham, sanoatda ham gaz sarfini tejay boshlagan edi.

Gaz taqchilligiga barham berilishida ikki yildan buyon iliq kelayotgan qish va ta’minot tizimining radikal qayta qurilishi yordam bergan. Rossiyaning quvur orqali haydaladigan gazi o‘rniga suyultirilgan tabiiy gaz kelgan va uning asosiy ta’minotchisi AQSh bo‘lgan: Ular ayni paytda Yevropa STG bozorining yarmiga egalik qilishmoqda.

«Gazprom»ning Yevropa davlatlariga yetkazib berayotgan gazi hajmi esa urushgacha bo‘lgan davrga nisbatan 5 barobarga tushib ketgan. O‘tgan yili Rossiya Yevropaga 28 mlrd metr kub gaz yetkazib bergan. Bu 1970-yillarning darajasi bilan teng. Urushgacha bu ko‘rsatkich 150 mlrd metr kub bo‘lgan.

Yevropada gaz krizisi tufayli narxlar keskin oshib ketganidan buyon gaz bahosi 14 barobarga pasaygan. Ayni paytda 1000 metr kub gazning narxi 285 dollar atrofida bo‘lib turibdi. Bu narx O‘zbekistondagi metan zapravkalarda sotilayotgan narx — 3800 so‘mdan ham arzonroq. 

Qozog‘istonda yana parad bo‘lmaydi

Qozog‘iston beshinchi yildirki, 9 may kuni harbiy parad o‘tkazishdan voz kechmoqda. Qo‘shnilarimiz 7 may — Vatan himoyachilari kuni va 9 may — G‘alaba kunida harbiy parad o‘tkazmaydigan bo‘ldi.

Qozog‘iston Mudofaa vazirligi tadbir «budjet mablag‘larini tejash hisob-kitoblariga ko‘ra», shuningdek, «boshqa muhimroq masalalarni yechish zaruriyati tufayli» o‘tkazilmasligini ma’lum qilgan

«Xususan, ayni damda Qozog‘iston qurolli kuchlarining jangovar hozirligi va mobilligini talab qilingan darajada saqlab turish ustuvor vazifa hisoblanadi», — deyilgan vazirlik xabarida.

2022 va 2023-yillarda xuddi shu sabablar bilan Qozog‘istonda 9 may kuni parad o‘tkazilmagan edi. Mudofaa vazirligi parad o‘tkazish budjetga qariyb 9 mln dollarga tushishini ta’kidlagandi.

Qozog‘istonda so‘nggi marta parad 2019 yili o‘tkazilgan edi. Keyin ikki bor u koronavirus pandemiyasi vajidan bekor qilingan edi.