“Qiz tuğganim uçun erim taşlab ketdi” – taqdir sinovlarida sinalayotgan ayol haqida hayotiy hikoya

Oxiri, erim uydan çiqayotganda “yorildi”:

“Men endi qaytib kelmayman. Javobingni berdim. Ixtiyor özingda. Bu hovlidan ket demayman, yaşayver. Lekin mendan heç narsa umid qilib yurma. Men qöşni davlatda uylanganman. Bolam ham bor. Oçiği bundan bu yoğiga rözğoringga yordam beramanmi yöqmi bilmayman. Heç narsa va’da qilmayman. Tenging çiqsa turmuşga çiqaver”.

Bu gaplarni negadir juda xotirjamlik bilan eşitdim. Balki ançadan buyon erimning taxminan şunday deyişini kutib kelayotganim va bunga özimni ruhan tayyorlaganim sabab bölgan bölsa kerak.

Erim qöşni davlatda yurar ekan, rözğorga ança-munçada pul yubormasdi. Tirikçiligimiz qaynonam va qaynotamning pensiya pullari hisobidan edi. Ota-onamdan yordam söray desam, ular ham singillarimni uzatiş, ukalarimni uylantiriş taşvişlari tufayli özlaridan ortişmasdi.

Rözğorni qaynotam qilib kelardi. Bilişimça erim qaynotam va qaynonamga ham pul jönatmasdi. Qaynotam rözğorlikni pensiyasi hisobidan qilardi.

Ana şunday vaziyatda men qizlarimning kiyimi va boşqa xarajatlarga qaynotamdan va qaynonamdan pul söray olmasdim. Özlari esa berişmasdi. Çunki ularda ham oşiqça pul bölmasdi.

Şu örinda “Nega ular öğillarining qöşni davlatda yöq bölib ketişiga, yaxşi daromad qilsa ham ota-onasiga, bolalariga yordam bermagani uçun indaşmasdi?” degan savol tuğilişi aniq.

Buning sababi oddiy edi – ya’ni qaynonam va qaynotam bir neçta qizdan söng “tilab olgan” öğilni juda erka qilib östirgan. Şu sababli unga inday olişmasdi.

Qizlarim ulğayavergaç xarajatlar ortib bordi. Şunda bekor ötirmay deb tönfuruşlarning tönlarini tikib bera boşladim. Ular beş-önta tönni astarlari va içiga solinadigan paxta yoki vatinlari bilan olib kelib berişadi.

Qismlarini alohida qilib tikib beraman, özlari olib ketib butun holga keltirişadi. Tikilgan har bir tönga hisoblab pul berişadi. Şu ham qizlarimning kam-köstiga yarardi.

Şu tariqa bir neça yil ötib ketdi. Qizlarim birin-ketin maktabga çiqdi. Ötgan yillar mobaynida erim avvaliga olti oy, bir yilda bir ota-onasini körgani kelardi. Şunda qizlariga ham nimadir olib kelar, biroq ularga mehr bermasdi. Keyinçalik ikki-uç yilda bir keladigan böldi.

Katta qizim maktabni bitirişi arafasida qaynonam va qaynotam oldinma-keyin vafot etişdi. Öşanda erim ularning ma’rakalari ötgunça bel boğlab turdi. “Yigirma ötgaç qaytib ketdi. Ota-onasining vafotidan söng erim Özbekistonga umuman kelmadi.

Katta qizimga sovçilar kelganda ota-onam bilan maslahatlaşib ularning biriga rozilik bildirdik. Özbekning nimasi köp, turli urf-odatlari köp. Töygaça bölganlari ham meni ança qiynab qöydi. Ana şunday paytlarda tonggaça tön tikib çiqqan vaqtlarim böldi.

Töğri, ikkita qizim ham bu işda menga yordamçi bölişdi, biroq “qöldan berganga quş töymaydi” deganiday birov beradigan pul heç narsa bölmasdi.

Qudalar töyni ötkazaylik deb kelganda umuman çorasiz qoldim. Çunki bizga ham qiz tomon mebel qilişi, kuyovga sarpo qilişi kabi urf-odatlar kirib kelib bölgandi.

Öşa kunlarda birov uyga çaqirib keldi. Çiqsam qöşni davlatda erim yaşaydigan şaharda işlab yurgan hamqişloğimiz. U qölimga ming dollar pul berdi va “Yanga, akam bervordilar” dedi yerga qarab. Çunki ming dollar pul töyga urvoq bölmasligini u ham bilib turgandi.

Erim nega birdan pul jönatib qolibdi deb hayron turganimda qaynotamning ukasi kelib qoldi. “Tunov kuni töyni qanday ötkazişga boşingiz qotib yurganini eşitib eringizni telefon raqamini topib qönğiroq qildim. “Noinsof, qiz seniki, töyga pul yubor” deb urişib berdim”, dedi.

Gap orasida “Qança jönatibdi özi?” sörab qoldi. “Ming dollar” deganimni bilaman erimni söka boşladi:

“Odam şunçalik ham vijdonsiz, noinsof böladimi? Men unga kamida 4-5 ming jönat, xotining qiynalib qoldi” degandim. Qizlari otasi böla turib tirik yetimday katta böldi. Tirnoqqa zorlar qança. Mana, qöşni davlatda yaşab qolib nima böldi? Bir fohişani topib uylangandi, u ham ikkita qiz tuğdi. U yoqdagi xotinini qiz tuğding deb taşlab keta olmaydi Mabodo şu işni qilsa u ayol tuhmat qilib qamatib yuborişdan ham qaytmaydi. Qolaversa savdo dökoni, uy, maşinasi, qisqasi bor-yöği hammasi xotinining nomida ekan. Şu uçun yuribdi, ammaning buzoği bölib. Qizmi, öğilmi Xudoning bergani böladi. Şukr qilib yuravermaysanmi, nodon”.

Men öşa paytgaça erimning qöşni davlatdagi hayoti qanday keçayotganini bilmasdim. Faqat öşa yoqda uylanganini va topgan pulini öşa xotiniga sarflab yurganini bilardim xolos.

U yoqda ham ikkita qiz körganini eşitganimda könglimdan heç narsa ötmadi. Faqat bir gapni takrorlardim – Xudoning bergani böladi.

Töyni amal-taqal qilib ötkazdim. Mebelni qarzga olgandim, qariyb bir yil deganda qutuldim. Boşqalardan olgan qarzlarni ikki yil deganda amallab uzdim.

Eng yomoni qiz uzatib ham turli ma’rakalardan qutulmadim. Avvaliga “Kuyov çarlar”, bir yil ötib qizim farzandli bölgaç “Beşik töyi” kabi ma’rakalar ham meni qaddimni ança bukib qöydi.

Bu orada ikkinçi qizim ham maktabni bitirdi va unga ham sovçilar kela boşladi. Ikkinçi qizimning töyidan avvalgi va keyingi taşvişlar ham katta qizimni uzatgandagi yugur-yugurlar bilan bir xil böldi.

Ikkinçi qizimning töyiga erim ikki ming dollar jönatibdi. Birinçi qizimni uzatayotganimda qaynotamning ukasi “Ering şu ming dollarni xotinidan yaşirinça jönatgan bölsa kerak” degandi. Hoynahoy ikkinçi qizimning töyiga yuborgan ming dollarni ham şunday qilgan.

Öşandan buyon yilda bir-ikki marta kimlardir “Eringiz berib yubordi” deb birida 200, birida 300 dollar olib kelib beradi, qizlarimga sarflayman.

Hayot taşvişlari juda ham ezib yuborganda bir narsa könglimga taskin beradi, yaxşiyam qaynotamdan qolgan uy – boşpanam bor. Agar erim taşlab ketganda uç qizim bilan boşpanasiz qolganimda holimiz nima keçardi, tasavvur ham qila olmayman.

Ikkinçi qizimni uzatganimdan söng kenja qizim bilan qoldim. Bir-ikki yildan söng uni ham uzatsam yolğiz qolib ketaman-ku deb hozirdan yuragimga vahima oralaydi. Mayli, öşa kun kelaversin-çi, bir gap bölar”.

Ğayrat Yöldoş tayyorladi.