Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekistonga, tabiiyki, elektr energiyasi kerak, energetika qancha arzon va ko‘p bo‘lsa, farovonlik va rivojlanish uchun shuncha yaxshi, lekin hozir muammo elektr va energetika sohasi islohot qilinmaganida yoki qandaydir stansiya mavjudligida emas.
“Hozirgi holatda ham, hech qanday AESsiz ham elektrni import qila olamiz, yoki uni ishlab chiqarish uchun yoqilg‘ini import qila olamiz, uning ustiga ancha normal narxlarda quyosh energiyasini ishlab chiqaradigan korxonalarni jalb qila olamiz. Demak “svet yo‘qligi” muammosi sun’iy yaratilgan, noto‘g‘ri boshqaruv va xato qurilgan elektr energiya siyosatining mevasi. AES qurilishi hal qilib beradigan bir texnologik muammo emas”, – deya yozdi iqtisodchi o‘z blogida.
Hoshimovning ta’kidlashicha, atom elektr stansiyasi qurish bo‘yicha qaror iqtisodiy tomondan maqsadga muvofiqmi-yo‘qmi, avvalo shuni bilib olish kerak.
“Masalan, uni qurish uchun hukumatimiz necha pul beradi? Boshqa moliyaviy manbalar, jumladan davlat qarzi hisobidan moliyalashtiriladimi va eng asosiysi, davlat qurayotgan bo‘lsa, bu narsa o‘zbekistonliklarga qanchaga tushadi? Barcha davlat va nodavlat moliyaviy manbalardan ishlatilishi ko‘zda tutilgan summalar to‘liq va mutlaq ochiqlanishi kerak. Bu fiskal talab qomusimizda ham belgilangan.
Bundan to‘rt yil oldin hozirgi energetika vaziri bilan qilgan suhbatimizda bu savolni so‘ragan edim, lekin bu “sir” bo‘lgani uchun, aytmagan edilar. Menda bu raqamlar ochiqlanmasligiga falsafaviy ma’nodagina emas, balki konstitutsiyaviy ma’noda ham e’tirozim bor. Sir yoki “tijoriy sir” juda bir tor ma’noda ishlatiladigan narsa – fuqaroviy loyihalar uchun davlat pulining xarajati, tabiiyki, sir bo‘lishi noto‘g‘ri. “Akkuyu” qurilganida, turkiyaliklar ularga ruslar qurib berayotgan AES narxini aniq bilishgan.
Lekin muhimroq tomoni, bitimda boshqa shartlar ham bor, ya’ni stansiyani narxidan ham muhimroq shartlar. O‘shalarni gapirishimiz ham kerak. Stansiyani kim boshqarishi, qanday narxda elektr energiya sotilishi – juda muhim. Turkiyada Rossiya to‘liqligicha o‘z hisobidan qurilish qilib, energiyani bir 1 kilovatt soati uchun 12,5 sentlik bitim qilgan. Bizga agar xuddi shu shartlar berilsa, olishimiz kerakmi degan o‘rinli savol bor. Hozirgi kunda, O‘zbekistonda bundan arzonroq generatsiya manbalari bor bo‘lsa, qimmatroq atom energetikasi qanchalik zarur?
Bilasiz, 12,5 sentdan agar O‘zbekiston sotib olsa (shartlarni bilmayman, shartli shunday bo‘lsa deyapman) – bu 1500 so‘mdan ko‘p, hozirgi sotilish narxidan ham ancha baland, bundan bir necha oy avval, boshqa manbalardan generatsiyani 1000 so‘m atrofida deyotgan edi hukumat. Agar aynan shunday bo‘lsa, AES iqtisodiy ma’noda bizga pulni iqtisod qiladimi yo‘qmi?” – deya masalaning iqtisodiy tomonlariga to‘xtalgan Behzod Hoshimov.
