Qişloq xöjaligida dronlar va sun’iy intellektdan foydalanişning foydasi hisoblab çiqildi
|02:02 / 30.06.202415 2857 min
Özbekiston Strategik islohotlar agentligining örganişlariga köra, qişloq xöjaligida uçuvçisiz qurilmalar va sun’iy intellektdan foydalaniş mamlakat yalpi içki mahsulotini 5 yilda 2-5 foizga (1,8 mlrd dollardan 4,5 mlrd dollargaça) oşirişi mumkin. Agentlik bu yönalişda normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlayapti.
Foto: HylioFoto: Hylio
Strategik islohotlar agentligi uçuvçisiz uçiş qurilmalari bilan boğliq jahon tajribasini örganib, ularni iqtisodiyot sektorlarida qöllaşga doir takliflar işlab çiqdi.
Agentlikning qayd etişiça, qişloq xöjaligi – dronlardan foydalanişning eng samarali yönalişlaridan biri hisoblanib, 2023 yilda jahon uçuvçisiz uçiş qurilmalar bozorining 28 foizini taşkil qilgan.
Xalqaro tajribada:
Polşaning qişloq xöjaligida uçuvçisiz uçiş qurilmalarini joriy qilişi sektor unumdorligini 5 foizgaça oşirdi, bu esa yillik qöşimça 2,5 mlrd yevro foyda keltirdi.
Xitoyda200mingdan ortiq uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan 14,5 mln gektarga yaqin ekin maydonlarini işlov beriş uçun foydalaniladi. Mamlakatning 11 viloyatida ötkazilgan tadqiqot şuni körsatdiki, pestitsidlarni purkaş uçun uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş boşoqli ekinlarning har gektaridan sof daromadni 473 dollargaça oşirgan.
Rossiya quriliş sohasida faqat qaziş bosqiçida moliyaviy xarajatlar 30 foizga kamaydi, loyihalarni yetkazib berişning umumiy muddati sezilarli qisqardi va buzilişlarni aniqlaş xavfi ikki baravar kamaydi.
Köpriklar holatini tekşirişda uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş Britaniyaning Balfour Beatty kompaniyasiga har bir obekt uçun taxminan 10 ming dollarni, AQŞ va Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida esa şamol turbinalarini tekşiriş xarajatlarini 50 foizga kamaytiriş imkonini berdi.
Energetika sohasida uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş operatsion samaradorliknioşiradi, xavfsizlikni hamda nosozliklarning tezkor diagnostikasini ta’minlaydi, tekşiriş vaqtini qisqartiriş bilan birga xarajatlarini 50 foizga kamaytiradi.
Fransiyada elektr uzatiş liniyalarini uçuvçisiz uçiş qurilmalar yordamida kuzatiş yiliga qariyb 13 mln dollar tejaş imkonini berdi.
Mavzuga oid
Uçuvçisiz uçiş qurilmalari
yuk yetkazişda
,
geologiya-qidiruv işlarida
,
atrof-muhitni nazorat va muhofaza qiliş, favqulodda vaziyatlarning
oldini oliş va bartaraf etişda keng qöllaniladi. Bunday qurilmalarning 3D tasvirlarni yaratiş va aerofotografiyadagi samaradorligi yuqoriligi sababli hatto bozori yopiq va yoki çeklangan mamlakatlarda ham qöllaniladi.
Fuqarolik sektorida uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalanişga bölgan ehtiyoj ortib borayotganidan kelib çiqib, xorijiy davlatlarda tegişli qonunçilik bazasini takomillaştirişga jiddiy e’tibor qaratilmoqda.
AQŞ, Xitoy, Yevropa Ittifoqi mamlakatlari, Rossiya va Qozoğistonda yuridik va jismoniy şaxslarga uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalanişga ruxsat berilgani mazkur sohaning faol rivojlanişiga xizmat qilmoqda.
Belarus, Tojikiston, Turkmaniston, Qirğiziston va boşqa mamlakatlarda uçuvçisiz uçiş qurilmalarini olib kiriş, işlab çiqarişva ulardan foydalanişçeklangan va şunga mos ravişda mazkur sohaning rivojlanişi sekin sur’atlar bilan davom etmoqda.
Uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalanişning keng tarqalişi ularning parvozlari xavfsizligini ta’minlaş zaruratini keltirib çiqardi, bu esa turli mamlakatlarda uçuvçisiz uçiş qurilmalari harakatini boşqariş tizimlarini yaratilişi va joriy etilişiga olib keldi.
Jahon tajribasini hisobga olgan holda, Özbekiston iqtisodiyotining quyidagi tarmoqlarida uçuvçisiz uçiş tizimlarini rivojlantiriş va uçuvçisiz uçiş apparatlarini qöllaş zarurati mavjud:
1.Qişloq xöjaligida ekinlar monitoringi, tuproq tahlili, yiğim-terim muddatlarini, suğoriş darajasini aniqlaş, ösimliklarning holati va kasalliklarini aniqlaş, öğitlar bilan işlov beriş, pestitsidlar purkaş va suğoriş samaradorligini oşirişda qöllaş mumkin.
Bugungi kunda Özbekistonda ekin yerlari 4,5 mln gektar, yaylov yerlar esa 20 mln gektardan ortiq maydonni taşkil etadi. Şundan kelib çiqqan holda, mamlakatda purkagiçli uçuvçisiz uçiş qurilmalari bozorining hajmi taxminan 12,5 ming donaga yetiş ehtimoli mavjud.
Rivojlanayotgan mamlakatlar tajribasini inobatga olgan holda Özbekistonda qişloq xöjaligi sohasida uçuvçisiz uçiş qurilmalari texnologiyalari va sun’iy intellektdan foydalaniş yaqin 5 yilda YaIMning 2-5 foiz ösişini ta’minlaşi mumkin, bu esa 1,8-4,5 mlrd dollarni taşkil etadi.
Uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş evaziga vaqtni (3 baravar), suv resurslarini (20 foizgaça) va purkaş vositalarini (pestitsidlarni 60 foizga) tejaş, ğildirakli transport vositalaridan ekinlarga yetkazilişi mumkin bölgan zararni bartaraf etiş (5 foizgaça), suğoriş va ekiş işlarini aniq bajariş hisobiga paxta va ğalla hosildorligi – 30 foizgaça, meva – 15 foizgaça, şoli – 25 foizgaça oşişi taxmin qilinmoqda.
2. Yoqilği-energetika sektorida uçuvçisiz uçiş qurilmalari elektr uzatiş liniyalari, quyoş elektr stansiyalari va quvurlarni, quriliş va ta’mirlaş işlarini monitoring qilişda, noqonuniy faoliyatni aniqlaşda zarur böladi.
3. Quriliş sohasida uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş qurilişni rejalaştiriş, monitoring va nazorat qiliş jarayonlarini 10 foizgaça tezlaştiradi, topografik suratga oliş, tekşiriş va sifat nazorati jarayonlarini avtomatlaştiriş hisobiga moliyaviy resurslarni 5 foizga tejaydi, şuningdek, qurilişda işçilarning hayoti va soğliği uçun yuzaga keladigan xavflarni 20 foizgaça minimallaştiradi.
4. Toğ-konsanoativa geologiyada uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş iş joyining umumiy xaritasini tuziş, geologiya-qidiruv işlarini olib boriş, topografik xaritalarni yaratiş va yangilaşda foydalaniladi.
Strategik islohotlar agentligining ma’lum qilişiça, uçuvçisiz uçiş qurilmalarini qöllaş sohasini rivojlantiriş, ulardan iqtisodiyot sektorlaridasamarali foydalaniş, şuningdek, havo hududida uçuvçisiz uçiş qurilmalari xavfsizligini ta’minlaş maqsadida agentlik tomonidan tegişli idoralar bilan birgalikda uşbu sohadagi barça masalalarni kompleks tartibga soluvçi normativ-huquqiy hujjatlar loyihasi tayyorlanmoqda.
