Ayanchli tugagan hayot – MRB va kolumbiyalik narkokartellar bilan bir vaqtning o‘zida hamkorlik qilgan amerikalik uchuvchi kim edi?

2017 yilda AQShda Hollivudda ishlab chiqarilgan film ommaga namoyish etildi. Filmda 1970-yillarda uchuvchilik kasbini egallab xususiy aviakompaniyalarda turli samolyotlarni boshqargan shaxsning hayoti hikoya qilinadi.

Bu shaxs MRB e’tiboriga tushib qoladi va maxfiy xizmatning talabi bilan AQShdan Karib havzasida joylashgan davlatlardagi turli isyonchilar yoki ularga qarshi kurashayotgan hukumatlar uchun qurol-yarog‘ tashiy boshlaydi.

Bundan xabar topgan kolumbiyalik narkokartellar uchuvchi bilan aloqa bog‘lab, uni orqaga qaytishda AQShga giyohvand moddalar olib ketishga ko‘ndirishadi.

Keyinroq, MRB xodimlari uning kichik samolyotiga kamera o‘rnatadi va shu tariqa Karib havzasida joylashgan davlatlardagi turli obektlar tasvirlarini olishadi. Uchuvchi esa ortga qaytishda giyohvand moddalar tashishda davom etadi.

Bu uchuvchining nomi Barri Sil edi. Oxir-oqibat Barri AQShda narkokartellar vakillari tomonidan o‘ldirib ketiladi. U vafot etganda 46 yoshda bo‘lgan.

Barri Sil MRB nazariga tushgunicha bo‘lgan vaziyat

Ikkinchi jahon urushidan so‘ng katta siyosat sahnasiga chiqqan SSSR avvaliga Sharqiy Yevropa davlatlari, so‘ng Koreya yarimoroli yarmi, Xitoy va Kubada kommunistik tuzum o‘rnatishga muvaffaq bo‘ladi.

O‘sha paytlarda mamlakatda millionlab insonlar ulkan bir “qamoqxonada” qiynalib yashardi. Sovet fuqarolari bir nechta sotsialistik lagerga kiruvchi davlatlarni aytmaganda hech qayerga chiqa olmasdi.

SSSR esa dunyoga “sovet fuqarolari baxtli va farovon hayot kechirmoqda” deb targ‘ibot olib borardi. Ana shu targ‘ibotlar tufayli Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasidagi ayrim davlatlarda amaldagi tuzumlarga qarshi qurolli qo‘zg‘olonlar sodir bo‘ladi.

Bunday davlatlar orasida Karib havzasida joylashgan bir qancha davlatlar ham bor edi. Ularda kommunistik tuzum tarafdorlari bosh ko‘targach SSSR isyonchilarga oziq-ovqat va qurol-yarog‘ yetkazib bera boshlaydi.

O‘sha paytda Kuba kommunistik tuzum yo‘lini tanlab, AQShning “boshini og‘ritib turganda” amerikaliklar o‘zlariga yaqin bo‘lgan hudud – Karib havzasida boshqa kommunistik tuzumga ega davlatni ko‘rishni xohlamasdi.

Shu sababli ular qaysidir davlatda kommunistik tuzum tarafdorlari bosh ko‘targan bo‘lsa, amaldagi hukumatga, mabodo davlatni kommunistlar egallab olgan bo‘lsa, ularga qarshi kurashayotgan isyonchi guruhlarga qurol-yarog‘ va boshqa yordamlarni ko‘rsata boshlaydi.

Xususiy aviakompaniya uchuvchisi bo‘lgan Barri Sil ana shunday vaziyatda MRB e’tiboriga tushadi. AQSh maxfiy xizmati undan o‘z maqsadi uchun foydalana boshlaydi.

Mohir uchuvchilikdan MRB va narkokartellar bilan hamkorlikkacha

Haqiqiy ism-sharifi Adler Berriman Sil bo‘lgan Barri Sil 1939 yilda Luiziana shtatidagi Baton-Ruj shahrida tug‘iladi. Barri yoshligidan aviatsiyaga qiziqadi va 15 yoshida birinchi mustaqil parvozini amalga oshiradi.

U 16 yoshida amaliyotchi uchuvchi bo‘ladi va 17 yoshida uchuvchi litsenziyasini oladi. So‘ng fuqaro aviatsiyasiga ishga kiradi. 1961 yilda Barri harbiy xizmatga boradi va AQSh milliy gvardiyasi safida xizmat qiladi. Shu yerda u havo-desant maktabini bitiradi.

1964 yilda Barri TWA (Trans World Airlines) xususiy aviakompaniyasiga bort kuzatuvchisi bo‘lib ishga kiradi. Oradan ikki yil o‘tib, tajribali pilotga aylanadi va katta samolyotlarni boshqara boshlaydi. Shu tariqa u TWA aviakompaniyasida Boeing 707 samolyotini boshqargan eng yosh uchuvchi bo‘ladi.

Shundan so‘ng Barri Boeing 707 bilan G‘arbiy Yevropa davlatlariga ucha boshlaydi. Keyinroq aviakompaniya uni kichikroq samolyotlarni boshqarishga o‘tkazadi. Barri Karib havzasidagi davlatlarga buyurtma yuklarni tashiy boshlaydi.

MRB bilan hamkorlik

1972 yilda Mayamidan Meksikaga 7 tonna portlovchi modda ortib uchgani uchun AQShda qamoqqa olinadi. O‘shanda uni bu ishi uchun umrbod qamoq jazosi kutayotgandi.

Bu haqda Barriga uni qamoqqa olgan politsiyachilar ham aytadi. Biroq kutilmaganda uchuvchi ozod qilinadi. Ma’lum bo‘lishicha portlovchi modda MRBniki bo‘lgan va Barri ularning buyrug‘ini bajargan bo‘lib chiqadi.

Garchi uchuvchi MRBning topshiriqlarini bajargan bo‘lsa-da, oradan ikki yil o‘tib TWA aviakompaniyasi uni ishdan bo‘shatib yuboradi. Shundan so‘ng u xususiy aviakompaniyalar bo‘yicha maslahatchi bo‘lib ishlay boshlaydi va MRB bilan hamkorlik davom etadi.

Barrining MRB bilan hamkorlikni qachon boshlagani haqida aniq ma’lumotlar yo‘q. Bu hamkorlik 1960-yillarning birinchi yarmida boshlangani aytiladi.

O‘sha paytlarda AQSh Karib havzasida ayrim davlatlarda kommunistik tuzum tarafdori bo‘lgan isyonchilarga qarshi, boshqasida kommunistik tuzumga qarshi kurashayotgan isyonchilarni qo‘llayotgan edi.

Shu sababli ham avvaliga MRB Barridan foydalanib, shu hududda yashovchilar uchun qurol-yarog‘ va o‘q-dorilar yubora boshlaydi.

1979 yilda Barri Ekvadordan Hondurasga uchganda politsiya uni giyohvand moddalar tashishda gumon qiladi va samolyotda tintuv o‘tkaziladi. Barrining samolyotidan faqat noqonuniy saqlanayotgan miltiq chiqadi xolos.

Noqonuniy qurol saqlagani uchun uni 9 oyga qamashadi. Qamoqxonada u Kolumbiyadagi yirik Medalin narkokarteli a’zolari bilan tanishadi. Jahonga mashhur Pablo Eskobar ham shu kartel rahbarlaridan biri edi.

Barri qamoqdan chiqqanidan so‘ng narkokartel bilan ham hamkorlik qiladi. U MRBning qurollarini Karib havzasidagi davlatlarga olib boradi, qaytishda esa samolyotga giyohvand moddalar ortiladi.

Barri AQSh hududiga kirgandan so‘ng parvozni davom ettirib, avvaldan belgilangan manzilda giyohvand moddalarni osmondan irg‘itib ketadi. Kartelning AQShdagi a’zolari ularni yig‘ishtirib olishadi. Hamkorlik rejasida shunday belgilangan edi.

Barri shu zaylda tinimsiz AQShga giyohvand modda tashiydi va juda katta pul ishlaydi. Masalan, Kolumbiya yoki Panamadan AQShga bir marta giyohvand modda olib kelsa unga 500 mingdan 1,5 mln dollargacha pul to‘lashgan.

O‘sha paytda Barri MRBdan yashirincha AQSh hududida bir nechta baza tashkil etadi va kichik samolyotlar, vertolyotlar sotib oladi. So‘nggi rusumdagi radiolokatsion uskunalar xarid qiladi.

Keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, o‘shanda Barri AQShga kokain tashish bo‘yicha rekord o‘rnatgan va bir necha yilda 5 mlrd dollarga teng giyohvand modda olib kirgan.

Giyohvandlarga qarshi kurash

1984 yilda Barrini Florida shtatida AQSh giyohvand moddalarga qarshi kurashish boshqarmasi xodimlari hibsga olishadi. Bu safar u uzoq muddatga qamalishi aniq edi.

Ana shu joyda Barri boshqarmaga hamkorlik taklif etadi va kartel rahbarlari haqida ma’lumot yig‘ib berishga, uning AQShdagi a’zolarini tutishda yordamlashishini aytadi. Boshqarmadagilar rozi bo‘ladi.

Biroq sal qolsa bu hamkorlik bekor bo‘lishi va Barri qamalishi ham mumkin edi. Gap shundaki, prezident Reygan kolumbiyalik narkokartellarni juda yomon ko‘rardi. Shu sababli u AQShga kokain tashigan uchuvchini uzoq muddatga qamashni talab qiladi.

Boshqa tomondan u o‘sha paytda SSSR tomonga og‘ib ketgan va sotsialistik tuzum o‘rnatgan Nikaragua rahbarlarini qanday jazolashni o‘ylab yurgandi.

Shunda MRB rahbariyati prezidentga kolumbiyaliklar kokainni asosan Nikaragua orqali tashiyotganini, hamkorlik taklif etayotgan Barri orqali narkokartellar va Nikaraguadagi harbiy bazalar haqida ma’lumotlar olish mumkinligini aytishadi. Reygan yon beradi.

Shundan so‘ng Barrining samolyotiga juda aniqlikda ishlaydigan fotoapparat o‘rnatiladi. Barri narkokartel rahbarlari va Nikaraguadagi harbiy bazalarning fotosuratlarini olib kelishi kerak edi.

Barri juda qaltis ishga qo‘l urgandi. Narkokartelning AQShda juda ko‘p a’zolari bo‘lib, ular har qanday ishga qodir edi. Shu sababli Barrining xotini va farzandlari MRB tomonidan himoyaga olinadi.

Barri bir necha marta Nikaragua, Panama va Hondurasga uchadi va u yerda juda ko‘plab fotolar tushiradi. MRB va AQSh harbiylari aynan Barri tushirgan fotosuratlarga qarab Nikaraguada bir nechta operatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshiradi.

Biroq ko‘p o‘tmay Barrining MRB bilan hamkorligi Pablo Eskobarga yetib boradi. Bundan MRBdagilar ham xabar topadi va Barri Nikaraguaga parvozlarni to‘xtatadi.

Suiqasd

Barrining ikki tomonlama ishlayotgani Pablo Eskobarga oshkor bo‘lgach u uchuvchini o‘ldirgan yoki uni Kolumbiyaga olib kelgan odamga 500 ming dollar mukofot e’lon qiladi. AQShda Barrini o‘ldirish uchun kartel a’zolari “ov” boshlab yuboradi.

O‘shanda Barrini butun mamlakat bo‘ylab izlashadi, unga yashirinib yurish oson bo‘lmaydi. Barri har kun turlicha ismlar bilan mehmonxona almashtirar, biroq uning qayerda ekanini darhol bilib olishardi.

AQSh bo‘ylab yashirinib yurgan Barri 1986 yil fevralda o‘zi tug‘ilib o‘sgan va hayotining asosiy qismini o‘tkazgan Baton-Ruj shahriga keladi. O‘shanda u o‘zini ona shahriga qidirib kelmasliklariga umid qilgandi.

1986 yil 19 fevral kuni u Baton-Ruj shahridagi bir joyda MRB xodimi bilan uchrashishi belgilangandi. Biroq u kelishilgan odamni kutib turganida oldiga MRB xodimi emas, uch nafar kolumbiyalik keladi.

Ular Barriga bir nechta o‘q uzishadi, uchuvchi halok bo‘ladi. O‘shanda u endigina 46 yoshga kirgandi. Ko‘p o‘tmay Barrining qotillari hibsga olinadi va ular uzoq yillarga qamaladi.

O‘shanda MRB xodimining o‘rniga narkokartel a’zolari bo‘lgan kolumbiyaliklarning kelishi va Barrini o‘ldirishi shubha-gumonlarni keltirib chiqaradi.

Barrining o‘limi tafsilotlaridan xabar topganlar MRB bir paytning o‘zida ham uchuvchidan foydalangan, ham narkokartel a’zolari bilan aloqada bo‘lib, ular bilan hamkorlik qilgan degan gumonga boradi.

Biroq MRB vaziyatni qo‘lga oladi va shubha-gumonlar tashkilotga qarshi ishlatilishining oldini oladi. Shu tariqa, juda ko‘p tafsilotlar mavhumligicha qolib ketadi.

Boshqa bir taxminga ko‘ra Barrini uning tirik yurishi tashkilot faoliyati uchun xavfli deb bilgan MRB o‘ldirtirgan.

Barri Sil haqida film

2015 yilda amerikalik rejissyor Dag Layman Barri Sil hayoti haqida film suratga olishni boshlaydi. Film 2017 yil katta ekranlarga chiqariladi.

“Amerikada ishlab chiqarilgan” deb nomlangan filmda Barri Sil rolini jahonga mashhur aktyor Tom Kruz ijro etgan. Filmga kinotanqidchilar va tomoshabinlar yaxshi baho bergan.

Filmga prodyuserlar 50 mln dollar sarflashgan. U jahon bo‘ylab namoyishlardan 135 mln dollar kassa yig‘imi keltirgan. Barri Silning hayoti qanday kechgan bo‘lsa, filmda boricha ko‘rsatilgan.

Filmni suratga olish jarayonida ikki kishi halok bo‘ladi. Gap shundaki Kolumbiyada Barri boshqargan samolyotning qo‘nish jarayoni suratga olinayotganda halokat yuz beradi.

Noqulay ob-havo tufayli qo‘nayotgan samolyot boshqaruvni yo‘qotadi va uning mahalliy uchuvchisi va samolyotda bo‘lgan kaskadyor halok bo‘ladi. Amerikalik uchuvchi esa og‘ir tan jarohatlari oladi.

G‘ayrat Yo‘ldosh tayyorladi.