Parij-2024da O‘zbekistonga eng ko‘p medal keltirgan boks turniri Olimpiada tarixida so‘nggi marta o‘tkazilgan bo‘lishi mumkin. Xalqaro olimpiya qo‘mitasi va Xalqaro boks assotsiatsiyasi (IBA) o‘rtasida kuzatilgan so‘nggi yillardagi mojarolar oqibatida boks hozircha 2028 yilgi Los-Anjeles Olimpiya o‘yinlariga kiritilmagan. XOQning talabi aniq va unga ko‘ra, boks bo‘yicha Parijda tengsiz mamlakat ekanini ko‘rsatgan O‘zbekistonni ham oldinda qiyin tanlov kutib turibdi.
XOQ xalqaro boks assotsiatsiyasini Olimpiya oilasidan nega chetlatildi?
2023 yilda Xalqaro olimpiya qo‘mitasi (XOQ) moliya, boshqaruv va hakamlik bilan bog‘liq muammolar tufayli Xalqaro boks assotsiatsiyasini (IBA) tan olishi haqidagi qarorini bekor qildi. XOQ fikriga ko‘ra, 2020 yilda IBA tashkiloti rahbarligiga kelgan rossiyalik Umar Kremlyov vaziyatni yaxshilay olmadi. Oqibatda, tarixda birinchi marta Olimpiya sportining boshqaruv organi Olimpiya oilasidan chiqarib yuborildi.
IBA chetlatish bo‘yicha tavsiyani «jirkanch va mutlaq siyosiy» deb atadi va Sport arbitraj sudiga murojaat qildi. Biroq, sud tavsiyani to‘xtatib turish to‘g‘risidagi apellyatsiyani qabul qilmadi. Natijada, IBA tashkilotini Olimpiya oilasidan chiqarib tashlash uchun XOQ qarori qabul qilinishiga hech narsa to‘sqinlik qilmaydigan bo‘ldi.
«Boks va bokschilar bilan hech qanday muammomiz yo‘q. Agar muammo bo‘lganida, Tokio va Parijdagi musobaqalar o‘tkazilmagan bo‘lardi. Biz boksni juda qadrlaymiz, ammo, afsuski, bizda IBA rahbariyati tufayli juda jiddiy muammolar mavjud. Biz boksni juda qadrlaganimiz sababli, bokschilar xalqaro federatsiya tomonidan adolatli va shaffof boshqaruvga loyiq deb hisoblaymiz», - degan XOQ rahbari Tomas Bax.
IBA boshqaruvi 2020 yilda Rossiya boks federatsiyasi rahbari, rossiyalik amaldor Umar Kremlyovga o‘tdi. U 2021 yilgacha assotsiatsiyaning barcha muammolarini hal qilishga va’da berib, buni amalda bajardi. 2023 yilgi hisobotga ko‘ra, IBA qarzlarining katta qismi yopilgan. Shuningdek, Rio-2016 Olimpiadasidan keyin paydo bo‘lgan hakamlik muammosi hal qilindi. Ammo Kremlyovning dalillari XOQ rasmiylarini ishontira olmadi. O‘tgan yil IBA Olimpiya oilasiga a’zolikdan butunlay chetlatilishi to‘g‘risida qaror qabul qilingan. XOQ ijro qo‘mitasi ilgari hech qachon olimpiya sportining boshqaruv organiga nisbatan bunday qaror chiqarmagan edi.
Xalqaro olimpiya qo‘mitasini IBA va Rossiyaning «Gazprom» kompaniyasi o‘rtasidagi homiylik shartnomasi tashvishga solib kelayotgan edi. Energetika giganti bilan shartnoma 2022 yilning oxirida bekor qilinadi. Biroq, iyun oyi boshida XOQ IBA faoliyati to‘g‘risidagi hisobotni e’lon qilib, Kremlyov dekabr o‘rtalarida Abu-Dabidagi kongressda o‘z qo‘l ostidagilaridan «Gazprom» bilan hamkorlikni uzaytirish imkoniyatlarini so‘raganini da’vo qildi. Bularning barchasi XOQ rahbariyatini yana bir bor IBA moliyaviy shaffofligi va ishonchliligi haqida o‘ylashga majbur qildi. IBA o‘z faoliyatini audit qilgan Ernst & Young va PriceWaterhouseCoopers kompaniyalaridan yakuniy xulosalarni oshkor qilmaslikni so‘ragan. XOQ buni ham shubhali harakat deb hisoblaydi.
