Netanyahuning AQSh kongressidagi nutqidan 22 kun o‘tib, Falastin ma’muriyati rahbari Mahmud Abbos ham Turkiya parlamentida chiqish qildi. Xo‘sh, uning G‘azoga borish haqidagi rejasi qanchalik real?
«Geosiyosat»da Yaqin Sharqdagi eng muhim voqeliklar haqida siyosiy tahlilchilar Kamoliddin Rabbimov va Farhod Karimov o‘z fikrlari bilan o‘rtoqlashdi.
— Mahmud Abbosning Turkiya parlamentidagi chiqishi avvalgi tanqidlardan so‘ng ramziy ma’nodami yoki real siyosiy vaziyatdan kelib chiqib bu amalga oshirildimi?
Farhod Karimov: Hamas birin-ketin o‘z siyosiy boshliqlaridan ayrilmoqda va dunyo siyosiy kuchlari yakdil qarorga kelmoqda. Falastinga G‘arbga va Isroilga mo‘’tadil bo‘lgan siyosiy kuchlarni shakllantirish masalasi ko‘rilayotganligi ta’kidlanmoqda. Agar shunday bo‘ladigan bo‘lsa, Falastindagi ayrim siyosiy guruhlar navbatdagi Falastinda kim lider bo‘lishi uchun o‘zaro raqobatni boshlab yuborishadi. Hamasning boshliqlari yo‘qotilayotganligi uchun ham bu maydonga Fath kirib kelmoqda. Shu sababdan otni qamchilab qolish maqsadida, Turkiya Falastindagi istiqboli mavjud tashkilotni qo‘llab-quvvatlamoqchi. Agar Falastinda mo‘’tadil vaziyatni shakllantirish kerak bo‘lsa, Turkiya ham bundan chetda qolmaslik uchun harakatni boshladi. Ikkinchidan bu yerda ramziy ma’no ham bor, faqat Isroil emas, boshqa siyosiy kuch bor ekanligini ko‘rsatib qo‘yish uchun Turkiya maydonga chiqdi. Uchinchidan Falastinda siyosiy kuchlar ko‘p ekanligini va ularni birlashtirish masalasi ham turganligini inobatga olib, kimni qo‘llab-quvvatlash kerakligi ko‘rsatib qo‘yilishi kerakligi uchun ham bu chiqish o‘tkazildi. Ya’ni Hamasning siyosiy mavqei tushayotganligini inobatga olib agar shunday holat yuzaga kelsa, Falastindagi boshqa siyosiy kuchlar Fath atrofida birlashishi kerakligiga ishora qilinayotganday.
- Mahmud Abbos G‘azoga bormoqchi bo‘lsa, bu qanday amalga oshadi?
Kamoliddin Rabbimov: Bugungi kunda G‘azoga borish, Isroil qo‘yayotgan shartlarni inkor qilish bilan baholanadi. Mahmud Abbos G‘azoga borib, u yerda o‘zining liderligini ko‘rsatmoqchi. Ammo Isroil 2023 yil 7 oktyabrdan beri na Hamas, na Fath bilan kelishuv amalga oshirilmaydi degan shartni qo‘yib kelmoqda. Va Isroil o‘zi uchun Fathning raqibi sifatida o‘ziga eng qulay shaxslarni izlayapti, ammo ularni hali topgani yo‘q. Kimki Falastin davlatchiligini istasa, bu Isroil uchun nomaqbul kuch sifatida baholanmoqda. Turkiya esa Yaqin Sharqdagi vaziyatni o‘zgartirmoqchi. Turkiya bir tomondan Amerikani siqib chiqarishni istaydi va Rossiyaning mavqeining pasayishini istaydi. Bunda bir necha holatlarni misol keltirish mumkin, Fath rahbari Turkiyaga keldi, undan avval Ismoil Haniyaning o‘g‘illari taklif qilindi, Erdo‘g‘an ularni qo‘llab ramziy dastagni ham berdi. Ko‘p yillardan beri Iroq bilan Turkiya harbiy-strategik kelishuvlarni amalga oshirmoqda. Qolaversa, Rossiya orqali Suriyadagi Bashir arablar ham kelishuvlarga intilmoqda va Turkiya bilan ham kelishuvlar amalga oshirilishi reja qilinmoqda. Bunda mintaqadan Amerikani siqib chiqarish harakatlari boshlangan. Ammo Turkiya va Isroil o‘rtasida uzoq yillardan beri aloqalar mavjud bo‘lgan, buni tezda uzib yuborish ancha murakkab, ammo Erdo‘g‘an o‘z va’dasida turib hozirgacha 10 milliardlik loyihalardan voz kechdi.
