AQŞdagi asr qotilligi – prezident Jon Kennedi qanday öldirilgandi?
|17:12 / 29.11.202419 87014 min
Bundan 61 yil avval, 1963 yil 22 noyabr kuni XX asrning eng şov-şuvli qotilligi sodir etiladi. AQŞning 35-prezidenti Jon Kennedi omma oldida pistirmadagi snayper tomonidan otib öldiriladi. Garçi MRB va FQB hisobotlarida qotil kimligi haqida yozilgan bölsa-da aksariyat amerikaliklar unga işonmaydi. Tafsilotlar esa oxirigaça oçiqlanmagan.
1963 yil 22 noyabr kuni AQŞda misli körilmagan qotillik sodir etiladi. Mamlakat prezidenti Jon Kennedi omma oldida otib öldiriladi.
Qotillik kunduzi prezidentni köriş va olqişlaş uçun çiqqan odamlar köz öngida sodir etiladi. Hodisani öşa yerda bölgan köplab jurnalistlar tasvirga olişadi. Qotillik dunyo böylab katta şov-şuvlarga sabab böladi.
Öşa paytlarda Karib havzasida joylaşgan Kuba oroli tufayli sovet-Amerika munosabatlari juda taranglaşgan edi. Şu sababli Markaziy razvedka boşqarmasi (MRB) va Federal qidiruv byurosi (FQB) Kennedining ölimida KGB va Kubani ayblaydi.
Bir neça yil SSSRda yaşagan va hodisadan biroz avval AQŞga qaytgan amerikalik yigit Kennedini öldirişda ayblanib, hibsga olinadi.
Oradan ikki kun ötgaç gumondorni şahar qamoqxonasidan okrug qamoqxonasiga olib ketişayotganda fuqarolardan biri uni otib taşlaydi.
Hozirgaça köpçilik amerikaliklar MRB va FQBning rasmiy ma’lumotlariga işonmaydi. Ularning bunga asosi bor: Kennedining ölimi bilan boğliq tafsilotlar va hujjatlar oxirigaça oşkor qilinmagan.
Demokratlardan çiqqan xalq qahramoni
Jon Kennedi Demokratik partiya vakili bölgan va u media hamda omma e’tiboridagi odam edi. Hollivudça taşqi köriniş, Ikkinçi jahon uruşi qahramoni, meros qolgan katta pul, avtobiografik kitob uçun Pulitser mukofoti – bularning barçasiga ega bölgan Kennedi amerikaliklarning qalbini zabt etgandi.
1960 yilda ötkazilgan prezidentlik saylovida tajribali siyosatçi Respublikaçilar vakili Riçard Nikson ustidan kiçik farq bilan bölsa-da ğalaba qozoniş uçun 42 yoşli Kennediga şular yetarli böladi.
Öşanda FQB boş direktori Edgar Huver Niksonni qöllaş uçun saylovdan avval Kennedi haqida salbiy xabarlar tarqattiradi. Bu işlarning Niksonga nafi tegmaydi va Kennedi baribir ğalaba qozonadi.
Kennedi eng munozarali prezidentlardan biri sifatida Amerika tarixiga kirdi. U AQŞni boşqargan uç yildan kamroq vaqt içida bu davlat içki va taşqi siyosatda bir qator mojarolarga aralaşdi.
Uning davrida Kuba va Ğarbiy Berlin inqirozi sodir böldi. AQŞ Vetnam uruşiga köproq aralaşa boşladi. Içki siyosatda özgarişlar böldi va fuqarolar huquqlari liberallaştirildi. Natijada Amerikaning konservativ jamiyati qutblana boşladi.
Mavzuga oid
Suiqasd tafsilotlari
1963 yil 22 noyabr juma kuni Jon Kennedi va uning rafiqasi Jaklin Texas ştatidagi Dallas şahriga uçib borişadi. Bir yildan söng AQŞda prezidentlik saylovi bölib ötişi kerak edi va Kennedi bu boy şahardan homiylar topişga umid qilgandi.
Prezident va uning rafiqasini Texas gubernatori Jon Konnalli hamda uning rafiqasi kutib oladi. Şundan söng ular Lincoln Continental kabrioletiga ötirib, şahar markazi tomon harakatlanişadi.
Yölda ularni köçalar böylab saf tortgan odamlar qöl silkitib qutlaşar, fotosuratçilar va operatorlar holatni kadrlarga muhrlaşardi. Kabrioletni politsiya va boşqa mas’ul taşkilotlar vakillari kuzatib borardi.
Kortej soat 12:30 larda Meyn-stritdan ötib Xyuston köçasiga, söng Elm köçasiga buriladi. Şunda öşa atrofdan ikki marta öq ovozi eşitiladi. Kennediga öq uzişgandi.
Birinçi öq Jon Kennedining orqa tomonidan böyniga, ikkinçisi boşiga tegadi. Birinçi öq uzilgan zahoti prezidentni qöriqlab kelayotgan maxfiy xizmat agenti Klinton Xill darhol Kennedi ötirgan maşina tomon yuguradi.
U prezident ötirgan kabrioletga yetmasidan ikkinçi öq uziladi. Klinton darhol tanasi bilan Kennedini tösadi. Kabriolet haydovçisi maşinani darhol kasalxona tomon yeldirib ketadi.
Kennedini Parklend kasalxonasiga olib borişganda u tirik edi. Ammo şifokorlarning barça sa’y-harakatlariga qaramay, prezident soat 13:00 da vafot etadi.
Suiqasddan söng politsiya atrofdagi barça binolarni tekşira boşlaydi. Şunda kimdir Elm köçasidagi binoning oltinçi qavatida miltiq kötargan yigitga közi tuşganini aytib qoladi.
Bino darhol örab olinadi va öq otilgan joy topiladi. U yerdan miltiq va uçta böş patron topiladi. Suriştiruv davomida nafaqadagi dengiz piyodasi Li Harvi Osvald ismli şaxs qölga olinadi. Biroq gumonlanuvçi heç narsani tan olmaydi.
Suiqasddan ikki kun ötib, yigit şahar qamoqxonasidan okrug qamoqxonasiga köçirilayotgan vaqtda Jyek Rubi ismli tungi klub egasi uni otib öldiradi. Tergov davomida Rubi bu işni prezidentning ölimi uçun qasos sifatida qilganini aytadi.
Keyinçalik, uning AQŞ sotsialistik partiyasi safiga 16 yoşda kirgani, rus tilini örgangani, 1959-1962 yillar davomida SSSRda yaşagani va AQŞga qaytgaç KGB josuslari bilan aloqada bölib kelgani ma’lum böladi.
U AQŞdagi KGB josusi bilan sönggi marta Kennedini öldirişidan ikki oy avval muloqotda bölgani aniqlanadi.
Biroq 1964 yilda AQŞga qoçib ötgan KGB xodimi Yuriy Nosenko Kennedining öldirilişida KGBning aloqasi yöqligini aytadi. MRB ham bu haqda jiddiy dalil topa olmagan.
Nosenkoga köra Osvaldga Kennedini öldiriş KGB tomonidan buyurilmagan. Unda ruhiy muammolar bölgani uçun KGB Osvaldga işonmagan va u bilan hamkorlik qilişni rad etgan.
Boşqa tafsilotlarga köra, Osvald Kuba hukmdori Fidel Kastroning muxlisi bölgan. U SSSRdan AQŞga qaytgaç Dallasga joylaşgan va mahalliy sotsialistlar safiga qöşilgan.
MRB ma’lumotlariga köra, Kennediga suiqasddan ikki oy oldin Osvald hatto Meksikaga borgan, u yerda SSSR va Kuba elçixonalariga taşrif buyurgan. KGB zobitlari bilan uçraşgan.
Taxminlarga asoslangan dalillar
Agar Kennedining öldirilişida KGBning qöli borligi haqidagi taxmin faqat tasdiqlanmagan bölsa, Osvaldning aybdorligi haqida bir neçta dalil bor.
Kennediga öq uzilgan qurol italiyaliklarning Carcano miltiği bölgan va unda Osvaldning barmoq izlari topilgan.
Biroq öşanda FQB va MRB xodimlari jurnalistlar iştirokida sinov ötkazişadi va miltiq topilgan joydan Kennedi ketayotgan köçadagi harakatlanayotgan nişonga öq uzib körişadi. Biroq biror kişi qisqa vaqt içida kerakli masofaga yuqori aniqlikda öq uza olmaydi.
Osvald ham mergan emasdi. Şu sababli sinovdan söng MRB va FQBda aslida qotillar köproq bölgan va prezidentga öq uzgan şaxslar qoçgan degan taxmin paydo böladi.
Suiqasddan ikki kun ötib, Kennedini öldirişda asosiy gumondor bölgan Li Xarvi Osvaldni ham otib öldirişadi
Komissiya xulosasi
Kennedi öldirilgandan söng AQŞ prezidentligi lavozimi vitse-prezident Lindon Jonsonga ötadi. Yangi prezident tomonidan AQŞ Oliy sudi rahbari Erl Uorren boşçiligida prezident Kennedi ölimi sabablarini aniqlaş böyiça maxsus komissiya tuziladi.
Komissiyaning 10 oylik faoliyati natijasida qotillik jinoyat paytida yolğiz harakat qilgan Li Harvi Osvald tomonidan amalga oşirilgan, degan rasmiy xulosaga kelinadi.
Biroq keyinçalik Kennedining ölimi bilan boğliq gap-sözlar va hatto Osvaldning bu qotillikka daxli yöq ekani töğrisida bir-biriga qarama-qarşi turli taxminlar köpayib ketadi.
1966 yilda Nyu-Orlean prokurori Jim Garrison suiqasd paytida olingan fotosuratlar va videolarga tayanib, Kennedi öldirilişi böyiça suriştiruv ötkazadi.
U prezidentga suiqasdni MRB tomonidan tayyorlangan AQŞdagi kubalik muhojirlarning Kastroga qarşi qöporuvçi guruhlari uyuştirgan deb topadi.
Garrison uç marta öq otilgan deb hisoblaydi. Prokuror asosiy taşkilotçi sifatida uçuvçi Devid Ferri va bankir Kley Şouni körsatadi.
Garrison ötkazgan tergov haqidagi ma’lumotlar ommaga e’lon qilinganidan bir neça kun ötgaç Devid Ferri vafot etadi. Garrison ikki yillik tinglovlar davomida sudda Şouning aybini isbotlay olmaydi. Vakillar palatasi qömitasi tomonidan uning tergov usullari şubhali deb topiladi.
Lindon Jonson va Jon Kennedi. Öşa paytda vitse-prezident bölgan Jonson Kennedi öldirilgandan söng AQŞ prezidenti böladi.
MRB va FQB uçun savollar
Hodisa sodir bölganiga 60 yil böldi, biroq ötgan yillar oraliğida AQŞda Kennedi öldirilişini tergov qiliş masalasiga tez-tez qaytib turişdi.
Şu paytgaça e’lon qilingan ijtimoiy sörovlar natijalariga köra, AQŞ aholisining 70 foizi qotillikning rasmiy versiyasiga işonmaydi. 61 foizi esa Osvald yolğiz harakat qilmagan deb hisoblaydi.
Xulosa şuki, maxsus xizmatlarning barça arxivlarini oşkor qilmasdan, Kennedi öldirilişining rasmiy versiyasini özgartira oladigan biron bir yangi faktni aniqlaş qiyin.
Amerikalik kongressmen Stiv Koenning fikriça, razvedka idoralari Kennedining öldirilişiga doir arxiv hujjatlarini çop etişni sekinlaştirişga harakat qilmoqda.
Çunki arxivdagi oşkor qilinmayotgan hujjatlar va fayllar MRB, FQB va boşqa idoralarning layoqatsizligi yoki qonunbuzarliklarini körsatişi mumkin.
Amerika jurnalistlari, prokurorlar va huquq faollari ötgan yillar davomida Kennedining öldirilişi, şuningdek, bu qotillik ortida kim turgani böyiça mustaqil suriştiruvlar olib borişdi.
Bu borada 600 dan ortiq kitob çop etiladi, bir qança hujjatli filmlar işlanadi. Biroq ularning birontasida öşanda Kennedini kim öldirgani haqida aniq gaplar yöq. Barçasida turli taxminlar ilgari suriladi.
Kennedining ölimida asosiy gumondorlar
KGB. Asosiy gumondor Li Harvi Osvaldning Amerika sotsialistik partiyasiga a’zoligi, bir neça yil SSSRda yaşagani va suiqasddan biroz avval AQŞga qaytgani, KGB xodimlari bilan doimiy aloqada bölgani Kennedini sovetlar buyurtmasi bilan öldirişgan degan gumonni asosiy öringa olib çiqadi.
Vitse-prezident Lindon Jonson. Jonsonni ayblovçilar bunga asosiy sabab sifatida vitse-prezidentning Kennedilarni umuman yoqtirmaganini körsatişadi. Şuningdek, 1964 yilda böladigan saylovda Kennedi ğalaba qozonsa, u Jonsonni vitse-prezidentlikka qöymoqçi bölmagan degan gaplar ham çiqadi. Bundan taşqari, manbalar Jonsonning Li Harvi Osvaldning qotili bölgan Jyek Rubi bilan tanişligiga işora qiladi.
MRB. Kennedi davrida Kubada Kastro tuzumini ağdariş uçun taşkillaştirilgan isyon muvaffaqiyatsiz yakunlanadi. Şundan söng Kennedi MRB direktori Allen Dallesni işdan oladi. Ba’zi manbalarga köra, Kennedi bölajak saylovlarda ğolib çiqqanidan söng MRB faoliyatini maxsus tekşiruvdan ötkazişni rejalaştirgan. Şuning uçun ham MRB rahbariyati tekşiruvda noqonuniy ma’lumotlar jamoatçilikka ma’lum bölişining oldini oliş uçun «prezidentga qarşi fitnaga qöşilgan» degan qaraşlar ham mavjud.
FQB direktori Jon Edgar Huver. Gumonlanuvçilar orasida aynan Huver köproq şubha tuğdiradi. Suiqasd ortida u turgan bölişi mumkin. Çunki 1960 yil kuzda ötkazilgan prezidentlik saylovida Huver zimdan Kennedining raqibi Riçard Niksonni qöllagan. 1962 yilda MRB boşliği Allen Dalles işdan böşatilgandan söng köpçilik Kennedi Jon Huverni ham işdan olişini taxmin qila boşlaydi.
Kennedi va FQB rahbari Jon Edgar Huver. Kennedining öldirilişi böyiça tuzilgan gumondorlar röyxatida Huver ham bor.
Huver FQBni 1924 yildan buyon boşqarib kelayotgandi. U öz amalida qoliş uçun prezidentni öldirgan degan taxminlar ham bor. Keyinçalik, Huverning vafotidan söng Amerika matbuotida u FQB yurisdiksiyasini köp bora buzgani va AQŞ rahbarlari töğrisida maxfiy ma’lumotlar töplab borgani hamda ulardan prezidentlarga bosim ötkaziş uçun foydalangani töğrisida materiallar çop etiladi.
Harbiy-sanoat kompleksi. Bu kompleks mamlakat qurolli kuçlari va uni ta’minlovçi mudofaa sanoati (jumladan, xususiy korporatsiyalar) örtasidagi norasmiy ittifoq bölib, u davlat siyosatiga ta’sir körsatadigan manfaat sifatida qaraladi.
1961 yil 17 yanvarda AQŞ prezidenti general Duayt Eyzenxauer öz lavozimini tark etişidan oldin qilgan xayrlaşuv nutqida xalqni harbiy-sanoat kompleksining qudrati oşib borayotganidan ogohlantirgan, hukumat işlarida uning nojoiz ta’siridan ehtiyot bölişga çaqirgandi.
Kubaliklar. Kennedi davrida Kubada Fidel Kastro tuzumini ağdarib taşlaş uçun bir qança harakatlar qilingan va oqibatda SSSR-AQŞ munosabatlari uruş yoqasiga kelib qolgandi. Şuningdek, MRB tomonidan Kastroni yöq qilişga urinişlar ham bölgan. Şu sababli kubaliklar ham suiqasd gumonlanuvçilari hisoblanadi.
Milliarder Aristotel Onassis. Kelib çiqişi grek bölgan bu şaxs Kennedilar oilasi bilan 1958 yilda tanişadi va Kennedining xotini Jaklinni yoqtirib qoladi. Keyinçalik, 1963 yilda Jaklin Onassisning haşamatli yaxtasida dam oladi va bu haqdagi xabar OAVda e’lon qilinadi. Bundan xabar topgan prezident qattiq ğazablanib, xotiniga tezda Vaşingtonga qaytişni buyuradi.
Jaklin Kennedi va Aristotel Onassis nikohdan ötişmoqda. Öşa paytda Onassis 62, Jaklin esa 39 yoşda bölgan
Kennedi öldirilgandan söng beş yil ötgaç, 1968 yilda Jaklin Onassisga turmuşga çiqadi. Garçi milliarderning nomi gumondorlar röyxatining oxirida kelsa ham qotilni u yollagan bölişi ehtimoli ham bor.
Şuningdek, Kennedining ölimida AQŞ Federal zaxira tizimining öşa paytdagi rahbariyati, Texas neft magnatlari, uyuşgan jinoiy tödalar (mafiya – Kennedi ularni yöq qiliş uçun jiddiy çoralar körgandi) asosiy gumondorlar hisoblanişadi.
