Parlamentning fundamental vazifasi – kimdan qancha miqdorda soliq undirish va yig‘ilgan pullarni qayerga sarflashni hal qilishdan iborat, deydi Nyu York universiteti professori Behzod Hoshimov. U Kun.uz muxbiri bilan suhbatda erkin saylovlar orqali shakllangan parlamentlar qanday ishlashi haqida so‘zlab berdi.
Dunyo so‘nggi asrlarda bemisl taraqqiyotga erishganining sabablaridan biri – ming yillar davomida amal qilib kelgan an’anaviy davlat boshqaruvining o‘zgarishlarga yuz tutishi bo‘ldi. Hukumatlar va sudlar qadim zamonlardan beri bor, hokimiyatning uchinchi bo‘g‘ini – parlamentlar esa hozirgi shaklda asosan 17-asrdan boshlab shakllana boshladi.
Kun.uz muxbiri qonun chiqaruvchi hokimiyatning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni atrofidagi savollar bilan Nyu York universiteti professori, iqtisodchi Behzod Hoshimov bilan suhbatlashdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, iqtisodiy nuqtayi nazardan parlamentning asosiy funksiyalaridan biri – jamiyat resurslarini qayerga va qanday taqsimlash masalalarini hal qilishdir.
“Jamiyatlar tarixan bir xulosaga kelishgan: soliqlardan yig‘ilgan budjetni hammamiz kelishib sarflashimiz kerak. Oddiy qilib aytganda, aytaylik, bir mamlakat bor. U mamlakatning o‘ziga yarasha xarajatlari bor. Masalan, xavfsizlikni ta’minlash, bog‘lar va o‘rmonlarni muhofaza qilish va hakozo. Bu xarajatlarning qiziq tomoni shundaki, ularni qilsak, barchamiz manfaatdormiz. Qilinmasa, barchamiz zarar ko‘ramiz. Lekin shu narsani bir tashkilot ta’minlasa, u tashkilotning xizmatidan men yoki boshqa inson iste’mol qilsa ham, o‘sha narsa kamayib qolmaydi. Buni tushuntirishga harakat qilaman. “Ijtimoiy tovar” yoki “jamoat tovarlari” degan iqtisodiy termin bor. Ijtimoiy tovarlarning asosiy xususiyati shundayki, ularni kimdir iste’mol qilsa, kamayib qolmasligi kerak. Masalan, toza havodan bir inson foyda olsa, ikkinchi insonning havosini ifloslantirib qo‘ymaydi. Xuddi shunday, havo mudofaasi masalasida, agar sizning ustingizdan qandaydir qiruvchi samolyotlar uchmasa, boshqaning ustidan ham uchishini kamaytirib qo‘ymaydi. Aksincha, non yoki ozuq-ovqat kabi tovarlarni bir kishi iste’mol qilsa, ikkinchiga kamroq qolishi mumkin nazariy jihatdan. Ammo jamoat tovarlari ko‘pincha bunday emas.
Endi, shu narsalarni – jamoat tovarlarini kimdir yetkazib berishi kerak. Jamiyatda hammaga bundan manfaat bor, lekin hech kim bunga pul sarflagisi kelmaydi. Shuning uchun ham, jamiyatlar “o‘rtaga pul tashlaylik-da, o‘rtaga tashlagan pulimizni budjet, uni taqsimlash bilan shug‘ullanadigan tashkilotni parlament deb ataylik” degan.
