Oyoqosti bölgan qonunlar va yöq qilingan yaşil jamoat parki: “Ajdar yurak” hokimga çora köriladimi?
|20:39 / 24.02.202514 67111 min
Quvasoyda taşkil qilingan yaşil jamoat parkida 300 tupga yaqin daraxt şahar hokimi Zafar Töraqulovning taşabbusi bilan “köçirib ötqaziş” bahonasida qöporib taşlandi. Hokimning bu yerda “dom” quriş loyihasi hukumat qaroriga zid. Şudgorga aylantirilgan maydon – prezident qarorida berilgan topşiriq ijrosi doirasida taşkil qilingan yaşil jamoat parki edi.
Foto: Kun.uz Foto: Kun.uz
Kambağal şöxlik qilsa – jinoyat...
Oddiy odamlar (hokim yoki boşqa mansabdor bölmaganlar) ekologiyaga yetkazgan zarar uçun qanday çora körilgani haqidagi uçta holatga e’tiboringizni qaratamiz:
1) Navoiy viloyatining Tomdi tumanidagi “eçki voqeasi” köpçilikning yodida. Unda ekologlar eçkisi kiçik niholning bargini yegani uçun fuqaroni 1 mln 650 ming söm jarimaga tortgandi.
2) Farğona tumanida yaşovçi 62 yoşli fuqaro bundan 25 yil avval ötqazilgan, özi parvarişlab kelgan, 2 yil oldin qurişni boşlagan tol daraxtini kesgan. U kesilgan daraxtni maydalab, ötin holatiga keltirib, boğçaga bergan.
Holat yuzasidan tuman ekologiya bölimi fuqaroni BHMning 25 baravari, ya’ni 9 mln 375 ming söm jarimaga tortgan. Bundan norozi bölgan X.Q. sudga murojaat qilgan. U şikoyatida muqim daromad manbaiga ega emasligi, oilada yagona boquvçi ekani va huquqbuzarlikni qasddan sodir qilmaganini aytgan.
Jinoyat işlari böyiça Farğona tuman sudining 2025 yil 18 fevraldagi qarori bilan, fuqaroga tayinlangan jarima jazosi kamaytirilib, BHMning 3 baravariga (1 mln 125 ming söm) tuşirilgan.
3) Quva tumanida yaşovçi U.S. hokim tomonidan unga biriktirilgan yerga 600 tup pavloniya ötqazadi. Ammo ularning 140 tupi qurib qoladi. Quva tumani ekologiya bölimi esa pavloniya qurib qolgani uçun unga BHMning 10 baravari miqdorida jarima qöllaydi. Bu jarima sud qarori bilan BHMning 1 baravariga tuşirilgan. (Yuqoridagi ikkita holat böyiça sud qarorlari Kun.uz ixtiyorida mavjud).
Boy jinoyat qilsa – şöxlik
Quvasoy şahar prokuraturasining şundoqqina qarşisida yuzlab daraxtlar şahar hokimi Zafar Töraqulovning şaxsiy taşabbusi bilan “köçirib ötqaziş” bahonasida qöporib taşlandi. “Qabristonlarga köçirildi” deyilgan daraxtlarning keyingi taqdiri noma’lum.
Bu daraxtlarni boşqa joyga köçirib ötqaziş uçun ekologiya organidan rozilik olinmagan. Buni Farğona viloyati Ekologiya boşqarmasi rahbari Bahrom Jumanov ham tasdiqladi. Hokim Zafar Töraqulov esa daraxtlarni köçirişdan avval şahar ekologiya bölimidan oğzaki (!) ruxsat olinganini aytdi.
Mavzuga oid
Daraxtlari qöporilgan maydon yaşil jamoat parki bölgan
Zafar Töraqulov daraxtlarini köçiriş bahonasida qöportirib taşlagan maydon prezidentning 2023 yil 11 sentabrdagi tegişli qarorida berilgan topşiriq asosida taşkil qilingan yaşil jamoat parki bölgan.
Şaharning Huvaydo mahallasidagi ayni şu maydon Töraqulovning 2023 yil 18 oktyabrdagi qarori bilan yaşil jamoat parkiga aylantirilgan.
Bu borada 2023 yil 12 oktyabr kuni Farğona viloyati hokimi Xayrullo Bozorovning ham qarori qabul qilingan. Unda viloyatning 4 ta tumanida, jumladan, Oltiariq, Beşariq, Danğara tumanlari va Quvasoy şahrida jami 5 ta yaşil jamoat parklari taşkil etişga ruxsat berilgan.
Bu yaşil jamoat parklarini taşkil etiş mahalliy budjetning qöşimça manbalari, homiylik va grant mablağlari hisobidan moliyalaştirilişi belgilangan.
Öşa yaşil jamoat parki hokim Zafar Töraqulov tomonidan oçiqçasiga, hammaning köz öngida yöq qilindi.
Hokimlikning “yemagan” munosabati
Kun.uz suriştiruvidan söng Quvasoy şahar hokimligi rasmiy munosabat bildirdi. Unda daraxtlari köçirilgani aytilayotgan hududda katta loyiha amalga oşirilişi haqida gap boradi. Hokimlik özi taşkil qilgan yaşil jamoat parkini qarovsiz deb atagan.
“Hozirda Huvaydo mahalla fuqarolar yiğini hududidagi qarovsiz qolgan böş yer maydoni obodonlaştirilib, 6 ta 150 xonadonli köp qavatli uy-joylar, xizmat körsatiş obektlari, içki turizmni rivojlantiriş maqsadida köngiloçar maskanlar va 24 soat faoliyat olib boradigan savdo-xizmat körsatiş şoxobçalari barpo etilişi rejalaştirilgan.
Bu işlarni amalga oşiriş uçun xususiy tadbirkorlar va bank kredit mablağlari hisobidan 150 mlrd sömdan ortiq mablağlar yönaltirilişi közda tutilgan.
Mazkur loyiha natijasida, hududdagi “Beşoliş” soyi qirğoqlarini betonlaştiriş, “yaşil jamoat parki”, bolalar va sport maydonçalari taşkil etiş, eski arça daraxtlari örnida 2 000 donadan ortiq qimmatbaho daraxt köçatlari ötqaziş, fuqarolarni uy-joy bilan ta’minlaş va eng asosiysi 250 nafardan ortiq yuqori daromadli iş örinlarini yaratiş maqsad qilingan.
Hozirgi kunda maxsus texnik vositalar orqali hududdagi daraxtlar köçirilib, ularning qurib qolişi oldini oliş, agrotexnik tadbirlarni bajariş va kökarişini ta’minlaş mutasaddilar tomonidan qat’iy nazoratga olingan”, deyiladi hokimlik munosabatida.
Loyiha hukumat qaroriga zid
Rasmiy munosabatdan şuni tuşuniş mumkinki, hokimlik 2 gektarlik yaşil jamoat parkining bir burçagida “yaşil jamoat parki taşkil qiliş” bilan masalani yopmoqçi. Maydonning qolgan hududida esa “dom” qurmoqçi. Bu qonuniymi?
Farğona viloyati va Quvasoy şahar hokimlarining yuqorida keltirilgan qarorlarida Huvaydo mahallasida taşkil qilingan yaşil jamoat parkining maydoni 2 gektar qilib körsatilgan. Demak, ana şu maydon hujjat böyiça yaşil jamoat parki. Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 27 sentabrdagi “Yaşil boğlar” va “Yaşil jamoat parklari”ni barpo etiş çora-tadbirlari töğrisida”gi qaroriga köra esa, yaşil jamoat parklarida ularning idoraviy mansubligidan qat’i nazar, bino va inşootlar, işlab çiqariş va noişlab çiqariş obektlari, attraksionlar quriş taqiqlangan.
Yaşil jamoat parki qanday böladi?
Vazirlar Mahkamasi qarori bilan “Yaşil jamoat parklari” töğrisidagi nizom tasdiqlangan. Unda yaşil jamoat parklarining maqomi, maqsadi va asosiy vazifalari, şuningdek, ularni barpo etiş va ularning faoliyat yuritiş tartibi belgilangan.
Nizomda qayd etilişiça, yaşil jamoat parklari bino va inşootlar, işlab çiqariş va noişlab çiqariş obektlari, şu jumladan, attraksionlar qurilişi taqiqlangan hamda aholi sayr qilişiga möljallangan daraxtzor va butazorlardan iborat böladi.
Quyidagilar yaşil jamoat parklarining asosiy vazifalari hisoblanadi:
aholining sayil qilişi, tabiat bilan uyğunlaşgan holda oçiq havoda hordiq çiqarişi uçun yetarli şaroitlar yaratiş;
aholiga oçiq havoda kitob mutolaa qiliş, şaxmat, şaşka kabi öyinlar bilan şuğullaniş uçun şaroitlar yaratiş;
hududdagi ösimlik dunyosini saqlaş va boyitiş;
atrof-muhit sofligini saqlaş va yaşillikni köpaytiriş borasidagi ilmiy-tadqiqot işlarini qöllab-quvvatlaş;
aholi yaşaş hududlarida ta’lim va ekologiya bilan boğliq madaniy-ma’rifiy faoliyatni rivojlantiriş;
park hududida dekorativ quş va hayvonlarni muhofaza qiliş hamda köpaytiriş;
öz hududidagi ösimliklarning kasallik va zararkunandalarini monitoring qiliş hamda ularga qarşi kuraşiş;
muayyan hududning ekologik sofligi va mö’tadilligi doimiy saqlanişini ta’minlaş.
Yaşil jamoat parklari yuridik şaxs hisoblanmaydi. U hududga kiriş bepul böladi. Yaşil jamoat parklari aholi punktlarida, odatda, obodonlaştirilmagan böş turgan hududlarda, ular mavjud bölmaganda esa boğ-park yoki daraxtzorlar hududiga joylaştiriladi, maydoni 0,5 gektardan kam bölmasligi kerak.
Quvasoy şahar hokimi Zafar Töraqulov esa Vazirlar Mahkamasi qarori talablarini çetlab ötib, yaşil jamoat parki hududida 6 ta “dom” xizmat körsatiş obektlari, 24 soat faoliyat olib boradigan savdo-xizmat körsatiş şoxobçalari qurmoqçi. U bunday şijoatni qayerdan olgani qiziq.
Hokim öz loyihasiga özi işonmayapti
Zafar Töraqulov daraxtlari qöporilgan yaşil jamoat parkida qurilişi nazarda tutilayotgan loyihani “ubitka proyekt” deb atadi.
“Taşrif obektiga öxşatib, çiroyli narsa qilamiz desak, mana bunaqa bölib, kayfiyat buzilyapti. 40 yildan beri Quvasoyda yangi “dom” qurilgan emas. Bu yerda manfaat yöq. Quruvçiga ham iltimos qilib, qurdirtiraman buni hali.
Turistlarni jalb qiladigan çiroyli bir narsa qilay deb harakat qilayotgandim xolos. Bu proyektning özi “ubitka” proyekt, töğrisi”, deydi şahar hokimi.
Loyiha “ubitka proyekt” ekan, unda hokim nega yuzlab daraxtlarni bu köyga soldi, degan savol tuğiladi.
Bu işlardan viloyat “uçligi” xabardor
Zafar Töraqulov “buni özimdan-özim qilmayman-ku” deya, bu işlardan viloyat mas’ullari ham xabardorligiga şama qildi. Uning gapida jon bor: yaşil jamoat parkida “dom” va boşqa obektlar qurilişidan Farğona viloyati hokimi Xayrullo Bozorovning xabari bölgan.
Xususan, viloyat hokimligi axborot xizmatining xabar berişiça, joriy yilning 13 yanvar kuni viloyati hokimi Xayrullo Bozorov Quvasoy şahriga borib, yaşil jamoat parki örnida qurilişi közda tutilayotgan loyiha bilan tanişgan. Uning yonida viloyat prokurori hamda IIB boşliği ham bölgan.
Viloyat “uçligi”ning loyiha bilan tanişiş jarayoni mahalliy televideniyeda yoritilgan. Unda körinişiça, bu paytda jamoat parkidagi daraxtlar joyida bölgan. Nahotki, viloyat rahbarlarini şunça daraxt taqdiri qiziqtirmagan?
Foto: Farğona viloyati hokimligi
Holatni prokuratura örganmoqda
Kun.uz holat böyiça Boş prokuraturadan izoh söradi. Boş prokurorning matbuot kotibi Hayot Şamsutdinovning bildirişiça, hozirda holat prokuratura organlari tomonidan örganilmoqda.
Şahar hokimining bu qilmişi Jinoyat kodeksi 198-moddasi 2-qismi bilan malakalanişi mumkin. Unga köra, örmonlarni, daraxtlarni yoki boşqa ösimliklarni qonunga xilof ravişda kesiş köp miqdorda zarar yetkazilişiga sabab bölsa, bunday harakat BHMning 100 baravaridan 150 baravarigaça miqdorda jarima yoki 240 soatdan 300 soatgaça majburiy jamoat işlari yoxud 1 yildan 2 yilgaça axloq tuzatiş işlari yoki 1 yildan 3 yilgaça ozodlikni çeklaş yoxud 3 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş bilan jazolanadi.
Qanday çora köriladi?
Davlat rahbarining farmoni bilan davlat örmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalar qimmatbaho navlarining kesilişiga moratoriy muddatsiz davrga uzaytirilgandi. Qolaversa, daraxtlar va butalarni kesiş, kundakov qiliş, şikastlantiriş yoki yöq qilişni nazarda tutuvçi körsatmalarni öz içiga olgan hukumat farmoyişlari, bayonnomalar, yozma topşiriqlar, idoraviy hujjatlar, hokimlarning körsatmalari va qarorlarini qabul qiliş qat’iyan taqiqlangan.
Ammo talab va tartiblar Farğonaga aloqador emasga öxşaydi. Yöqsa, viloyat hokimi, prokurori va IIB boşliği şunça daraxt qöporilişiga köz yummagan, Zafar Töraqulov esa yaşil jamoat parkini barbod qilişga özida şijoat topmagan bölardi.
Quvasoy şahar hokimi bu qilmişi uçun jinoiy javobgarlikka tortilişi kerak. Agar uşbu masala “imi-jimida bosti-bosti” qilib yuboriladigan bölsa, boşqalar ham bundan kuç olişi va asraş tobora qiyin bölib borayotgan daraxtlarni qirğin qilişga tuşişi mumkin.
