Ortda qolgan haftaning O‘zbekiston hayotiga oid shu va boshqa mavzulari – Kun.uz dayjyestida.
“Ertaga kelib jarimaga tortib ketaman”
Hokimlar va boshqa mahalliy mas’ullar odamlarning uyiga kirib, ularga tozalikni o‘rgatib yurgani – haftaning bosh mavzusi bo‘ldi. Birinchi bo‘lib Shahrisabz tumani hokimi internet yulduziga aylandi, shundan keyin bu kabi “tozalik reydlari” butun respublika bo‘ylab yoyilgani ma’lum bo‘ldi.
Hisobot uchun olingan videoga qaraganda, Shahrisabz hokimi Samad Hasanov vakolat doirasidan chetga chiqib, bir ayolning shaxsiy hayotiga aralashgan va uni kamsitgan. U uyning tandirxona, oshxona va hatto yotoq xonalaridan birini ham ko‘zdan kechirgan; ochig‘ini aytganda esa, birovning hayotiga burnini tiqqan.
“Nima uchun sizga to‘g‘ri, normal yashashingizni tashqaridan kimdir kelib aytishi kerak? Nimaga bunday yashayapsiz? O‘choq-ayvoningizni qarang... Bu uyda qanday yotib turibsiz? Kecha kechqurun qanday uxladingiz? Kecha kechqurun o‘choq-ayvoningiz shunday bo‘lib turib, qanday yashadingiz?
Oshxonangiz qayerda? Yuring... Mana buni qarang kirligini. Shu ro‘zg‘or-da endi? Bir erkak yashayapti siz bilan. Sovutkichning chang, kirligini qarang. Ushlab bo‘ladimi shuni? Mahalla raisi, buyoqqa keling, mana buni qarang (sovutkichni ochib ko‘rsatadi): men sizga aytgandim-ku, 3-4 kunlik idishlari bilan yotadi bular sasib”, – degan hokim.
Samad Hasanov mas’ullarga uydagi holat uchun ayolga jarima solishni buyurgan. Aynan qanaqa jarima haqida gap ketayotgani noma’lum – hokimning matbuot xizmati holat bo‘yicha bergan izohida bu masalaga aniqlik kiritmagan. Hokimlikka ko‘ra, Samad Hasanov aslida nogironligi bor keksa vatandoshning uyiga bormoqchi bo‘lgan, lekin mahalla raisi adashib, yonma-yon joylashgan qo‘shni uy eshigini ko‘rsatgan. Lekin hokim va mahalla raisining og‘zidan chiqqan gaplar bu izohning g‘irt yolg‘onligini ko‘rsatadi: videoda ular bu uyga 20 kun oldin ham, 3 kun oldin ham kelib ogohlantirish berilganini aytishgan.
Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligiga ko‘ra, “fuqarolarning shaxsiy hayoti daxlsizligini buzish, ularning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitish, shuningdek, asoslanmagan ma’muriy bosim o‘tkazish qonunchilikka va etika me’yorlariga mutlaqo zid”. Agentlik holat yuzasidan xizmat tekshiruvi o‘tkazishni so‘rab, Qashqadaryo viloyati hokimligiga taqdimnoma kiritgan. Aftidan, idora bunaqa taqdimnomalardan hali ko‘pini kiritishiga to‘g‘ri keladi – Samad Hasanov bu kampaniya doirasida videosi tarqalgan yagona amaldor emas.
Videolardan birida allaqanday amaldor “tozalik reydi”da nishonga tushgan xonadon egalariga “kuchuk ham, mol ham bunday yashamaydi” deya dashnom beradi.
“E, onasini emsin, kuchuk bunday yashamaydi! Aka, buni qarang, oshxonaning musorligini... Vijdon kerak odamga! Uyg‘oning, qachongacha shunday yashaysiz? Qachongacha shunday musor bo‘lib yashaysiz? Xotingiz bormi, chaqiring buyoqqa!
(Uy egasining xotiniga) Faqat akam bilan yashash uchun-da, to‘g‘rimi, sizlarniki? Mana bu o‘tlarni tozalasangiz nima qiladi? Oshxonangizni qarang, ayol kishining oshxonasi shunday bo‘ladimi? Qo‘pol qilib aytsam, yotgan mol ham dumi bilan supurib yotadi-da”, – deydi u.
Yana bir videodagi shaxs Shahrisabz tumanining Saroy mahallasi raisi ekani aytilyapti. U vatandoshga tandirxonasini oqlashni buyurib, aks holda, jarimaga tortish bilan tahdid qiladi:
“Mana, qara, bu yerni chiroyli qilib oqlaysan, tozalaysan. Men senga ogohlantirish beryapman. Ertaga kelaman-da, jarimaga tortib ketaman, tushundingmi? Tozalab qo‘y”.
Xuddi shu shaxs boshqa bir videoda mahalla ahliga murojaat qilib, bu ishlar yuqoridan berilgan topshiriq asosida, Mustaqillik bayrami arafasidagi dolzarb 40 kunlik doirasida bo‘layotganini ma’lum qilgan va bu masalada “aqllilik qilganlar” bilan tegishli tashkilotlar shug‘ullanishi haqida ogohlantirgan.
“Bunda mahalla raisi, yettilik bilan xonadonlarga kirib, tandirxona-yu qozon-o‘choqlarini ko‘rishimiz kerak. Ariqlarning tozaligi ham... Hammasi bizga topshiriq qilib berilgan. Sizlar noto‘g‘ri tushunmanglar. Qaysing agar guruhni buzib... Men kecha eshitdim hamma xabarlarni, gaplaringni. Aqllilik qilmanglar, elni buzmanglar, o‘rtoqlar. Men bir deganda odamiga aytaman – tegishli tashkilot rahbarlari ulangan bu guruhga, kerak bo‘lsa nima deganlaring bo‘yicha o‘zlari chaqirib oladi.
To‘g‘ri o‘tiringlar, tinchgina yashaylik! Menga ham zaril emas, toza sog‘inganimdan kirganim yo‘q shu uylaringga... To‘g‘ri tushuninglar, men majbur bo‘lyapman kirishga. Haliyam jarima qilganim yo‘q, boshqa mahalla raislari 20-30 talab xonadonlarga kirib, jarima qilib yotibdi. Shuning uchun sizlardan iltimos, o‘rtoqlar, to‘g‘ri tushuninglar, har xil bir-birlaringni gijgijlab, bilimdonlik qilib, aql o‘rgatmanglar”.
40 kunlik kampaniya doirasida internet yulduziga aylangan davlat xizmatchilaridan yana biri – Toshkent viloyati Chinoz tumani hokimi Sherzod Salihov. U mahalla binosi oldiga hech narsa ekmagan, o‘tlar o‘rilmagan Birlik mahallasiga “Sharmandali mahalla” yorlig‘ini yopishtirgizdi. Tozalikka rioya qilmagan deb topilgan uylarga esa “Uyatli xonadon” yorliqlari yopishtiriladi.
“Bugundan boshlab Birlik mahallasi – “sharmandali mahalla”. Ikkinchi shior bor – “uyatli xonadon”. [...] Ikkinchi bo‘lib, mahalla raisining uyiga borasizlar. Mahalla raisining darvozasi bo‘yalganmi-bo‘yalmaganmi, devori oqlanganmi-oqlanmaganmi, o‘zi ko‘chasida gul, rayhon bormi-yo‘qmi, hovli-tomorqasi qanaqa? Mahalla raislarining uylariga kirib, shu to‘rtta narsani hamma to‘rtta rasm qilib tashlaydi. Ertaga kechgacha qilmasa, o‘sha xonadonni “uyatli xonadon” qilamiz. Men o‘zim “na prinsip” borib osdiraman”, – degan Chinoz hokimi Sherzod Salihov.
Talon-torojliklar
Toshkentda yangi qurilgan yo‘l o‘tkazgich, foydalanishga topshirilganidan 1,5 yil o‘tib o‘pirilib tushgani yodingizda bo‘lsa kerak. Voqea shu yil mart oyida, Mirzo Ulug‘bek tumanida ro‘y bergan edi. 31-iyul kuni bu holat bo‘yicha qo‘zg‘atilgan jinoyat ishi doirasida ayblanuvchilarga sud hukmi o‘qildi.
Hukmga ko‘ra, mazkur ob’yekt qurilishida 7 mlrd 377 mln so‘m byudjyet pullari talon-toroj qilingan, deb topildi. Loyihalash va pudrat tashkilotlarining 6 nafar mas’ul shaxsi mansab soxtakorligi va talon-toroj moddalari bo‘yicha aybli deb topilib, ularga 116 mln so‘mdan jarima jazosi tayinlandi.
Sud hujjatidan qurilishning yana bir qiziq jihati oshkor bo‘ladi. Ma’lumki, yo‘l o‘tkazgich qurilishi avvaliga 130 mlrd so‘mga baholangan, keyin Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi loyiha qiymati 186,5 mlrd so‘mgacha oshganini xabar qilgan edi. Sud hukmidan ma’lum bo‘lishicha, qurilish qiymati yakunda 213 mlrd so‘mni tashkil etgan. Shu tariqa, yo‘l o‘tkazgich narxi dastlabki baholardan 64 foizga qimmatlashib ketgan. Pudrat ishlari avvaliga loyiha-smeta hujjatlarisiz bajarilgani ham bunga sabablardan biri bo‘lsa ajab emas.
Korrupsiyaga oid sud ishlaridan yana birida sobiq hokim ustidan hukm o‘qildi. 2024-2025 yillarda Namangan shahrini boshqargan Anvar Otaxo‘jayev pora olish, talon-toroj va boshqa moddalarda aybdor deb topilib, 11 yil muddatga ozodlikdan mahrum etildi. U bilan birga yana 3 nafar sudlanuvchi 7 yildan 10,5 yilgacha bo‘lgan muddatlarga qamaldi.
Otaxo‘jayev qamoqqa olingani haqida 2025-yil sentyabr oyida DXX xabar bergan edi. O‘shanda shahar hokimi 35 sotix yerda ko‘p qavatli uy qurish huquqini olib berish evaziga 60 ming dollar olgani, tergov davomida uning boshqa qilmishlariga ham huquqiy baho berilishi aytilgandi.
Talon-toroj moddasi bo‘yicha qo‘zg‘atilgan jinoyat ishlaridan navbatdagisi ancha shov-shuvli. Gap – Migratsiya agentligidagi korrupsiya haqida ketyapti. Agentlikning sobiq mulozimi, xalqaro qidiruvga berilgan Aziz Toshtemirov o‘z Telegram-kanalida agentlik direktori Behzod Musayevga nisbatan turli ayblovlarni ilgari surib kelyapti. U ikki hafta oldingi postida ikki kishiga agentlik hisobidan asossiz tarzda oylik to‘laganini iddao qilgan edi. Ayni shu postda keltirilgan ism-familiyali shaxslarga to‘langan oylik masalasi Bosh prokuratura huzuridagi Departament tekshiruvida o‘z tasdig‘ini topdi.
Departament xabariga ko‘ra, Migratsiya agentligi xodimlari B.D. va N.A.ga amalda ishlamagan davri uchun 932 mln (!) so‘m ish haqi to‘langan bo‘lib, bu orqali byudjyet mablag‘lari rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilingan. Aziz Toshtemirov o‘z postida bu shaxslar “Musayevning uyidagi ishchilari” bo‘lganini yozgan, ammo bu iddao bo‘yicha rasmiy tasdiq yoki inkor hozircha yo‘q. Holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilyapti. Ishga kimlar gumondor sifatida jalb etilgani ham ma’lum emas.
Behzod Musayev va uning rahbarligidagi tashkilotga nisbatan Aziz Toshtemirov ilgari surib kelayotgan ayblovlarga shu hafta agentlik o‘z rasmiy saytida munosabat e’lon qildi. Unda Toshtemirov agentlikda ishlagan davrida qarindoshlarining nomiga umumiy qiymati 1,5 mln dollarlik 7 ta ko‘chmas mulk sotib olgani aytilgan va u davlat xizmatchisi sifatida buncha pulni qayerdan olgani so‘roq ostiga olingan. Bunga javoban, Toshtemirov agentlik matbuot kotibiga bir oyda 126 mln so‘mgacha, bosh buxgalter va kadrlar bo‘limi boshlig‘iga esa 100 mln so‘mgacha oylik to‘langani haqidagi iddaolar bilan chiqish qildi.
Yo‘l qoidabuzarliklari bo‘yicha javobgarlik qat’iylashadi
Qo‘pol qoidabuzarlarning mashinasi bir yilgacha muddatga olib qo‘yilishi mumkin. Deputatlar yo‘l harakati qoidabuzarlarini tiyishga qaratilgan shu va boshqa choralarni ko‘zda tutuvchi qonun loyihasini birinchi o‘qishda qabul qildi.
Loyihaga ko‘ra, yuqori darajadagi ijtimoiy xavfga ega qoidabuzarliklar uchun haydovchining transport vositasini 6 oydan 1 yilgacha muddatga olib qo‘yish taklif etilyapti. Bunda, agar qoidabuzarning avtomobili faqat bitta bo‘lsa va shu avtomobil uning oilasi normal hayot kechirishi uchun zarur deb topilsa, bunday holatlarda mashina olib qo‘yilmaydi.
Muhokama vaqtida deputatlar hozirgi jarima maydonlari mashinalarni uzoq vaqt saqlashga mo‘ljallanmagani, buning uchun yopiq bino-inshootlar yetishmasligiga e’tibor qaratdi. Avtomobil jarima maydonida turgan har bir kun uchun 30 mingdan 50 ming so‘mgacha to‘lov hisoblanadi; agar mashina 6 oy yoki 1 yil saqlab turilsa, bu kattagina summani tashkil etadi va uni kim to‘laydi degan savol o‘rtaga chiqadi. Qolaversa, uzoq muddat foydalanilmay turgan elektromobillarning batareyasi ishdan chiqishi ehtimoli ham bor. Bunga javoban Ichki ishlar vazirligi qonun loyihasini takomillashtirib, ikkinchi o‘qishda yechimlar berishini ma’lum qildi.
Loyihadagi muhim takliflardan yana biri – tezlikni haddan tashqari oshirib yuborish holatlariga oid. Unga ko‘ra, ruxsat etilganidan 80 km/soatdan ortiqroq tezlikda harakatlanish – haydovchilik huquqidan mahrum qilishga va 27 mln so‘m jarimaga sabab bo‘ladi. Bundan tashqari, qo‘pol qoidabuzarliklarni bir oy ichida ikki marta sodir etgan shaxslar jarimani chegirma bilan to‘lash huquqidan bir yilga mahrum bo‘lishi kutilyapti.
Bundan tashqari, yo‘l bezoriligi, mast holda avtomobil boshqarish va noqonuniy poyga uyushtirganlik uchun javobgarlikni og‘irlashtirish ham ko‘zda tutilgan. O‘smir yoshdagi farzandining mashina boshqarishiga qo‘yib bergan ota-onalarni esa jinoiy javobgarlik kutadi: agar voyaga yetmagan shaxs rulga o‘tirib, jarohatlanish yoki o‘limga olib kelgan YTHni sodir etsa, unga avtomobilni topshirgan shaxs jinoiy javobgarlikka tortilishi belgilanyapti. Shuningdek, transport vositalaridan foydalanish qoidalarini buzish moddasi bo‘yicha jinoiy javobgarlik yoshini 16 yoshdan 14 yoshgacha pasaytirish nazarda tutilmoqda.
Vazir: Gazsiz hududda yashovchilar elektr to‘lovi bo‘yicha chegirma olishga haqli
Gaz yetib bormagan hududlarga elektr energiyasi uchun imtiyozli tarif joriy etiladi. Sobiq energetika vaziri bir necha yil gapirib, amalga oshirolmagan bu vazifani yangi vazir Sherzod Xo‘jayev o‘z zimmasiga olmoqda.
“2 mingga yaqin mahallada tabiiy gaz yetib bormagan. Bularni elektr bilan isitish tizimiga o‘tkazish – nima degani? U odamlar shundog‘am uyini elektr bilan isityapti. Lekin elektrdan hech qanaqa chegirma olmasdan, to‘liq to‘lovlarni amalga oshirishyapti. Bizga bo‘lgan topshiriq nima? Hududning spetsifikasidan kelib chiqqan holda, tarif siyosatimizga o‘zgartirish kiritamiz. Ya’ni joylashgan hududidan kelib chiqib, energoresurslar bilan ta’minlanish darajasidan kelib chiqib, individual tariflash tizimi yaratiladi. Tabiiy gaz yetib bormaganidan keyin, isitish uchun elektr energiyasidan foydalanganidan keyin, iste’molchining chegirma olishga haqqi bor”, – dedi Xo‘jayev.
U va sohaning yangi tayinlangan boshqa rahbarlari payshanba kuni o‘z rejalarini davlat rahbariga taqdimot qildi. Rasmiy xabarda “tabiiy gaz yetkazib berish imkoniyati cheklangan mahallalarni mavsumga tayyorlash” masalasiga ham alohida e’tibor qaratilgani aytiladi. Ta’kidlanishicha, Shavkat Mirziyoyev aholi hamda iqtisodiyot tarmoqlarini elektr va gaz bilan barqaror ta’minlash yuzasidan topshiriqlar bergan.
Ayni paytda, gaz qazib chiqarish raqamlari xavotirli sur’atda pasayishda davom etyapti. Rasmiy statistikaga qaraganda, iyun oyida atigi 2,5 mlrd kub metr gaz qazib olingan. Bu – o‘tgan yilning iyuniga qaraganda 26,5 foizga kam. Yilning birinchi yarmidagi qisqarish esa 16 fozini tashkil etdi: o‘tgan yili yanvar-iyun oylarida qariyb 22 mlrd kub gaz qazib olingan bo‘lsa, bu yil ushbu ko‘rsatkich 18 mlrd kubdan biroz oshiqroq bo‘ldi. Raqamlar qazib olishdagi pasayish sur’ati tezlashayotganini ko‘rsatmoqda.
Ushbu fonda suyultirilgan gaz tanqisligi ham bo‘y ko‘rsatmoqda. Kun.uz muxbiriga ko‘ra, Farg‘ona viloyatining Quva tumanidagi xonadonlarga suyultirilgan gaz 3 oydan beri yetkazib berilmagan. Bu haqdagi reportaj e’lon qilinishi bilan, video ostidagi izohlardan propan ta’minotidagi uzoq kechikish butun respublika bo‘ylab yoyilgan muammo ekani oydinlashdi. Birgina Farg‘ona viloyatida oylik ehtiyoj 10 ming tonna bo‘lgani holda, yil boshidan beri biror marta ehtiyoj to‘liq qoplanmagan, oxirgi uch oyda esa ehtiyojning yarmi bazo‘r qondirilyapti.
Eslatib o‘tamiz, suyultirilgan gazni import qilish va aholiga tarqatish jarayoniga xususiy sektor jalb qilinishi haqida uzoq yillardan beri aytib kelinadi. Joriy yilda bu tartib Andijon viloyatida tajriba tariqasida joriy etilishi ko‘zda tutilgan.
Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?
Hayvonlarga nisbatan shafqatsizlik uchun jazo kuchaytirildi. 28-iyundan kuchga kirgan qonunga ko‘ra, hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lgan shaxslarga nisbatan ma’muriy jarimalar ikki baravar oshirildi va endi bunday huquqbuzarlik uchun 15 sutkagacha ma’muriy qamoq jazosi ham qo‘llanishi mumkin. Qilmish takroran sodir etilgan taqdirda, shaxs jinoiy javobgarlikka tortiladi. Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva yangi qonunni olqishlab e’lon qilgan bayonotiga, administratsiyaning Yalpiz va Darxon laqabli “xodimlari” videosini ham ilova qildi. Qayd etish lozim, 7-avgustdan e’tiboran hayvonlarni identifikatsiya qilish va ro‘yxatga olish to‘g‘risidagi qonun ham kuchga kirdi.
Toshkent shahrida to‘rtta ko‘p qavatli uy noqonuniy qurilgani ma’lum bo‘ldi. Gap Yakkasaroy tumanidagi Newport turar-joy majmuasi haqida ketyapti. Qurilish inspeksiyasiga ko‘ra, majmuaning 9 ta blokidan 6 tasida qurilish ishlari tegishli hujjatlarsiz olib borilgan; quruvchi kompaniya inspeksiyaning ko‘rsatmalarini bajarmay kelgan. Boz ustiga, bu majmua qurilishi uchun mulkdorlar bilan kompensatsiya masalasi ham o‘ta muammoli, hatto ayrim uylar o‘zboshimchalik bilan buzib tashlangan. Jabrlanuvchilar bu haqda bir necha oydan beri ijtimoiy tarmoqlarda yozg‘irib kelgan bo‘lsa-da, rasmiylar Saida Mirziyoyevaning o‘tgan haftadagi topshirig‘idan keyingina bu holatga e’tibor qaratib, jinoyat ishi qo‘zg‘atilganini ma’lum qildi.
Poytaxtdagi yana bir qurilish maydonida yer o‘pirilib tushdi. Yakkasaroydagi shunga o‘xshash holatdan bir oy o‘tmasdan, endi Olmazor tumani Orzu massividagi qurilish ob’yektida tuproq ko‘chishi sodir bo‘ldi. Oqibatda bir kishi jabrlandi va jinoyat ishi qo‘zg‘atildi. Bu holatda ham qurilish maydoniga tutash ko‘pqavatli uy aholisi rasmiy idoralarga ko‘p marta murojaat qilgan, toki o‘pirilish sodir bo‘lmagunga qadar bu murojaatlarga tayinli javob bo‘lmagan. Ma’lum bo‘lishicha, mehmonxona qurilayotgan bu joy muqaddam 243-sonli maktabga tegishli bo‘lgan va 2020-yilda, hech qanaqa ochiq auksionsiz xususiy kompaniyaga sotib yuborilgan.
Hukumat aholini elektromobil uchun kredit olishga rag‘batlantirmoqchi. Jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilgan hujjat loyihasiga ko‘ra, birlamchi bozordan avtokredit asosida sotib olinadigan elektromobillar uchun jismoniy shaxslarga dastlabki 2 yil davomida foiz stavkasining 16 foizdan oshadigan, lekin 8 foiz banddan yuqori bo‘lmagan qismi uchun kompensatsiya to‘lash taklif etilyapti. Avvalroq elektromobil egalariga mashinasini quvvatlash uchun subsidiya ajratishga oid qaror loyihasi ham e’lon qilingan edi. Ta’kidlash kerak, mazkur kompensatsiya va subsidiyalardan asosan o‘ziga to‘q qatlam bahramand bo‘ladi. Vaholanki, 2024-yilda aynan o‘ziga to‘q qatlam byudjyetdan asossiz subsidiya olyapti deya, elektr va gaz bo‘yicha tabaqalashgan tariflar joriy etilgan edi.
