G‘azoda ochilgan maktablar, Putinning Trampga taklifi va Zelenskiyning legitimligini tasdiqlagan Rada - kun dayjesti
|19:00 / 26.02.20256 10110 min
O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomamizda tanishtiramiz.
G‘azodagi vaziyat
Falastin ma’muriyati G‘azoda maktablarni qayta ochishga qaror qildi. 16 oylik harbiy harakatlardan so‘ng, 23 fevral kuni o‘quvchilar yana darslarga qaytish imkoniga ega bo‘ldi.
Falastin Ta’lim vazirligi ta’kidlashicha, darslar saqlanib qolgan va ta’mirlangan maktablarda, shuningdek, vaqtinchalik o‘quv maskanlarida tashkil etiladi. Onlayn ta’lim ham yo‘lga qo‘yiladi, bu esa bosib olingan hududlardagi o‘quvchilarga o‘qishni davom ettirish imkonini beradi.
Biroq vaziyat og‘ir: maktab binolari vayron bo‘lgan, o‘quv materiallari yetishmaydi. Vazirlik xalqaro inson huquqlari tashkilotlarini G‘azoga ta’lim resurslarini yetkazish uchun Isroilga bosim o‘tkazishga chaqirdi.
G‘azo sektorida 19 yanvarda e’lon qilingan o‘t ochishni to‘xtatish rejimiga qaramay, qurbonlar soni ortishda davom etmoqda. Oxirgi 24 soat ichida ikki falastinlik halok bo‘lgan, ulardan biri vayronalar ostida qolib ketgan.
7 oktyabrdan buyon Isroil hujumlari oqibatida halok bo‘lganlar soni 48 ming 348 kishiga yetdi, yaralanganlar soni esa 111 ming 761 nafarni tashkil etmoqda. Halok bo‘lganlarning katta qismi ayollar va bolalar ekani qayd etilgan.
Suriyada milliy muloqot konferensiyasi
Suriyada milliy birdamlik va tiklanish yo‘nalishidagi eng yirik anjuman — «Suriya milliy muloqoti» konferensiyasi mamlakat poytaxti Damashqda start oldi. Unda 600 dan ortiq delegat ishtirok etmoqda. Bu tadbir Suriyadagi 13 yillik fuqarolik urushidan so‘ng mamlakatni birlashtirish yo‘lidagi katta qadam sifatida baholanmoqda.
Prezident Ahmad Al-Shar’a ochilish marosimida davlatning yagona harbiy nazorati lozimligini ta’kidlar ekan, «Qurol bir qo‘lda, davlat qo‘lida jamlanishi – bu nafaqat ehtiyoj, balki burchdir», dedi.
Konferensiya Suriyada tinchlik va qayta tiklanishni ta’minlash maqsadida o‘tkazilmoqda. Al-Shar’a xalqni birlashishga va mamlakatni tiklash yo‘lida hamkorlikka chaqirdi: «Biz birgalikda yurtimizning bitmas-tuganmas dardlariga malham bo‘lishimiz kerak», dedi u.
Putinning Trampga taklifi
Mavzuga oid
Rossiya prezidenti Vladimir Putin Donald Tramp ma’muriyatiga Rossiyada nodir metallar qazib olish bo‘yicha hamkorlik taklif qildi. Unga ko‘ra, Rossiyada bu resurslar Ukrainaga nisbatan bir necha baravar ko‘p, ularni o‘zlashtirish uchun katta investitsiya talab etiladi.
Putin AQSh kompaniyalari bilan alyuminiy ishlab chiqarish hamkorligi haqida ham gapirdi. U Krasnoyarsk o‘lkasida 15 mlrd dollarlik investitsiya talab qiladigan yirik loyiha amalga oshirilishi mumkinligini ta’kidladi.
Shuningdek, Putin Rossiyaning Ukrainadan bosib olingan «yangi tarixiy hududlari»da ham konlarni birgalikda o‘zlashtirishni taklif qildi.
Tramp avvalroq Ukraina bu hududlarni Rossiyadan qaytarib olishi oson bo‘lmasligini ta’kidladi.
Bundan tashqari, Putin Zelenskiy va Zalujniy reytinglarini taqqoslab, Ukraina prezidenti qayta saylanish imkoniyatiga ega emasligini aytdi.
Rada Zelenskiyning legitimligini tasdiqladi
Ukraina parlamenti ikkinchi urinishda Vladimir Zelenskiyning qonuniy prezident sifatida qolishini tasdiqlovchi hujjatni ma’qulladi. Bu qarorga ko‘ra, yangi saylov urush tugagandan keyin o‘tkaziladi.
Parlament a’zosi Yaroslav Jyeleznyak ma’lumotiga ko‘ra, 268 deputat ishtirok etgan yig‘ilishda 226 nafar deputat rezolyutsiyani qo‘llab-quvvatladi. Bir kun avval shu hujjat 8 ta ovoz yetishmovchiligi sabab rad etilgandi.
Bayonotda Ukrainada saylov o‘tkazish imkoniyati yo‘qligi uchun javobgarlik Rossiyaga yuklangan. Unga ko‘ra, adolatli va barqaror tinchlik ta’minlanganidan keyin, Ukrainada parlament harbiy holat bekor qilingach, prezidentlik saylovi o‘tkaziladi. Zelenskiy yangi saylangan rahbar lavozimga kirishgunga qadar o‘z vakolatlarini saqlab qoladi.
Ukraina va AQSh kelishuvga yaqinlashdi
Financial Times manbalariga ko‘ra, Ukraina AQSh bilan tabiiy resurslarni birgalikda qazib olish bo‘yicha kelishuvni imzolashga rozi bo‘lgan.
Avvalroq Vashington Ukrainadan 500 mlrd dollarlik ulush talab qilgan, biroq muzokaralar natijasida bu shart bekor qilingan. Ukraina o‘z manfaatlari uchun foydali shartlar bo‘yicha kelishuvga erishgan. Kelishuv Ukrainaning adliya, tashqi ishlar va iqtisodiyot vazirligi tomonidan tasdiqlangan.
Kelishuvga ko‘ra, Ukraina davlat tabiiy resurslarini monetizatsiya qilishdan tushadigan daromadning 50 foizini maxsus jamg‘armaga yo‘naltiradi. Jamg‘arma mablag‘lari mamlakat ichida turli investitsiya loyihalariga yo‘naltiriladi.
Hujjatda Kiyev tomonidan qat’iyat bilan talab qilingan, Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari haqida biror so‘z yo‘q. Bundan tashqari, AQSh investitsiyalari va «qo‘shma mulkdorlik» shartlari keyingi kelishuvlarda aniqlashtiriladi.
Kelishuv Zelenskiyning Vashingtonga tashrifi paytida imzolanishi mumkin.
Ukraina 5 yilda Yevrottifoq a’zosi bo‘lishi mumkin
Yevropa komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayyen Ukraina hozirgi tezlikda islohotlarni davom ettirsa, 2030 yilgacha Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishi mumkinligini ta’kidladi. U bu fikrni Kiyevda urushning uch yilligi munosabati bilan o‘tkazilgan anjumanda bildirdi.
Fon der Lyayyen Ukraina hukumati olib borayotgan islohotlarni yuqori baholab, ularni jiddiy va samarali deb atadi. U Rossiyaga qarshi sanksiyalarni olib tashlash hozircha imkonsiz ekanligini, chunki ular Moskvaga katta ta’sir o‘tkazayotganini ta’kidladi.
Yevropa Kengashi raisi Antonio Koshta Ukraina Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishini uning xavfsizligi uchun eng muhim kafolatlardan biri deb atadi. U Donald Trampning Ukraina va Rossiya o‘rtasida muzokaralar o‘tkazish taklifini olqishladi, biroq tinchlik shartlari Kiyevning o‘zi tomonidan aniqlanishi kerakligini ta’kidladi.
Ispaniya bosh vaziri Pedro Sanches tinchlik muzokaralariga tayyorlik haqida gapirib, Yevropa Ukrainaga xavfsizlik kafolatlarini berishi kerakligini ta’kidladi. Kanada bosh vaziri Jastin Tryudo esa Ukraina urushda g‘alaba qozonmaguncha uni qo‘llab-quvvatlashni davom ettirishga va’da berdi.
Fransiyadan Yevropa uchun yadro qalqoni?
Parij Yevropaning xavfsizligini ta’minlash maqsadida o‘z yadro salohiyatidan foydalanishga tayyor. The Telegraph nashri ma’lumotiga ko‘ra, Fransiya va Germaniya fransuzlarning yadroviy qurol tashuvchi samolyotlarini Germaniyaga joylashtirish masalasini muhokama qilmoqda.
Yangi kansler Fridrix Mers Fransiya va Buyuk Britaniyani Yevropaning xavfsizligini kuchaytirishga chorlagan. Uning fikricha, AQSh prezidenti Donald Tramp siyosatidan mustaqil ravishda Yevropa o‘z himoya tizimini shakllantirishi lozim.
Vashingtonga tashrifidan avval Emmanuel Makron Berlinda Mers bilan maslahatlashgan. AQSh prezidenti bilan uchrashuvda u Yevropaning xavfsizlik masalalarida katta rol o‘ynashi kerakligini ta’kidladi.
Shu bilan birga, BMT Bosh Assambleyasining ovoz berishi Atlantika bo‘ylab munosabatlardagi qarama-qarshilikni oshkor qildi. AQSh Yevropa tomonidan taklif qilingan rezolyutsiyaga qarshi ovoz berdi. Bu Tramp ma’muriyati Yevropaning xavfsizligini kafolatlash niyatida emasligini anglatadi.
Buyuk Britaniya va Fransiya yangi yadro qalqoni yaratish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda. Fransiya 300 ta yadroviy qurollariga ega bo‘lib, uning dasturi NATOdan mustaqil. Britaniyaning Trident raketa tizimi esa shimoliy alyans strategiyasiga integratsiya qilingan.
Grok neyrotarmog‘i eng katta yolg‘onchilarni aytdi
Ilon Maskning Grok 3 sun’iy intellekti o‘zi va uning tarafdorlarini tanqid qilib, yangi mojaroga sabab bo‘ldi. Mask bu neyrotarmoqni «eng rostgo‘y va murosasiz», deb ta’riflagan edi, ammo uning so‘nggi javoblari asoschisini hayratda qoldirdi.
Grok'dan «Tvitterda eng ko‘p yolg‘on xabarlarni kim tarqatadi?» deb so‘ralganda, Ilon Mask, Donald Tramp, kenja Robert Kennedi va Russia Today deb javob berdi. U hatto zamonaviy eng mashhur yolg‘onchi sifatida Trampning fotosuratini yasab chiqardi.
Yangi model senzurasiz ishlashi uchun ishlab chiqilgan, ammo u Mask hamda Trampni tanqid qilgan siyosatchilarni ham himoya qila boshladi. Grok'ning javoblariga ko‘ra, Amerikaga eng katta foyda keltirayotgan shaxs Berni Sanders ekan.
Neyrotarmoqning chiqishlari Maskni shoshirib qo‘ydi va tezda «kamchiliklarni» tuzatishga kirishdi. Bir nechta savollarga javob berish taqiqlandi, lekin algoritm hali ham ayrim muammoli javoblarni qaytarayotgani aytilmoqda.
