Yevropa bilan şeriklik, bekor qilingan xususiylaştiriş va Leapmotor'ga taqiq - hafta dayjesti
|03:59 / 06.04.202521 57513 min
Mintaqa uçun tarixiy hafta: oğriqli çegara masalalarini hal qilib olgan Markaziy Osiyo Yevroittifoq bilan strategik şerikka aylandi. Yirik xususiylaştiriş bitimlaridan biri bekor qilindi: katta zararga kirib ketgan “Kvars” zavodini davlat qaytarib oldi. Piskent hangomalari davom etadi: “xavfli maşina”ga çiqarilgan Leapmotor'ni xitoyliklar kelib tekşiradi. Haftaning muhim voqealaridan qisqaça şarhlar – Kun.uz dayjestida.
Farğona vodiysidagi çegaralar kelişib olindi
Markaziy Osiyodagi çegara nizolariga vanihoyat davlatlar darajasida rasman barham berildi. 13 mart kuni Qirğiziston va Tojikiston örtasida çegara şartnomasi imzolangan bölsa, 31 mart kuni Özbekiston, Qirğiziston va Tojikiston davlat çegaralarining tutaş nuqtasi töğrisidagi şartnomaga imzo çekildi.
Duşanba kuni Tojikistonning Xöjand şahrida ötgan uçraşuvda uç mamlakat rahbarlari çegara bitimidan taşqari, “Abadiy döstlik töğrisida”gi deklaratsiyani ham imzoladi. Yaxşi qöşniçilik, işonç va strategik şeriklikning ramzi sifatida, özaro çegaralarning tutaşgan nuqtasida qurilgan “Döstlik” stelasi oçildi.
Barça tomonlar bu kelişuvlarning tarixiy ahamiyatini bir ovozdan e’tirof etyapti, köplab davlatlar va taşkilotlar olqişlayapti. Ayni paytda, qator ekspertlar ayrim aholi vakillari tomonidan oğriqli qabul qilinişi mumkin bölgan çegara kelişuvlarini endi amaliyotda, samarali röyobga çiqariş muhimligini aytmoqda.
Umuman, Markaziy Osiyoda integratsiyaga intilişning bundan keyingi sur’ati ham siyosiy iroda, iqtisodiy hamkorlik, suv resurslari taqsimoti va taşqi aktorlarning roli kabi bir qator omillarga boğliq böladi. Bu jarayonda, ayniqsa rasmiy Toşkentning taşqi siyosatda Markaziy Osiyoni ustuvor yönaliş deb körayotgani va har yili maslahat uçraşuvlari ötkazib kelinayotgani muhim ahamiyatga ega. Bundan taşqari, ikki tomonlama norasmiy uçraşuvlar ham bölib turibdi. Ötgan hafta oxirida Şavkat Mirziyoyev Olmaotaga norasmiy safar qilib, qozoğistonlik hamkasbi bilan “Medeu” toğ-çanği majmuasiga borgandi. Ikki oy oldin esa Qirğiziston prezidenti galstuksiz suhbat quriş uçun Amirsoyga
Markaziy Osiyo va Yevropa Ittifoqi – strategik şeriklar
Markaziy Osiyoning beşta davlati prezidentlari 2023 yilda ilk marta avval Xitoy raisi bilan, keyin AQŞ prezidenti bilan bitta davraga yiğilgan edi. Şundan keyin, bunday yiğiliş navbati Yevropa Ittifoqiga kelgandi. 4 aprel kuni ikki mintaqa yetakçilari birinçi Markaziy Osiyo – Yevropa Ittifoqi sammiti uçun Samarqandga yiğildi.
Sammitda ikki mintaqa özaro hamkorlikni strategik şeriklik darajasiga kötargani e’lon qilindi. “Özgarib borayotgan global va mintaqaviy geosiyosiy landşaftda çuqurroq hamkorlikka sodiqligimizni tasdiqlagan holda, biz Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo örtasidagi munosabatlarni strategik şeriklik darajasiga kötarişga qaror qildik”, deyiladi anjuman yakunida imzolangan Samarqand deklaratsiyasining 1-moddasida.
“Bizning strategik şerikligimiz – bir-birimizga yaqin böliş majburiyatini anglatadi... Bu degani – Yevropa Ittifoqiga işonsangiz böladi... Yaxşisi hali oldinda”, dedi Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayyen.
U öz nutqida hamkorlikning törtta ustuvor yönalişini sanab ötdi: bular – Örta Koridor doirasidagi Transkaspiy yölagi, öta muhim foydali qazilmalar, yaşil energetika, raqamlaştiriş, xususan sun’iy yöldoş internetini öz içiga oladi.
Yevrokomissiya rahbariga köra, bu törtta yönaliş uçun mintaqaga jami 12 mlrd yevro ajratiladi. Şuningdek, ittifoq Yevropadan Markaziy Osiyoga yuk taşuvlarini 15 kungaça qisqartiriş uçun Transkaspiy koridorini rivojlantirişga 10 mlrd yevro ajratgan. Bundan taşqari, Yevropa Tiklaniş va taraqqiyot banki 2027 yilgaça öta muhim mineral resurslar va qayta tiklanuvçi energiya manbalari böyiça 7-8 mlrd yevrolik loyihalarni işlab çiqişi kutilyapti.
Sammitda Özbekiston tomonidan qator takliflar ilgari surildi. Özbekistonda Yevroittifoq kompaniyalari uçun maxsus sanoat zonasini taşkil etiş, mintaqalararo savdo palatasini oçiş, investitsiyalarni himoya qiliş va qöllab-quvvatlaş böyiça köp tomonlama bitim tuziş, yaşil energetika va uglerod kreditlari savdosi böyiça işçi guruh tuziş şular jumlasidan. Şavkat Mirziyoyev, şuningdek, markaziy osiyolik sayyohlar uçun şengen vizasi olişni osonlaştirişni söradi.
Prezident öz sözida Afğoniston va Ukraina mojarolariga ham töxtaldi. Uning sözlariga köra, yevropalik siyosatçilar Afğoniston hududidan kelayotgan tahdidlarga töğri baho berişi va amaldagi afğon hukumati bilan muloqot örnatişi kerak. Rossiya–Ukraina uruşi masalasida esa, Özbekiston tinçlik muzokaralari boşlanganini olqişlaşi ta’kidlandi.
“Oldinda juda murakkab va yeçimi oson bölmagan masalalar turganini tuşunamiz. Biroq diplomatik sa’y-harakatlar va siyosiy qarorlar qabul qilişdan boşqa muqobil yölni körmayapmiz”, dedi Şavkat Mirziyoyev.
“Kvars” zavodi “investor”dan qaytarib olindi
Özbekistonda noşaffof tarzda tuzilgan yirik xususiylaştiriş bitimining bekor qilinişi bilan boğliq sönggi yillardagi birinçi holat röy berdi. Davlat 2 yil oldin sotgan “Kvars” zavodini öz ixtiyoriga qaytarib oldi.
Ma’lum bölişiça, şişa buyumlar işlab çiqaruvçi Markaziy Osiyodagi eng yirik zavodning “investor”dan qaytarib olinişi fevral oyida röy bergan, Davlat aktivlarini boşqariş agentligi esa bu haqda sukut saqlab kelgan. Jamoatçilik korporativ axborotlar portali orqali bundan xabar topganidan keyingina agentlik “tilga kirdi”. Davlat organining ma’lum qilişiça, zavod ikki yil oldin 265 mlrd sömga sotilganida, xaridor “Quvasoysement”ga bu pulni 3 yilda bölib tölaş imkoniyati berilgan. Lekin xaridor kelişilgan pulni grafik asosida tölolmay qolgaç, oldi-sotdi şartnomasi bekor qilingan.
Roppa-rosa 2 yil xususiy qöllarda bölgan kompaniyaning moliyaviy ahvoliga havas qilib bölmaydi. Xususiylaştirişdan oldin foyda körib işlab kelgan korxona katta zararga kirib ketgan. Moliyaviy hisobotlariga qaraganda, “Kvars” 2021 yilni 55 mlrd söm, 2022 yilni 64 mlrd söm sof foyda bilan yakunlagan. 2023 yil fevralidagi xususiylaştirişdan keyin esa, kompaniya öşa yilni 22 mlrd söm, ötgan 2024 yilni naq 142 mlrd söm zarar bilan yakunlagan. Kompaniya nomidan ötgan yili kamida 8 mln dollar, bu yil esa 60 mlrd söm kredit ham olingan.
“Bugungi kunda “Kvars” AJni moliyaviy soğlomlaştiriş böyiça “yöl xaritasi” tasdiqlanib, tegişli çora-tadbirlar amalga oşirilmoqda”, deyiladi Davaktiv bayonotida. Soğlomlaştiriş xarajatlarini “investor”ning ham gardaniga yuklaş masalasi “yöl xaritasi”dan örin olganmi-yöqmi, ma’lum emas. Özi umuman, davlat mulkining moliyaviy nosoğlom holatga kelib qolişiga nega yöl qöyib berilgani katta savol ostida. Mas’ul davlat amaldorlari va zavodning sobiq egalari harakatlariga huquqiy baho beriladimi-yöqmi, buni vaqt körsatadi.
Darvoqe, sobiq egalar haqida. Davlat mulkini imtiyozli şartda olib, majburiyatini bajarolmagan “Quvasoysement” United Cement Group tarkibiga kiradi. Kiprdagi ofşor firmalarga borib taqaladigan bu holding “Qizilqumsement” va “Bekobodsement” zavodlari hamda Qirğizistondagi bir neçta korxonalarni ham öz içiga olgan.
Yana avtomobil importi haqida
Piskentdagi avtomobil laboratoriyasi bilan boğliq xabarlar oqimi hali-beri trenddan tuşadiganga öxşamaydi. Ötgan haftalarda import maşinalarni sertifikatlaş uçun navbat oliş qiyinlaşib ketgani haqida gapirilganda, tarmoqlarda köpçilik bitta savolni örtaga taşlagandi: mas’ullar şunça paytdan beri rivojlangan davlatlarda çiqqan maşinalarni tekşirib, aqalli birortasida nuqson topoldimi özi? Odamlar bu savolni berganida, mobodo “ha” degan javob bölib qolsa, muammo ustiga muammo tuğilişini öylamagani aniq.
“Talablarga binoan”, Texnik tartibga soliş agentligi import avtomobillarning biridan nuqson topganini e’lon qildi. Agentlik huzuridagi inspeksiyaning ma’lum qilişiça, Leapmotor C16 rusumli elektromobil tekşirilganda, maşinada hosil böladigan elektromagnit şovqin darajasi ruxsat etilgan çegaradan 16 barobar yuqoriligi aniqlangan. Eng qiziği, şu bahona bilan nafaqat C16, balki Leapmotor brendi ostidagi barça modellarga sertifikat beriş töxtatib qöyildi.
Ijtimoiy tarmoqlar navbatdagi taqiqdan junbuşga kelgan bir paytda, masalaga Biznes-ombudsman aralaşgani kutilmagan hol böldi. Ma’lum bölişiça, tadbirkorlar huquqlari böyiça vakil elektromobil importyorlarining ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan murojaatlarini örgana boşlagan. E’tiborlisi, bu murojaatlar bir yil avval tarqalgandi. Heçdan köra keç deganlaridek, 2 aprel kuni Biznes-ombudsman vakillari Texnik tartibga soliş agentligi rasmiylari bilan uçraşib, elektromobil importidagi çeklovlarni “hal etiş”ni muhokama qilgan, Şuningdek, agentlikka asoslantiruvçi izoh berişni sörab rasman xat yuborilgan.
Bevosita Leapmotor masalasida ham umidbaxş xabarlar yöq emas. Texnik tartibga soliş sohasida nazorat inspeksiyasining ma’lum qilişiça, yaqin kunlarda Xitoydan Leapmotor injyenerlari keladi va ular iştirokida avtomobil sinovi qaytadan ötkaziladi. Natijaga qarab, taqiq qayta körib çiqilişi mumkin.
Şu örinda aytiş kerakki, bitta maşinada nuqson topilişi bilan, butun boşli brendni “qora röyxat”ga kiritib qöyiş eng kamida ikki standartlilikdan darak beradi. Çunki xuddi şu mantiqdan kelib çiqilsa, bitta avtomobil rusumiga bitta sertifikat beriş va şu rusumdagi keyingi olib kirilgan maşinalarni tekşiruvsiz ötkazib yuboriş kerak. Bunday tartib örnatişga nima tösqinlik qiladi degan savol esa, albatta, ritorik xarakterga ega.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Namangan viloyati sudining “Ibratli sudya”si yana “sahnada”. Avazbek Inomov bu safar xavfli retsidivist deb topilgan qöşmaçi ayolni qamoqdan çiqarib yubordi. Kun.uz suriştiruviga köra, bu ayol Namangandagi tuman hokimlaridan birining qizi bölişi mumkin. Eslatib ötamiz, sudya Inomov avvalroq Pop tumani hokimining öğrilik qilgan farzandini ham ozodlikka çiqarib bergan, Kun.uz suriştiruvidan keyin jinoyatçi qamoqqa qaytarilgandi. Lekin bu holat köp ötmay Avazbek Inomovga “Ibratli sudya” mukofoti berilişiga tösiq bölmagan.
1 apreldan Rossiyadagi migrantlarga bir qator çeklovlar kuçga kirdi. Endi muhojirlarning farzandlari rus tili imtihonidan ötmagunça maktabga qabul qilinmaydi. Xorijliklarga beriladigan SIM-kartalar soni çeklanadi. Rossiyada qonuniy yaşayotganiga 1 yildan oşgan şaxslar bundan buyon öz vatanida olgan haydovçilik guvohnomasi bilan Rossiyada avtomobil boşqara olmaydi. Eslatib ötamiz, RFdagi noqonuniy migrantlarga Rossiyadagi holatini qonuniylaştiriş uçun aprel oyi oxirigaça muhlat berilgan.
Isroillik ravinni öldirişda ayblangan uç özbekistonlik BAAda ölim jazosiga hukm qilindi. Ular “terrorçilik niyatida qasddan odam öldirgan” deb topildi. Sudlanuvçilar öz aybini tan olgani aytilmoqda. Özbekiston Taşqi işlar vazirligining ma’lum qilişiça, bu yakuniy hukm emas. Amirliklar qonunçiligiga asosan,ölim hukmi ustidan avtomatik ravişda apellyatsiya kiritiladi va iş Oliy sudda körib çiqiladi. Ma’lumot uçun, ölimga hukm qilingan vatandoşlarning ikki nafari 29 yoşda, yana biri 34 yoş.
Andijondagi masjidlarning birida tahoratxonaga gaz tölib qolişi oqibatida portlaş röy berdi. 31 mart kuni tuş vaqtidaIsboskan tumanida röy bergan baxtsiz hodisa oqibatida, şu kuni berilgan ma’lumotlarga köra 3 kişi halok bölgan, 10 kişi şifoxonaga yotqizilgan. Voqea joyiga boş vazir örinbosari Ramatov, favqulodda vaziyatlar vaziri va viloyat hokimi yetib bordi. Hukumat komissiyasi tuzilib, jinoyat işi qözğatildi. Ayni paytda respublika böylab masjidlarda issiq suv va isitiş tizimlari tekşiruvdan ötkazilmoqda.
Deputatlar maktablarni 5 kunlikka ötkazişni körib çiqişi mumkin. Bu haqda “Mening fikrim” portaliga joylangan taklif parlamentda körib çiqiş uçun qisqa vaqt içida yetarli ovoz töpladi. Jamoaviy petitsiyada maktablarni töliq 5 kunlik öqiş va iş rejimiga ötkaziş kerakligi, ustozlar haftasiga 2 kun dam olsa, iş sifati oşişi ta’kidlangan. Murojaat 1 hafta içida 14 mingta ovoz töplab ulgurdi. Eslatib ötamiz, “Mening fikrim” portalidagi takliflarni parlament körib çiqişi uçun 10 mingta, viloyat kengaşi körib çiqişi uçun 5 mingta, tuman kengaşi körib çiqişi uçun mingta ovoz töplanişi kerak.
Komron Çegaboyev tayyorladi.
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
