Xitoy avtosanoati yillar davomida hukumat tomonidan qöllab-quvvatlanadigan va gullab-yaşnayotgan «kulrang bozor» orqali avtomobil savdosini oşirib kelmoqda, bunda yangi avtomobillar konveyerdan töğridan-töğri röyxatga olinadi va keyin çet elga «işlatilgan» sifatida jönatiladi. Bu haqda Reuters yozdi.
Bu «nol masofalik» deb ataladigan avtomobillar heç qaçon minilmagan, biroq Rossiya, Markaziy Osiyo (jumladan, Özbekistonga) va Yaqin Şarq kabi bozorlarga eski maşina sifatida eksport qilinmoqda, bu esa xitoylik avtomobil işlab çiqaruvçilarga ösiş va içki bozorda sotiş qiyin bölgan maşinalardan qutuliş imkonini beradi.
Bu amaliyot Xitoyning Great Wall Motor kompaniyasi rahbari may oyida Xitoyda «nol masofalik» avtomobillar sotilişini tanqid qilganidan keyin milliy e’tibor markazidan joy oldi. 10 iyun kuni People's Daily gazetasi mamlakat içida «nol masofalik» maşinalar sotilişini qoraladi. Köpinça Xitoy Kommunistik partiyasi qaraşlarini aks ettiruvçi gazeta uşbu soxta işlatilgan maşinalarni içki narxlar uruşi şaroitida narxlarni sun’iy pasaytirişda aybladi va tartibni tiklaş uçun «qat’iy çora körişga» çaqirdi.
Biroq, soxta işlatilgan maşinalarni eksport qiliş va sotiş Xitoyning mintaqaviy hukumatlari tomonidan faol ravişda rağbatlantirilmoqda. Mahalliy hukumatlar Pekinning iqtisodiy ösiş böyiça ulkan rejalari uçun bu amaliyotni qabul qilgan.
«Nol masofalik» foydalanilgan avtomobillar eksporti bozori quyidagiça işlaydi: yangi avtomobil zavoddan çiqişi bilan eksportçi uni töğridan-töğri avtomobil işlab çiqaruvçisidan yoki dilerdan sotib oladi, uni Xitoy raqami bilan röyxatdan ötkazadi va keyin darhol çet elga jönatiş uçun «foydalanilgan avtomobil» sifatida belgi qöyadi. Avtomobil işlab çiqaruvçisi avtomobilni darhol sotilgan deb röyxatdan ötkazadi va daromadni qayd etadi.
Mahalliy hukumatning uşbu amaliyotni qöllab-quvvatlaşi Xitoyning markazlaştirilgan-rejalaştirilgan iqtisodiyotidan taşqarida heç qanday ma’noga ega bölmaydi. Ammo bu yerda sotuvlar va bandlikning tez ösişini namoyiş qiliş yangi sarmoyalar yoki subsidiyalarga olib kelişi mumkin. Bundan taşqari, Pekin qöygan iqtisodiy maqsadlarga erişilmasa, mahalliy amaldorlar lavozimidan çetlatilişi mumkin.
Amaliyot 2019 yildan keyin, Xitoy boşqa mamlakatlarga eski avtomobillarni eksport qilişga ruxsat berganidan söng boşlangan.
Xitoy yölovçi avtomobillari assotsiatsiyasi ma’lumotlariga köra, mamlakat 2023 yilda Yaponiyani quvib ötib, dunyodagi eng yirik yangi avtomobil eksportçisiga aylandi. 2024 yilda esa 6,41 million avtomobil eksport qildi. Ularning taxminan 6 foizi «nol masofalik» maşinalardir.
