Kolbasa, chips, gazli ichimliklar, konserva hamda yarim tayyor taomlar ko‘pchilikning kundalik dasturxonida uchraydi. Ular tashqi ko‘rinishi va ta’mi bilan ko‘ngilni rom etsada, umumiy salomatlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatmaydi. Xususan, bu turdagi mahsulotlar oshqozonni to‘ydirishi mumkin, biroq organizmga zarur bo‘lgan tabiiy moddalar bilan ta’minlamaydi. Oqibatda insonda turli kasalliklar yuzaga kelishi xavfi oshadi. Ushbu maqolada qayta ishlangan mahsulotlarning tarkibi, ularning zararli jihatlari hamda yurak, jigar, oshqozon, endokrin va asab tizimiga qanday ta’sir ko‘rsatishi haqida so‘z boradi.
Qayta ishlangan mahsulot nima?
Tabiiy oziq-ovqatning dastlabki ko‘rinishi o‘zgartirilgan, unga qo‘shimcha moddalar qo‘shilgan yoki ishlab chiqarish jarayonida tarkibiy qismi buzilgan ovqat turi. Oddiy qilib aytganda, bunday mahsulot inson iste’mol qilishidan oldin bir necha bosqichli texnologik qayta ishlovdan o‘tadi. Ularga quyidagilar kiradi:
- Uzoq muddat saqlanishi uchun konservantlar qo‘shilgan yeguliklar: kolbasa, konservalar, qadoqlangan sharbatlar.
- Xaridorgir va ko‘rinishi jozibali bo‘lishi uchun bo‘yoqlar va ta’m kuchaytiruvchilar bilan boyitilgan mahsulotlar: chips, gazli ichimliklar, tez tayyorlanadigan shirinliklar.
- Qayta ishlab chiqarilgan yeguliklar: oq non, rafinatsiyalangan shakar, yog‘, tezpishar makaronlar.
Qayta ishlangan mahsulotlarning afzalligi shundaki, saqlash muddati uzoq, tashishda qulay va tez tayyorlanadi. Lekin ularning organizm uchun foydasi kam, kaloriya miqdori yuqori bo‘ladi.
Zararli jihatlari
Avvalo, bunday mahsulotlarda trans-yog‘ va tuz juda ko‘p. Chips, kolbasa, sosiska yoki tez tayyorlanadigan ovqatlar tarkibidagi trans-yog‘lar organizmda “yomon” xolesterinni oshiradi, “yaxshi” xolesterinni esa kamaytiradi. Oqibatda qon tomirlari tiqilib, yurak-qon tomir kasalliklari xavfi ortadi. Bundan tashqari, ortiqcha tuz iste’moli qon bosimini ko‘tarib, gipertoniya, insult va yurak yetishmovchiligi kabi kasalliklarga zamin
