Voqealar zanjiri va nima o‘zgardi?
2024 yil 14 oktyabr kuni Qozog‘istonning Raqamli rivojlanish, innovatsiyalar va aerokosmik sanoat vazirligi Telegram bilan mahalliy vakil tayinlash va ofis ochish bo‘yicha kelishuvga erishilganini e’lon qildi. Bu rasmiy xabar platformaning mamlakatda qonuniy talablarga moslashishi yo‘lida muhim qadam bo‘ldi.
Oradan ko‘p o‘tmay, 2024 yil 31 oktyabrda senatorlar yig‘ilishida vazir Jaslan Madiyev ofis AIFC (Astana International Financial Center) huquqiy maydonida ro‘yxatdan o‘tkazilayotganini, kontent moderatsiyasi uchun mas’ul shaxs ham tayinlanganini aytdi.
2025 yil 27 iyunda Telegram Astana Hub — Markaziy Osiyodagi yirik innovatsion klaster a’zoligiga qabul qilindi. Bu amalda kompaniyaning Qozog‘iston IT-ekotizimi bilan tizimli ishlash niyatini ko‘rsatdi.
2 oktyabr kuni Pavel Durov Digital Bridge 2025 forumida Astanada Alem.ai binosida maxsus sun’iy intellekt laboratoriyasi ochilayotganini ma’lum qildi. Rasmiylarga ko‘ra, Telegram Qozog‘istonda ofisni ishga tushirdi, Astana Hub’ga qo‘shildi va SI laboratoriyasini ochdi.
Qonunchilik: nega ofis ochish talab qilindi?
Qozog‘istonda 2023 yil qabul qilingan “Onlayn platformalar va onlayn reklama to‘g‘risida”gi qonun mamlakatda har kuni 100 mingdan ortiq foydalanuvchiga ega ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlardan mahalliy vakil (yuridik shaxs) bo‘lishini talab qiladi. Shuningdek, taqiqlangan kontentni rasmiy talab bo‘yicha olib tashlash mexanizmlari ham bu hujjatda keltirib o‘tilgandi. Ya’ni agar Telegram ofis ochmasa, platforma Qozog‘iston hududida bloklanishi mumkin edi.
Bozor omili: nega aynan Qozog‘iston?
Telegram Qozog‘istonda nihoyatda ommabop: oylik 12,5 mln foydalanuvchi bor. Bu — 20 mln aholining yarmidan ko‘prog‘i degani. Shu bois platforma uchun Qozog‘iston strategik bozor bo‘lib, huquqiy moslashuv qarorini tezlashtirgan. Ya’ni Telegram uchun ham platforma bloklanganidan ko‘ra bir ofis ochish ma’qulroq qaror edi.
Ofis qayerda va qanday ishlaydi?
2024 yil 31 oktyabrda vazir Madiyev ofis AIFC (Astana International Financial Center) asosida ro‘yxatdan o‘tayotganini aytgandi. Vazirlik rasmiy bayonotida mahalliy vakil tayinlash va noqonuniy kontentni tezkor olib tashlash bo‘yicha hamkorlik qayd etilgan. Senatdagi chiqishda esa “kontent moderatsiyasi uchun mas’ul shaxs allaqachon tayinlangan”i aytilgan.
2025 yil iyunda esa Telegram Astana Hub rezidenti bo‘ldi — bu esa mahalliy startaplar, davlat idoralari va ta’lim muassasalari bilan barqaror loyiha almashinuvi imkonini beradi.
SI laboratoriyasi: Telegram va Qozog‘iston “kompyuter klasteri”
Kunikecha, 2 oktyabrda Pavel Durov Astanadagi Digital Bridge 2025 doirasida Alem.ai binosida Telegram’ning sun’iy intellekt laboratoriyasi ishga tushirilayotganini e’lon qildi. Unga ko‘ra, Telegram Qozog‘istonning sun’iy intellekt bo‘yicha superkompyuter klasteri bilan hamkorlik qiladi. Maqsad — millionlab foydalanuvchiga maxfiylikni saqlagan holda SI funksiyalarini taqdim etish.
Foydalar: kim nima yutadi?
Qonuniy ijro va raqamli xavfsizlik – davlat va jamiyat manfaatlariga mos keladi. AIFC yurisdiksiyasi, Astana Hub hamjamiyati, SI laboratoriyasi esa Qozog‘istonning IT sektori va iqtisodiyoti uchun yutuq va imkoniyat degani. Biroq Telegram’dan ofis ochish talabi, aks holda uning bloklanishi tahdidi – so‘z erkinligi, maxfiylik va turli «chegaralar»ning borligi xavotirlarini ham yuzaga chiqaradi.
Masalan, rasmiy talablarda “taqiqlangan/zararli kontentni olib tashlash” borligi — foydalanuvchilarning so‘z erkinligi va mustaqil jurnalistika uchun nozik mavzu bo‘lib turibdi.
Mustaqil kuzatuvchilar qonunchilik o‘zgarishlari platformalarni mahalliy vakilga majburiy bog‘lashini va “soxta axborot”ga qarshi choralarni kuchaytirganini qayd etadi. Bu esa senzura xavfi haqidagi bahslarni kuchaytirmoqda.
Xulosa shuki, Telegram’ning Qozog‘istonda ofis ochishi — qonuniy majburiyatlar, strategik bozor motivlari va innovatsion hamkorlik kesishgan joyda paydo bo‘lgan qaror. Bu qadam davlatga regulyator bilan bevosita muloqot, foydalanuvchilarga tezkor aloqa va xizmat sifati umidini, IT sektoriga esa hamkorlik va ilmiy-tadqiqot imkonini beradi. Shu bilan birga, so‘z erkinligi, shaxsiy ma’lumotlar va platformalarning mustaqilligi borasidagi xavotirlar hamon dolzarb — yechim esa shaffoflik va muvozanatli ijroda qolmoqda.
Shoxrux Majidzoda tayyorladi.
