Köz ostidagi kökarişlar: gözallik inqirozimi yoki soğliq muammosi?

Allergiya va yalliğlanişlar

Inson çang, gul çangi, hayvon juni yoki kosmetik vositalar nisbatan sezuvçan bölsa, bu moddalar tanada allergik reaksiya uyğotadi. Natijada köz qiçişadi, açişadi va odam uni tez-tez işqalab yuboradi. Şuning oqibatida köz atrofi terisi ostidagi nozik kapillyarlar şikastlanadi, qon aylaniş buziladi va teri ostida mayda qon tomçilari töplanadi. Oqibatda köz tagi asta-sekin kökarib yoki qorayib körina boşlaydi.

Bundan taşqari, allergik holatlarda burun tiqilişi yoki nafas olişdagi qiyinçilik sabab yuz sohasidagi qon aylanişi sekinlaşadi. Ayniqsa, burun va köz atrofidagi tomirlar kengayib, ularning rangi yupqa teri orqali körinib turadi. Bu holat tibbiyotda “allergik qorayiş” deb ataladi. Köz atrofi terisi juda sezgir bölgani uçun undagi har qanday yalliğlaniş yoki işqalaniş tezda öz izini qoldiradi. Agar odam allergiya sababli közini tez-tez işqalayversa, bu nafaqat qorayiş, balki terining quruqlaşişiga, mayda ajinlar paydo bölişiga ham olib keladi. Şu bois bunday holatda közni işqalaşdan saqlaniş, sovuq kompress qöyiş, allergiyani keltirib çiqaruvçi omillardan uzoqroq yuriş muhimdir.

Agar allergik belgilar tez-tez takrorlansa yoki köz ostidagi qorayiş uzoq vaqt davom etsa, şifokor-allergologga murojaat qiliş tavsiya etiladi. Mutaxassis allergiyani aniqlaş uçun testlar ötkazadi va unga qarşi dori vositalarini buyuradi. Töğri parvariş va davolaş yordamida köz osti qorayişi asta-sekin kamayadi, teri esa özining soğlom körinişini tiklaydi.

Temir tanqisligi va anemiya

Organizmda temir yetişmasa, qizil qon hujayralaridagi gemoglobin kamayadi va töqimalarga kislorod yetkazilişi yomonlaşadi. Natijada teri oqarib, limfa va venoz qon oqimi sezilarli özgaradi, ayniqsa yupqa teri ostidagi tomirlar köz tagida yanada körinib qoladi va soha qoraygandek tuyulişi mumkin.

Köz ostidagi qorayiş temir tanqisligiga boğliq bölişi ham mumkin: teri umumiy ravişda biroz oqaradi va şu oq rang tomirlarni yanada oçib körsatadi, mazkur “köriniş” qorayiş sifatida talqin qilinadi. Ayollarda (ayniqsa oğir hayz köruvçilar va homiladorlikda) temir yetişmovçiligi köproq uçraydi, şuning uçun bu guruhlarda anemiya tekşiruvi zarur. Uşbu holatlarda şifokor, odatda, umumiy qon tahlili (CBC) va ferritin kabi temir zaxirasini tekşiruvçi testlarni buyuradi. Agar anemiya aniq bölsa, şifokor temir yozib beradi. Organizmni temir bilan oziq-ovqat orqali ham ta’minlaş mumkin: qizil göşt, loviya, ismaloq, donli mahsulotlar va vitamin C (masalan limon, apelsin) iste’mol qiliş foydali böladi.

Suyuqlik yetişmovçiligi va notöğri ovqatlaniş

Tana yetarliça suv qabul qilmasa, teri tarangligi (turgor) pasayadi va yuz, şu jumladan köz atrofi sohasidagi teri şilimşiq va çökkan körinişga keladi. Bu hol köz ostining soyalanişini kuçaytiradi va “qorayiş” sifatida seziladi. Şuningdek, organizm suvsizlanganda teri quriydi va yupqalaşadi, bu ham tomirlarni yaqqol körsatadi.

Notöğri ovqatlaniş, ayniqsa tuzga boy, qayta işlangan va yoğli taomlarni köp iste’mol qiliş tanada suyuqlikni uşlab qolişga olib keladi. Köz ostida suyuqlik töplansa (periorbital şiş), bu joy atrofidagi soyalar qalinlaşadi va qoraygandek körinadi. Şu sababli yuqori tuz iste’moli bilan boğliq şişlar köz osti “sumkaça”lari va qorayişlarni kuçaytirişi mumkin.

Şuningdek, C va E vitaminlari kabi bir qator mikroelementlar teri salomatligida muhim rol öynaydi, ularning yetişmasligi teri rangining yomonlaşişi, elastikligining pasayişi va şikastlanişga moyillikni oşiradi. Bu omillar birgalikda köz ostining rangsiz yoki qorayibroq körinişiga hissa qöşadi.

Yoş va teri elastikligining kamayişi

Yoş ötgan sari inson tanasida tabiiy özgarişlar yuz beradi. Ulardan biri teri elastikligi va qalinligining kamayişidir. Yoşlikda teri tarkibida yetarli miqdorda kollagen va elastin böladi, ular terining tarangligi, silliqligi va soğlom körinişini ta’minlaydi. Ammo yillar ötişi bilan bu moddalar işlab çiqilişi sekinlaşadi, teri yupqalaşadi va ostidagi qon tomirlar yanada yaqqolroq körina boşlaydi. Natijada köz ostidagi sohada kökariş yoki qorayişlar paydo böladi. Bundan taşqari, qariş jarayonida yoğ qavati ham kamayadi, bu esa terining himoya funksiyasini susaytiradi. Şu sababli köz tagi terisi yoşi katta insonlarda noziklaşgan, rangsiz va tez çarçaydigan holatga keladi.

Tibbiy sabablar: jigar, buyrak yoki qalqonsimon bez bilan boğliq kasalliklar

Organizm içki a’zolari, ayniqsa jigar, buyrak va qalqonsimon bez faoliyatidagi buzilişlar teri rangiga bevosita ta’sir qiladi. Masalan, jigar töliq işlamasa organizmdan toksinlar töliq çiqarilmaydi, bu esa terida sarğayiş yoki qorayiş şaklida aks etadi. Buyrak muammolari suyuqlik almaşinuvini buzadi, oqibatda yuzda, ayniqsa, köz ostida şiş paydo böladi. Qalqonsimon bezdagi gormonal özgarişlar esa qon aylanişiga ta’sir qilib, terining rangi va mustahkamligini özgartiradi.

Nima qiliş kerak?

Köz tagidagi kökarişlarni faqat kosmetik muammo sifatida körmaslik kerak. Quyidagi amallar foydali bölişi mumkin:

• Yetarliça uxlang (kamida 7–8 soat);
• Soğlom ovqatlaning, temir va vitaminlarga boy mahsulotlarni tanlang;
• Suv iste’molini oşiring;
• Allergiya çaqiruvçi omillardan saqlaning;
• Stressni kamaytiring;

Agar köz ostidagi qorayişlar uzoq davom etsa va boşqa belgilar: çarçoq, teri sarğayişi, şiş yoki vazn özgarişlari bilan birga kuzatilsa, şifokorga murojaat qiliş tavsiya etiladi.

Taşqi gözallikni saqlaşning eng muhim şarti içki soğlomlikni ta’minlaşdir. Şuning uçun bu holatni beparvo qoldirmaslik, sababini aniqlaş eng töğri yondaşuv böladi.

Diyoraxon Nabijonova