Birgina Mamdani emas: demokratlar yana qayerlarda ğalaba qildi va bu nima uçun muhim?
|03:03 / 08.11.202510 9768 min
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
5 noyabr kuni Nyu York merligi uçun saylovda Zohran Mamdani ğalaba qozongani butun dunyo e’tiborini öziga qaratdi. Musulmon, Falastin mustaqilligi tarafdori va demokrat-sotsialist bölgan Mamdani AQŞ saylovlaridagi eng yoş va eng köp muhokamalar markazida turgan nomzod böldi. Ammo uning Tramp tomonidan qöllangan Endryu Kuomo ustidan qozongan ğalabasi – demokratlarning bu saylovlardagi hayratomuz muvaffaqiyatining faqat bir qismi edi.
Payşanba kuniga kelib, demokratlar butun mamlakat böylab bir qator işonçli ğalabalarga erişgani ma’lum böldi – eng közga köringan saylov kampaniyalaridan tortib, unçalik maşhur bölmagan mahalliy saylovlargaça. Bir yil oldin saylovçilar ovozi öng qanotga siljigan okruglar bu yil yana yönalişni özgartirdi. Politico naşri ma’lumotlariga köra, ekzitpollar demokratlar oliy ma’lumotga ega bölmagan saylovçilar orasida ham öz körsatkiçlarini yaxşilaşga muvaffaq bölganini körsatgan.
Demokratik partiya nomzodlari Nyu Jyersi va Virjiniyadagi gubernatorlik saylovlarida katta farq bilan ğalaba qozonib, Kamala Harrisning bir yil avval Tramp bilan töqnaşuvdagi natijalarini sezilarli darajada ortda qoldirdi.
«Virjiniya aholisi va butun mamlakat böylab saylovçilar Tramp ma’muriyatiga nisbatan ğazablarini baland ovozda va şubhasiz e’lon qilişdi. Demokratlarda davomat rekord darajada böldi va bu kelgusi yilda nimalarni kutişimiz kerakligini körsatadi», – dedi Demokratik partiyaning siyosiy strategi, Virjiniya vitse-gubernatori nomzodining saylovoldi kampaniyasi ustida işlagan Kristina Froyndlix Politico naşriga.
Virjiniya
Virjiniya ştatida Demokratik partiyadan gubernatorlikka nomzod, Vakillar palatasining sobiq a’zosi Abigeyl Spanberger ğalabani oilasi bilan nişonlamoqda. Riçmond, 2025 yil 4 noyabr.
Hududiy saylov natijalari azaldan oraliq va prezidentlik saylovlari oldidan barometr hisoblanadigan Virjiniyada demokratlar Vakillar palatasidagi 13 ta örinni respublikaçilardan tortib olişdi, bu bilan sönggi 40 yil içida eng katta farqni yuzaga keltirişdi.
«Virjiniyadagi bugungi saylovlar haqiqiy siyosiy zilzila böldi», – dedi Demokratik partiyaning qonunçilik kampaniyasini ötkaziş qömitasi prezidenti Hizer Uilyams Guardian naşriga.
Mavzuga oid
Gubernatorlik saylovlarida demokrat, sobiq kongressmen va Markaziy razvedka boşqarmasining sobiq xodimi Abigeyl Spanberger ğalaba qozondi. U bu ştatda ilk ayol gubernatorga aylandi.
Politico naşri yozişiça, Spemberger şaharlarning çekka hududlarida eng köp ovozga ega bölgan. Aynan şunday hududlar bir paytlar demokratlarning Donald Trampga qarşilik körsatiş tayançi bölgan, biroq Jo Bayden davrida Respublikaçilar partiyasi tomon siljiy boşlagandi.
Vitse-gubernatorlik lavozimini uning demokrat hamkasbi Ğazal Haşmi egalladi va u Amerika tarixida ştat darajasidagi saylovlarda ğalaba qozongan birinçi musulmon böldi.
«Uşbu ğalabaga uşbu mamlakat va bizning ştatimiz taqdim etayotgan imkoniyatlar kölami tufayli erişdik», – dedi Haşmi öz nutqida.
Boş prokurorlik poygasida esa demokrat Jyey Jons ğolib çiqdi. Holbuki u saylovoldi kampaniyasining sönggi bosqiçida OAVda siyosatçining tajovuzkor SMS xabarlari tarqalgaç, mojaroga aralaşib qolgandi. Uşbu yozişmalarda Jons agar Hitler, Pol Pot va özining respublikaçi raqibi Todd Gilbert örtasida uçta öqni kimga sarflaş böyiça tanlov qilişga töğri keladigan bölsa, ulardan ikkitasini Gilbert olişi haqida hazil qilgandi.
Kaliforniya
Kaliforniya gubernatori Gevin Nyusom: «Biz Trampning telbaligi qarşisida çekinmadik»
Kaliforniyada saylovçilar ştat konstitutsiyasiga kiritilgan tuzatişni ma’qulladi, bu tuzatiş okrug çegaralarini özgartirişga imkon berib, 2026 yilgi saylovlarda demokratlarga AQŞ Vakillar palatasida qöşimça beşta örin olişga yordam beradigan yangi xaritani joriy etadi.
Avvalroq Donald Tramp respublikaçi ştatlar 2026 yilgi saylovlardan keyin partiya AQŞ Kongressi Vakillar palatasi ustidan töliq nazoratni ta’minlaşi uçun öz okruglari çegaralarini özgartirişini talab qilgandi.
«Biz Trampning telbaligi qarşisida ortga çekinmadik va bugun, uyğonib, irillagan „ayiq“ kabi uyğonganimizdan söng – navbatdan taşqari saylovlarda misli körilmagan faollik va tarixiy natijaga guvoh böldik», – dedi Kaliforniya gubernatori Gevin Nyusom demokratlarning Sakramentodagi ştab-kvartirasida sözlagan nutqida. Qabul qilingan tuzatişning asosiy taşabbuskori aynan u hisoblanadi.
AQŞ Vakillar palatasi har ikki yilda bir marta saylanadigan 435 nafar qonun çiqaruvçidan iborat. Ularning har biri öz okrugi manfaatlarini ifodalaydi, okrug çegaralari esa ştatning özida belgilanadi. Saylov okruglari çegaralarini aynan kim va qanday belgilaşiga bu okrugda qaysi partiya – demokratlar yoki respublikaçilar ustunlikka ega bölişi köp jihatdan boğliq.
Bu amaliyot (uning öziga xos nomi bor – jyerrimendering) şunga olib keladiki, köpçilik okruglarda ikki partiyadan birining imkoniyati mutlaq yuqori böladi; faqat okruglarning kiçik qismida demokratlarda ham, respublikaçilarda ham ğalaba uçun teng imkoniyat saqlanib qoladi.
Ştatlar har 10 yilda bir marta AQŞ aholini röyxatga oliş ma’lumotlari asosida okruglarni qayta taqsimlaşi şart, oxirgisi 2020 yilda ötkazilgan. Ön yilliklar örtalarida okruglarni qayta taqsimlaş odatiy hol emas va odatda partiya nazoratining özgarişi bilan boğliq böladi.
Pensilvaniya
Pensilvaniyada saylovçilar ştat Oliy sudining Demokratik partiyadan saylangan uç nafar sudyasi vakolatlarini saqlab qoliş uçun ovoz berişdi, konservator milliarder Jyeff Yass ştat sudidagi siyosiy muvozanatga ta’sir ötkazişga bölgan urinişlari behuda ketdi. Bundan taşqari, apellyatsiya va ma’muriy sudlarga qöşimça saylovlarda ham demokratlar ğalaba qozongan.
Pensilvaniyaning Baks okrugida (bir yil oldin Tramp bu yerda minimal ustunlik bilan ğalaba qozongandi) demokratlar barça asosiy saylovlarda ustunlikka erişişdi, birinçi marta demokrat nomzodni okrug prokurori etib saylaşdi va amaldagi respublikaçi şerifni işdan böşatişdi.
Boşqa ğalabalar
Demokratlar sönggi 50 yil içida birinçi marta Nyu York ştatining Sirakuza şahrini öz içiga olgan Onondaga okrugi qonun çiqaruvçi organi ustidan nazoratni qölga kiritdi. Şimoliy Karolina ştatining Şarlotta şahrida esa 1999 yildan beri birinçi marta şahar kengaşidagi örinlardan biri respublikaçilardan demokratlarga ötdi.
Deyarli yigirma yil içida birinçi marta demokratlar Jorjiya ştatida ğalaba qozonişdi: ularning ikki nomzodi Davlat xizmatlari komissiyasiga saylovda ğalaba qozonib, respublikaçilarning örnini tortib olişdi.
NBC News’ning ekzitpollariga köra, demokratlar obrösini tiklaş uçun kuraşişda davom etmoqda: Virjiniya, Nyu Jyersi va Kaliforniyada saylovçilarning aksariyati Demokratik partiyaga salbiy munosabatda. Şunga qaramay, Politico ta’kidlaganidek, bu saylov natijalari partiyaga yil davomida yetişmagan yangi kuç va qat’iyatni ta’minlaşi mumkin.
«Şuni yodda tutiş kerakki, oraliq saylovlar – hokimiyatda bölmagan partiya böyiça referendum emas, – dedi Demokratik partiya milliy qömitasi raisi Ken Martin NPR’ga bergan intervyusida. – Demak, bu yerda bizning körsatkiçlarimiz aslida ahamiyatga ega emas. Donald Trampning maşhurlik va ma’qullaş darajasi hozir rekord darajada past... Respublikaçilar partiyasiniki ham».
