Bugungi tunnel qurilishi tunnel qazish mashinalari va geologik tadqiqotlarning ilg‘or usullari kabi murakkab texnologiyalarga tayanadi. Quyidagi loyihalar turli qit’alarda joylashgan bo‘lib, xilma-xil maqsadlarga xizmat qiladi. Dunyoda mavjud bo‘lgan eng uzun o‘nta tunnel bilan tanishamiz.
1) Delaver suv tunneli (Nyu-York, AQSh) — 137 km
Delaver suv tunneli Nyu-York shahri suv ta’minotining taxminan 50 foizini ta’minlaydi: Katskilldagi suv omborlaridan Janubiy Uestchesterdagi Xill-Vyu (Hill-View) suv omboriga kuniga taxminan 4 milliard litr suv yetkazib beradi.
Bu ulkan inshoot qurilishi 1937 yilda boshlangan va 1953 yilda yakunlangan — jami 16 yil davom etgan. Birinchi bosqich xarajatlari 272 million dollar deb baholangan, ammo yakuniy sarflar ancha yuqori chiqqan.
Hozir tunnel Nyu-York suv ta’minotining 180 yillik tarixi davomidagi eng yirik rekonstruksiyani boshdan kechirmoqda. Avval ta’mirlash ishlarini 2023 yilda tugatish rejalashtirilgan edi, lekin yakunlash bir necha bor kechiktirildi va endi ishlar 2027 yilga mo‘ljallangan.
2) Pyayyanne suv tunneli (Finlandiya) — 120 km
Pyayyanne tunneli Katta Helsinki hududidagi 1 milliondan ortiq aholi uchun suv xavfsizligini ta’minlaydi. Qurilish 1972–1982 yillarda, ya’ni o‘n yil davom etgan va Finlandiyaning qattiq kristallik jinslari orasidan qazib o‘tilgan.
Tunnel shu qadar kengki, undan yuk mashinalari ham o‘ta oladi. U qoya-tosh qatlami ichida 10–30 metr chuqurlikda o‘tkazilgan va Pyayyanne ko‘lidan poytaxt mintaqasiga suvning tabiiy oqimini ta’minlaydi.
3) Suchjou metrosi, 3–11-yo‘nalishlar (Xitoy) — 86,54 km
Suchjou metrosining 3–11-yo‘nalishlari tunnellari majmuasi Xitoyda shahar temiryo‘l transporti qurilishi qanday tez sur’atlarda rivojlanishining yorqin namunasidir.
Ishlar 2018 yil noyabr oyida boshlangan, ochilish esa 2023 yil iyun oyida bo‘lgan — ya’ni taxminan 4,5 yil ichida.
Qurilish jarayonida zamonaviy tunnel qazish mashinalari hamda mintaqaning murakkab geologiyasiga moslashtirilgan usullar qo‘llangan.
4) Daxuofan suv tunneli (Lyaonin, Xitoy) — 85,3 km
Daxuofan tunneli Xitoy infratuzilma qurilishidagi tezlik va samaradorlikning namunasi hisoblanadi.
