Solovyov Özbekistonda nomaqbul şaxs deb e’tirof etilişi kerak - Bobur Bekmurodov
|20:08 / 14.01.20267 47511 min
Markaziy Osiyoga bosqin uyuştirişni taklif qilgan rossiyalik propagandaçi nega persona-non-grata deb e’lon qilinmayapti? Özi umuman nega mintaqa mamlakatlari davlat darajasida bunga haligaça munosabat bildirmadi? Kun.uz şu kabi savollar bilan jonli efirda deputat Bobur Bekmurodov va siyosatşunos Kamoliddin Rabbimovga murojaat qildi.
Rossiyalik propagandaçi Vladimir Solovyov Markaziy Osiyoda ham “maxsus harbiy amaliyot boşlaş kerakligini aytgani mintaqa jamiyatlarida keskin norozilik uyğotdi. Lekin bu norozilik, Solovyov tilga olgan Armanistondan farqli ravişda, Markaziy Osiyo davlatlarining yuqori idoralari tomonidan hozirça bildirilgani yöq.
Xususan, Özbekiston Taşqi işlar vazirligi Solovyovni “nomaqbul şaxs” deb e’lon qilib, uning Özbekistonga kirişini taqiqlaşga şoşilmayotgandek.
Kun.uz muxbiri bu haqdagi savol bilan Qonunçilik palatasi deputati Bobur Bekmurodov va siyosatşunos Kamoliddin Rabbimovga yuzlandi.
“1-2 kun içida [TIV] reaksiya qilmayapti deyişimiz vaqtliroq bölişi mumkin, kuzataylik. Albatta, Solovyov Özbekistonda nomaqbul şaxs böliş uçun hamma asoslarni yaratgan. U tayyor nomzod, eng birinçi nomzod. Albatta, bu qonun işlaşi kerak va nomaqbul şaxs sifatida e’tirof etilişi kerak”, – dedi Bekmurodov 14 yanvar kuni Kun.uz studiyasidagi suhbatda.
Siyosatşunos Kamoliddin Rabbimovga köra, ehtimoliy xurujlarga qarşi Markaziy Osiyoning birligi alohida ahamiyatga ega.
“Markaziy Osiyo davlatlari örtasida koordinatsiya böladigan bölsa, Rossiyaning qölidan heç narsa kelmaydi. Rossiya şundoq ham hozir yangi maxsus harbiy amaliyot uçun heç qanday resursga ega emas. Beşta davlatning pozitsiyasi yakdil bölsa, Rossiya buni inobatga olişga majbur böladi. Haqiqatda ham hozir mintaqamizda geosiyosiy parokandalik yöq, bu – unikal narsa va bundan maksimal foydalaniş kerak”, – dedi u.
“Özbekiston aholisi orasida Rossiyaga xayrixoh qatlam qisqaryapti”
Bobur Bekmurodovning ta’kidlaşiça, strategik şerik va ittifoqçi davlatlar örtasida rasmiy telekanallar orqali bir-biriga nisbatan bunday bayonotlarning yangraşi mutlaqo nomaqbul holatdir.
Mavzuga oid
“Agar Rossiya Özbekistonda öz kompaniyalari muvaffaqiyatli faoliyat yuritişini, jamiyatda Moskvaga nisbatan heç bölmaganda neytral munosabat saqlanib qolişini istasa, bunday çiqişlarni qat’iy töxtatişi zarur. Bugungi kunda Özbekistonda Rossiya kapitali iştirokidagi 3 mingdan ortiq kompaniya faoliyat yuritmoqda, ular yirik iqtisodiy va infratuzilmaviy loyihalarda qatnaşmoqda. Şubhasiz, keskin va noörin bayonotlar Rossiya kompaniyalari uçun Özbekistondagi biznes muhitiga salbiy ta’sir körsatadi.
Bu masala faqat biznes manfaatlari bilan çeklanmaydi. Gap jamiyatdagi umumiy munosabat haqida ham bormoqda. Bunday çiqişlar aks ta’sir körsatib, jamiyatda Rossiyaga nisbatan salbiy fikrlar şakllanişiga olib kelmoqda. Oçiq aytiş mumkinki, ilgari Rossiya Federatsiyasiga ijobiy munosabatda bölgan qatlam ança keng edi, bugun esa bu qatlam asta-sekin qisqarib bormoqda. Biz doim ta’kidlab kelamiz: Rossiya Özbekistonning ittifoqçisi, strategik va eng muhim iqtisodiy hamkorlaridan biri, yirik investitsiyalar manbai hisoblanadi. Aynan şu sababli ham Rossiya tomoni bunday bayonotlarni töxtatişi şart”, – dedi deputat.
“Markaziy Osiyoga tahdidli ritorika uçun aslida asos yöq”
Kamoliddin Rabbimov bugungi Markaziy Osiyo çor Rossiyasi paytidagi Markaziy Osiyo emasligini qayd etdi.
“Bugungi globallaşgan dunyoda uruş orqali siyosiy maqsadlarga erişiş mumkin emasligi tobora yaqqol körinib bormoqda. Agar uruş yöli bilan barqaror natijaga erişiş mumkin bölganida, Rossiya buni Ukrainada allaqaçon uddalagan bölardi. Xuddi şuningdek, agar AQŞ dunyoning eng qudratli iqtisodiy va harbiy davlati sifatida uruş orqali maqsadlariga erişa olganida, Afğonistonda bunga 20 yil içida muvaffaq bölgan bölardi. Ammo u yerda qöyilgan vazifalarning birortasi tizimli va barqaror tarzda bajarilmadi, natijada AQŞ çiqib ketdi. Rossiyani ham Ukrainada şunga öxşaş oqibat kutmoqda.
Harbiy dağdağalar qisqa muddatda muayyan davlatlar uçun xavf tuğdirişi mumkin, biroq uzoq muddatda Rossiyaning öziga ham jiddiy muammolar keltirib çiqaradi. Tarix şuni körsatadiki, uruşlar kamdan kam hollarda rejalaştirilgan ideal natija bilan yakunlanadi, köpinça yakuniy natija boşlanğiç maqsadlardan butunlay farq qiladi. Aslida, qudratli davlatlar öz ta’sirini kuç işlatmasdan, öq otmasdan va ulkan harbiy xarajatlarsiz kengaytirişga intiladi. Şu sababli ular ijobiy imij va yumşoq kuçga katta e’tibor beradi. Rossiya esa aynan şu yönalişda jiddiy muammolarga duç kelmoqda.
Bugungi Markaziy Osiyo çor Rossiyasi davridagi qoloq va parokanda mintaqa emas. Öşa davrda mintaqada taxminan 5 million aholi yaşagan bölsa, Rossiyada 55–60 million kişi bor edi. Bugun Markaziy Osiyo aholisi 80–85 milliondan oşgan, Rossiya aholisi esa rasmiy ma’lumotlarga köra 140 million deb körsatiladi, biroq bu raqamlar içki ekspertlar tomonidan ham şubha ostiga olinmoqda.
Qolaversa, Markaziy Osiyoning Turkiya, musulmon dunyosi va boşqa global hamkorlar bilan aloqalari mavjud. Şu sababli Rossiyaning Markaziy Osiyoga nisbatan harbiy bosim yoki tahdid ritorikasi mutlaqo mantiqsiz. Çunki mintaqamiz NATOga intilmayapti, Ukrainadagi vaziyatga öxşaş asoslar bu yerda yöq. Solovyovning özi ham tayinli asos keltira olgani yöq”, – deydi siyosatşunos.
Nega Markaziy Osiyo rasmiylarida jiddiy reaksiya bölmadi?
Deputat Bobur Bekmurodovning fikriça,Solovyovning bunday çiqişlariga rasmiy darajada munosabat bildiriş zarurmi yoki yöqmi, degan savol “vaziyatdan kelib çiqib” baholanişi kerak.
“Avvalo, Solovyov – jurnalist, u hukumatdagi rasmiy şaxs emas. Şu bois uning bayonotlari davlat pozitsiyasi sifatida qabul qilinmasligi lozim. Agar Özbekiston misolida qaraydigan bölsak, bu salkam 40 million aholiga ega davlat va uning rasmiy pozitsiyasini Taşqi işlar vazirligi ifodalaydi. Vazirlik har bir bayonotga davlat manfaatlari va mavjud siyosiy vaziyatdan kelib çiqib baho beradi. TIV huzuridagi Jamoatçilik kengaşi a’zosi sifatida ayta olamanki, bunday masalalar har doim içki muhokamadan ötadi va zarurat tuğilgandagina rasmiy munosabat bildiriladi. Agar jamiyat tomonidan yetarli va aniq reaksiya bölsa, köpinça bu öz-özidan yetarli signal vazifasini bajaradi. Bunday holatda jamoatçilikning pozitsiyasi davlat uçun ham muhim körsatkiç hisoblanadi.
Şuningdek, Markaziy Osiyo davlatlarining har biri öziga xos omillarni inobatga olişga majbur: umumiy çegaralar, harbiy infratuzilma, iqtisodiy boğliqlik yoki içki barqarorlik masalalari şular jumlasidandir. Şu sababli jamiyatda salbiy qabul qilingan masala, tabiiyki, davlat darajasida ham ma’qullanmaydi. Eng muhim jihat şundaki, bunday vaziyatlarda haddan taşqari keskinlik va agressiyaga yöl qöymasdan, vazmin va mutanosib javob beriş eng töğri yondaşuv hisoblanadi”, – deydi parlament a’zosi.
Siyosatşunos Rabbimovning fikriça, Markaziy Osiyo hokimiyatlari qöşimça eskalatsiya uçun Rossiyaga imkon bermaslikka intilyapti.
“Mening nazarimda Solovyovning bayonotiga rasmiy va keskin munosabat bildirilişi vaziyatni sun’iy ravişda eskalatsiya qiliş, ya’ni muammoni yanada yuqori darajaga olib çiqiş xavfini tuğdiradi degan yondaşuv mavjud. Şu sababli Markaziy Osiyo davlatlari bu masalada ehtiyotkor yöl tutmoqda.
Bilişimça, hozirga qadar Markaziy Osiyo mamlakatlarining birortasida Taşqi işlar vazirligi darajasida rasmiy bayonot berilmadi. Biroq ayrim deputat, senator va jamoatçilik vakillari individual tarzda munosabat bildirdi. Bu, bir tomondan, jamiyat pozitsiyasini ifodalasa, ikkinçi tomondan rasmiy eskalatsiyaning oldini olişga qaratilgan yondaşuvdir. Rossiya esa amalda postimperial sindromni boşdan keçirmoqda. Har ikki-uç oyda turli rasmiy yoki yarim rasmiy şaxslar Markaziy Osiyo davlatlariga nisbatan keskin bayonotlar bilan çiqmoqda. Yaqinda Tojikiston fuqarosining öldirilişi bilan boğliq voqealarda ham bu holat yaqqol körindi: dastlab keskin ritorika böldi, keyin esa Putin buni terrorizm deb baholab, Imomali Rahmondan uzr söraşga majbur böldi.
Asl muammo şundaki, Rossiya sönggi yillarda öz siyosiy muhitida imperialistik kayfiyatni ongli ravişda şakllantirdi. Bugungi kunda esa na bu kayfiyatni töxtatişga real intiliş bor, na uni qanday bartaraf etiş mexanizmi mavjud. Bir marta şakllangan mafkurani yöqotiş uçun uning örniga boşqa, muqobil ğoya taklif qilinişi kerak. Putin davrida esa Rossiya bunday yangi siyosiy ğoya yoki mafkurani taklif qila olmayapti. Buning uçun yangi siyosiy konsensus, undan ham muhimi, yangi siyosiy rahbarlar zarur. Faqat şundagina Rossiya “imperiya yoki postimperiya emas, balki liberal, huquqiy va teng munosabatlarga asoslangan davlat” degan tafakkurni şakllantiriş imkoniga ega böladi. Bu jarayon esa, ehtimol, Putin davridan keyingina boşlanişi mumkin.
Şu şaroitda Markaziy Osiyo davlatlari Rossiyaning umumiy kayfiyatini va siyosiy xatti-harakatlarini yaxşi anglagan holda, Solovyovning bayonotlariga rasmiy darajada javob bermaslikni, bu masalani asosan jamoatçilik munosabati doirasida qoldirişni ma’qul körayotgandek. Mazkur yondaşuv Rossiya tomoniga qöşimça eskalatsiya uçun imkon bermaslikka qaratilgan bölişi mumkin.
Ozarboyjon bilan Armaniston örtasidagi tinçlik kelişuvi töliq imzolaniş arafasida turibdi. Armanistonning mintaqaviy hamkorlikka yaqinlaşuvi uning ittifoqçilar doirasini kengaytiradi. Agar kelgusida Armaniston va Gruziya ham Markaziy Osiyo bilan yaqin hamkorlikka kirişsa, bu tarixiy jihatdan noyob imkoniyatlar va yirik mintaqaviy loyihalarni amalga oşiriş uçun mustahkam zamin yaratadi”, – deydi ekspert.
