Maxfiy uchrashuv: Uitkoff Rizo Pahlaviy bilan Erondagi namoyishlarni muhokama qildi

Eronning so‘nggi shohi katta o‘g‘li Rizo Pahlaviy Eronda noroziliklar boshlanganidan beri ilk bor AQSh prezidentining maxsus vakili Stiven Uitkoff bilan uchrashgan. Bu haqda Axios nashri 13 yanvar, seshanba kuni, yuqori lavozimli amerikalik amaldorga tayanib xabar berdi. Aniqlashtirilishicha, ushbu maxfiy uchrashuv o‘tgan dam olish kunlari bo‘lib o‘tgan.

Axios’ning yozishicha, 13 yanvar kuni ertalab Oq uyning milliy xavfsizlik masalalari bo‘yicha jamoasi yig‘ilish o‘tkazgan va unda Tehron hamda Eronning boshqa shaharlaridagi hukumatga qarshi namoyishlarga qanday javob qaytarish variantlari muhokama qilingan. Nashr qayd etishicha, Oq uy rahbari Donald Tramp bu yig‘ilishda qatnashmagan. Manba ta’kidlashicha, Tramp ma’muriyati ichidagi bu muhokamalar “nisbatan ilk bosqich”da va hozircha Eronga nisbatan “harbiy harakatlar to‘g‘risida qarorlar hali qabul qilinmayapti”.

Axios yozishicha, noroziliklar boshida AQSh prezidenti va uning jamoasi “Pahlaviyni muhim siyosiy o‘yinchi sifatida ko‘rmagan”. O‘tgan hafta Tramp teledasturlardan biriga bergan intervyusida uni Eronda hokimiyat vorisi sifatida qo‘llab-quvvatlashdan bosh tortgan. Biroq keyinchalik AQSh ma’muriyati ko‘plab namoyishlarda ishtirokchilar Rizo Pahlaviyning ismini hayqirganidan hayratda qolgan, deya nashr yuqori lavozimli amerikalik amaldor so‘zlarini keltiradi.

Axios manbasi — vaziyatni bevosita biladigan shaxs so‘zlariga ko‘ra, AQSh davlat kotibi Marko Rubio so‘nggi kunlardagi yopiq uchrashuvlarda hozirgi bosqichda ma’muriyat Erondagi namoyishchilarga yordam berish uchun harbiy bo‘lmagan choralarni ko‘rib chiqyapti, deb aytgan.

Shu kuni avvalroq AQSh prezidenti Erondagi namoyish qatnashchilarini “norozilikni davom ettirish” va “davlat muassasalarini nazoratga olish”ga chaqirgan va: “Yordam yo‘lda”, — deb qo‘shimcha qilgan. Jurnalistlar undan bu bilan nimani nazarda tutganini so‘raganida, Tramp: “Buni o‘zingiz tushunib olishingizga to‘g‘ri keladi”, — deb javob bergan. Shuningdek, u AQSh fuqarolari Eronni tark etishi kerakligini aytgan.

2 yanvar kuni Tramp Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida AQSh Eron kuch tuzilmalari tinch namoyishchilarga o‘q uzsa, aralashishini yozgan. Keyinroq Tramp matbuot kotibi Kerolayn Livitt aytishicha, AQSh prezidenti namoyishlarni qattiq bostirish sabab Eronga qarshi turli harakatlarni — havo zarbalarigacha ko‘rib chiqmoqda, ammo “birinchi variant” sifatida diplomatiyani ko‘radi. 11 yanvar kuni Tramp Eron rahbariyati unga muzokaralar o‘tkazish iltimosi bilan murojaat qilganini aytgan, Eron tomoni esa buni tasdiqlamagan.

12 yanvar kuni AQSh prezidenti Eron bilan savdo qilayotgan barcha mamlakatlarga nisbatan 25 foizlik boj joriy etilishini e’lon qilgan. Bloomberg agentligi ma’lumotiga ko‘ra, Islom Respublikasining eng muhim savdo hamkorlari qatoriga Hindiston, Xitoy va Turkiya kiradi.

Fox News telekanali 11 yanvar kuni namoyish etgan Sunday Morning Futures dasturi efirida ag‘darilgan shohning o‘g‘li Rizo Pahlaviy ommaviy noroziliklar fonida Eronga qaytishga tayyor ekanini bildirgan va AQSh rahbariyatini “hal qiluvchi” paytda harakat qilishga chaqirgan. Pahlaviy aytishicha, u allaqachon o‘tish davri jamoasini tuzishni rejalashtiryapti.

“Siz tinchlikka sodiq va yovuz kuchlarga qarshi kurashuvchi inson sifatida o‘z merosingizni allaqachon yaratdingiz”, — degan shoh o‘g‘li Oq uy rahbariga murojaat qilib. “Eronda odamlar siz sharafingizga ko‘chalar nomini o‘zgartirayotganining sababi bor. Ular (eronliklar — tahr.) siz Barak Obama yoki Jo Baydenga mutlaqo o‘xshamasligingizni biladi. Ular (namoyishchilar — tahr.) siz ularni avvalgidek hisobdan chiqarib tashlamasligingizni biladi”, — deb qo‘shimcha qilgan u.

Otasi Muhammad Pahlaviy ag‘darilganidan keyin, 64 yoshli Rizo Pahlaviy AQShda yashaydi va Tehronda rejim almashishini qo‘llab-quvvatlaydi. “Ko‘plab eronliklar uchun u umid ramzi — otasining kelajakka yo‘naltirilgan, ammo 1979 yil inqilobi bilan yakunlangan davrini eslatuvchi inson”, — deb izohlagan DW’ga bergan intervyusida jurnalist Molud Hojizoda.

Erondagi amaldagi rahbariyatga qarshi har kuni o‘tayotgan ommaviy namoyishlar 2025 yil 28 dekabrda mamlakatdagi og‘ir iqtisodiy ahvoldan norozilik sabab boshlangan. Eron xavfsizlik kuchlarining namoyishchilarga nisbatan keskin choralari va internet o‘chirilishiga qaramay, Tehron va mamlakatning boshqa yirik shaharlari ko‘chalariga katta olomon chiqqan. Namoyishchilar qozon-tovoqlarni urgan va “Xominaiyga o‘lim” shiorlarini aytgan — murojaat Eron oliy rahbari oyatulloh Ali Xominaiyga qaratilgan. Avtomobil haydovchilari esa ularni qo‘llab-quvvatlash uchun signal chalgan.

AQShda joylashgan HRANA axborot agentligi ma’lumotiga ko‘ra, 13 yanvar holatiga kelib huquq himoyachilari Erondagi namoyishlar davrida 2003 kishining halok bo‘lganini tasdiqlay olgan. Jumladan: 1850 nafar namoyishchi, hukumat bilan bog‘liq 135 nafar shaxs, 18 yoshdan kichik 9 nafar inson, shuningdek, namoyishlarda ishtirok etmagan 9 nafar fuqaro.