Suvni eng ko‘p isrof qiluvchi soha – qishloq xo‘jaligimiz, eski sug‘orish tizimlari. “Suv pulli bo‘lsa, tejaladi” degan yondashuv bir tarafdan to‘g‘ri, biroq soliq joriy qilishning o‘zi kam – fermer mustaqil tadbirkorga aylanmaguncha, soha hech bir resursni tejashga qodir bo‘lmaydi. Kun.uz studiyasida suv solig‘i va suv ta’minoti bilan bog‘liq muammolar muhokama qilindi.
Subsidiyani “yeb qo‘ygan” soliq
“So‘rovnomalarimizda 40 foizdan ortiq fermer har gektar yer uchun 1 million so‘mdan ko‘proq suv solig‘i to‘layotganini bildirdi. Vaholanki, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich aslida 300 ming so‘mdan 500 ming so‘mgacha bo‘lgan edi”, — deydi Agrobiznes assotsiatsiyasi rahbari Kamoliddin Ikromov – Qarshidagi bir fermer misolida bu muammo yaqqol ko‘rinadi. U 13 gektar yerga tomchilatib sug‘orish tizimini o‘rnatganiga qaramay, unga gektariga 22 million so‘m suv solig‘i hisoblangan. Bu miqdor u topshirgan paxta uchun olgan subsidiyani to‘liq “yeb yuborgan”. “Bir gektar paxta pishib yetilguncha o‘rtacha 6300 kubometr suv sarflanadi. Shuni 100 so‘mdan hisoblasak, bir gektar uchun 630 ming so‘m soliq chiqishi kerak. Ko‘plab fermerlarga gektariga 1 million – 1 million 200 ming so‘mdan soliq hisoblangan”, — deydi Ikromov.
Suv yetmaydi, ammo “plan” bor
“Eng jiddiy muammolardan biri — qishloq xo‘jaligi ekinlarini joylashtirishda hududning suv bilan ta’minlanganlik darajasi to‘liq hisobga olinmasligidir. Qonunchilikka ko‘ra, irrigatsiya bo‘limlari har bir yer konturining suv ta’minoti darajasini o‘rganib, shundan kelib chiqib ekin joylashtirish bo‘yicha xulosa berishi shart. Ammo amalda suv ta’minoti yetarli bo‘lmagan hududlarga ham suvni ko‘p talab qiladigan paxta va g‘alla ekish majburiyati yuklanmoqda”, – deydi Qo‘chqorali Abduvahob o‘g‘li f/x rahbari Qo‘chqorali Usmonov. “Kerakli suvning 50 foizidan kami bilan qanday qilib paxta yoki g‘alla yetishtirish mumkin?” — deya haqli savol qo‘yadi u.
Soha vakillarining fikricha, Suv xo‘jaligi vazirligi suv tanqis hududlarga ekin ekilishidan oldinroq aralashib, muammoning oldini olishi kerak.
“Nega Suv xo‘jaligi vazirligi oldindan chiqib: 'To‘xtanglar, biz bu yerga suv yetkazib bera olmaymiz. Kelinglar, boshqa turdagi ekinga o‘tkazaylik', deb taklif kiritmaydi?” — deya ta’kidladi Umonov. “Bunday siyosat fermerlarni, ishchilarni, umuman, butun aholini mavjud tartiblarga qarshi qilib qo‘yishi mumkin, chunki resurs bo‘lmagan joyda hosil undirishning iloji yo‘q” – deydi u.
