Qozog‘iston chechenistonlik muxolifatchi ekstraditsiyasini to‘xtatdi

Qozog‘iston Oliy sudi chechen muxolifi va faoli Mansur Movlayevni RFga ekstraditsiya qilishni to‘xtatdi. Seshanba kuni, 24 fevralda uning advokati Mansur Movlayevni Facebook’da xabar qilishicha, Qozog‘iston Bosh prokuraturasi qarori ijrosi Movlayevning unga siyosiy boshpana berish rad etilganini noqonuniy deb topish haqidagi da’vosi ko‘rib chiqilgunicha to‘xtatib turiladi.

Bir kun oldin BMT Inson huquqlari qo‘mitasi Qozog‘iston hokimiyati RFga ekstraditsiya qilmoqchi bo‘lgan Movlayev ishi bo‘yicha shoshilinch choralarni qabul qildi. Qo‘mita Qozog‘istonga “shikoyat mohiyatan ko‘rib chiqilgunicha” ekstraditsiyadan tiyilish majburiyatini yuklatdi. Qo‘mita bayonotida aytilishicha, qaror Movlayev manfaatlarini ko‘zlab berilgan individual shikoyat asosida qabul qilingan.

BMT Inson huquqlari qo‘mitasi o‘z qaroridan shunga e’tibor qaratdiki, u haqiqiy ravishda qaytarib bo‘lmas zarar yetkazilishi xavfi mavjud bo‘lgan holatlarda — jumladan hayotga tahdid yoki qiynoqqa solinish xavfi bo‘lganda shoshilinch choralar qo‘llaydi. BMT Movlayev Mansur Movlayevniga ekstraditsiya qilinsa, ana shunday xavf borligini tan olgan.

29 yoshli Mansur Movlayev — chechen muxolif faoli bo‘lib, Checheniston rahbari Ramzan Qodirovni tanqid qilgan. 2020 yilda u narkotiklar tarqatishda ayblanib 3 yilga koloniyaga hukm qilingan, Movlayev bu ayblovni soxtalashtirilgan deb hisoblaydi. Ikki yil o‘tib u shartli ravishda muddatidan oldin ozodlikka chiqqan, ammo ko‘p o‘tmay Chechenistonda kuch tuzilmalari uni o‘g‘irlab ketib, maxfiy qamoqxonalardan birida ushlab turgan. Faol soxta pasport bilan Qirg‘izistonga qochishga muvaffaq bo‘lgan, u yerda esa davlat chegarasini noqonuniy kesib o‘tgani uchun ushlangan. 2023 yil noyabrida unga 6 oylik qamoq jazosi tayinlanib, keyin mamlakatdan chiqarib yuborish belgilangan.

Ozodlikka chiqqanidan so‘ng Mansur Movlayev Qirg‘izistonni mustaqil tarzda tark etib, Qozog‘istonga o‘tgan. U yerda 2024 yil oktyabrida u Chechenistonda aka-ukalari Zelimxan va Hamzat o‘g‘irlab ketilganini ma’lum qilgan: uning so‘zlariga ko‘ra, unga bosim o‘tkazish uchun ular ushlab turilgan va qiynoqqa solingan. 2025 yil may oyida mahalliy politsiya Movlayevni Olmaotada RFdan kelgan qidiruv topshirig‘i asosida ushlagan, Rossiyada unga “tovlamachilik” va “ekstremizm” bo‘yicha ayblovlar qo‘yilgan. Sud jarayonlaridan keyin u o‘sha oyning o‘zida Qozog‘istonda boshpana so‘rovchisi maqomini olgan — bu ekstraditsiyadan vaqtincha himoya bergan.

2025 yil dekabr oyida Qodirov tanqidchisi Qozog‘istondan siyosiy boshpana so‘ragan, ammo rad javobini olgan. Yanvar oxirida Qozog‘iston Bosh prokuraturasi RFning Movlayevni ekstraditsiya qilish haqidagi talabini qondirgan va qaror kuchga kirganidan keyin 30 sutkadan kechiktirmay uni Qozog‘iston hokimiyatiga topshirishni belgilagan. Chechen faolini qo‘llab-quvvatlash guruhi Rossiyada Movlayev qiynoqqa solinishi va o‘ldirilishi mumkinligidan ogohlantirib, jurnalistlar, jamoatchilik va BMT maxsus ma’ruzachilarini vaziyatga aralashishga chaqirgan.

Qozog‘istonliklarga yo‘llagan ochiq murojaatida Mansur Movlayev Qozog‘istonni uni o‘ldirishda sherikka aylanmaslikka da’vat qilganini yozgan. Bunga javoban, huquq himoyachilari ma’lumotlariga ko‘ra, RF Bosh prokuraturasi qozog‘istonlik hamkasblariga ta’qibda siyosiy motiv yo‘qligini aytgan va faolga qiynoq qo‘llanmasligiga va’da bergan. Movlayev advokatlari bu vaziyatni Rossiyaga topshirilgan va keyinchalik halok bo‘lgan boshqa chechen faoli — Salman Tepsurkayev ishi bilan taqqoslamoqda.