2021–2025 yillar davrida AQSh hissasiga jahon qurol eksportining taxminan 42 foizi to‘g‘ri keldi — bu hajm undan keyingi eksportchidan to‘rt baravardan ham ko‘proqdir.
Stokholm xalqaro tinchlik muammolarini tadqiq etish instituti (SIPRI) ma’lumotlari asosida tayyorlangan yangi infografikada 2021–2025 yillar uchun mamlakatlar kesimida jahon qurol eksporti ulushi ko‘rsatilgan.
SIPRI ma’lumotlariga ko‘ra, AQSh ishonchli ravishda birinchi o‘rinni egallab turibdi va jahon qurol yetkazib berishining taxminan 42 foizini ta’minlamoqda. Undan keyin ancha orqada qolgan guruh — Fransiya, Rossiya, Xitoy va Germaniya keladi. Shu bilan birga, Janubiy Koreya kabi yangi yetkazib beruvchilar jahon bozoridagi ishtirokini tez sur’atlar bilan kengaytirmoqda.
Qo‘shma Shtatlar anchadan beri dunyodagi eng yirik qurol eksportchisi hisoblanadi, ammo so‘nggi yillarda uning ustunligi yanada yaqqol ko‘rina boshladi.
Bunga bir nechta omil ta’sir qilmoqda:
murakkab qurol tizimlari — qiruvchi samolyotlar, raketaga qarshi mudofaa tizimlari va razvedka texnologiyalaridagi texnologik ustunlik;
yirik ichki harbiy xarajatlar bilan qo‘llab-quvvatlanadigan mudofaa sanoatining katta ishlab chiqarish quvvatlari;
NATO mamlakatlarini, shuningdek Osiyo va Yaqin Sharqdagi xavfsizlik kelishuvlarini o‘z ichiga olgan keng ittifoqlar va xavfsizlik bo‘yicha sheriklik tarmog‘i.
Geosiyosiy taranglik kuchayib borar ekan, ko‘plab davlatlar zamonaviy qurol tizimlari uchun tobora ko‘proq AQShga murojaat qilmoqda. Ayniqsa, Rossiyaning Ukrainadagi maxsus harbiy operatsiyasi boshlanganidan keyin Yevropa davlatlari tomonidan talab sezilarli darajada oshdi. Bu esa jahon qurol yetkazib berish hajmining qariyb 10 foizga o‘sishiga hissa qo‘shdi.
Qurol eksporti siyosiy ta’sir bilan ham chambarchas bog‘liq: qurol yetkazib berish AQShning ittifoqchi davlatlar uchun asosiy harbiy sherik sifatidagi mavqeini mustahkamlaydi.
