Qimmatga tuşgan ta’ziya. Ingliz tilidagi hamdardlik Kanadadagi amaldorlardan birining lavozimidan ayrilişiga sabab böldi
|03:14 / 02.04.20266 5998 min
Air Canada aviakompaniyasi boş direktori Maykl Russo fransuz tilida gapira olmasligi bois mojaro markazida qoldi.
Foto: Getty imagesFoto: Getty images
Ötgan hafta La-Guardiya aeroportida yuz bergan halokatli töqnaşuv Air Canada uçun oğir davrni boşlab berdi. Duşanba kuni aviakompaniya boş direktori tez orada iste’foga çiqişini e’lon qildi.
Maykl Russo ikki uçuvçi halok bölgan hodisa ortidan keskin tanqidlarga uçragaç, lavozimini tark etdi.
Biroq norozilikning asosiy sababi töqnaşuvning özi emasdi. Russo hamdardlik bildirişda ingliz tilidan foydalangani tanqidlarga sabab böldi.
Boş vazir Mark Karni videomurojaatni «hamdardlikning yöqligi» deb baholadi, fransuz tilida sözlaşuvçi Kvebek siyosatçilari esa Russoni iste’foga çiqişga çaqirişdi.
Kanadada ingliz tilidagi video nima uçun bunday katta bahslarga sabab böldi?
Hamdardlikdan mojarogaça
Foto: AFP
22 mart kuni keçqurun Monrealdan uçgan Air Canada samolyoti Nyu-Yorkda qöniş paytida tez yordam maşinasi bilan töqnaşib ketdi. Oqibatda ikki uçuvçi halok böldi, önlab yölovçilar jarohatlandi.
Bu Air Canada uçun sönggi 40 yildan ortiq vaqt içidagi ölim bilan tugagan ilk aviahalokat böldi.
Ertasi kuni aviakompaniya özining ijtimoiy tarmoqlardagi sahifasida Russoning tört daqiqalik videomurojaatini e’lon qildi. U videomurojaatda buni «juda oğir kun» deb atadi va halok bölganlar oilalariga hamdardlik bildirdi. Murojaat ingliz tilida bölib, ikkala rasmiy tilda subtitrlar bilan berilgan edi.
Xabarlarga köra, şu zahoti Kanadaning rasmiy tillar masalalari böyiça vakiliga önlab şikoyatlar kelib tuşgan. Şu kuni tuş paytiga kelib parlament qömitasi bir ovozdan Russoni «izoh beriş uçun» çaqirişga qaror qildi.
Kvebek siyosatçilari Russoni halok bölgan uçuvçilardan biri — kvebeklik Antuan Forest oilasiga nisbatan «oçiqdan-oçiq hurmatsizlik»da aybladi.
Bundan taşqari, provinsiya qonun çiqaruvçilari boş direktorni iste’foga çiqişga çaqiruvçi tavsiyaviy qaror qabul qildi.
Kanadalik yozuvçi Jyek Jyedvab La Presse gazetasida Russoning fransuz tilini bilmasligi Air Canada xodimlarining «ikki tillilik qadriyat emas, balki çeklov» degan xulosaga kelişlari haqida yozdi.
Mavzuga oid
«U aviakompaniya vakili bölişga loyiq emas», — deb yozdi Jyedvab.
Uç kundan söng aviakompaniya Russoning uzr söragan murojaatini e’lon qildi. U aytgan sözlari azadorlarga nisbatan e’tiborni kamaytirganidan «çuqur afsusda» ekanini bildirdi.
U şuningdek, köp yillik maşğulotlarga qaramasdan, uning fransuzçasi hali ham yetarli darajada emasligini tan oldi.
Bir neça kundan söng Air Canada 68 yoşli Russo sentabrgaça lavozimini tark etişini ma’lum qildi.
Aviakompaniya vakili The Wall Street Journal naşriga bu qaror «tabiiy ravişda nafaqaga çiqiş vaqti kelgani» bilan boğliq ekani va til masalasiga aloqasi yöqligini aytdi.
Biroq köpçilikda muddat borasida savollar paydo böldi.
Air Canada’ga xuş kelibsiz / Bienvenue à Air Canada
Kanadadan taşqarida yaşovçilar nega Russoning fransuz tilini bilmasligi bunday şov-şuvga sabab bölganini tuşunmasligi mumkin.
Buning javobi Air Canada tarixi va uning milliy aviakompaniya sifatidagi maqomi hamda Kanadada ikki tillilikning huquqiy va madaniy ahamiyatida.
Aviakompaniya dastlab federal hukumatga tegişli bölgan va boşqarilgan, şu bois u Kanadaning rasmiy tillar töğrisidagi qonuni ta’sir doirasiga tuşgan. Uşbu qonun bilan kanadaliklarga davlat xizmatlarini ingliz va fransuz tillarida oliş huquqi kafolatlangan.
Air Canada 1988 yilda xususiylaştirilgan bölsa-da, hukumat uni ikki tillilik talablariga rioya qilişga majbur etuvçi qonunni qabul qilgan, deydi Ottava universiteti til huquqlari kafedrasi mudiri Fransua Larok.
«Samolyot qayerda uçmasin, unga Kanada milliy ramzi sifatida qaralgan», — dedi Larok BBC’ga bergan intervyusida.
Air Canada reyslarida uçganlar odatda ingliz va fransuz tillarida «Welcome to Air Canada» va «Bienvenue à Air Canada» kabi e’lonlarni eşitişgan.
Air Canada avval ham ikki tillilik talablarini buzgan. U 2019 yilda fransuz tilida sözlaşuvçi oila içki reyslardagi ayrim yozuvlar faqat ingliz tilida ekanligidan şikoyat qilgani uçun jarimaga tortilgan.
Russoning boş direktor etib tayinlanişi ham bahslarga sabab bölgan, çunki u köp yillar davomida Monrealda yaşagan bölsa-da, faqat ingliz tilida gapirgan.
2021 yilda lavozimga kirişganidan keyin Russo jurnalistning fransuz tilida bergan savoliga fransuzça javob berişga qiynalgani ommaviy axborot vositalarining sarlavhasiga aylangandi.
«Qanaqasiga Monrealda yaşab turib, fransuzça gapirmaslik mumkin? Bu osonmi?» — deb söragan jurnalist avval fransuz, keyin ingliz tilida.
«Iş jadvalimga qarasangiz, nega şunday ekanini tuşunasiz», — deb javob bergan Russo.
Oradan beş yil ötgaç ham uning fransuz tilida sözlay olmasligi köpçilik uçun sönggi tomçi böldi.
Ötgan haftada La-Guardiya aeroportida yuz bergan hodisa aviakompaniya uçun sönggi 40 yildan ortiq vaqt içidagi ölim bilan tugagan ilk aviahalokat böldi.
«Dunyoning boşqa heç yerida bunaqasi bölmagan»
Kvebekda köpçilik norozi bölgan bir paytda, Kanadaning boşqa hududlarida ayrimlar uşbu salbiy fikrlarni şubha ostiga oldi.
«Dunyoning boşqa heç yerida bunaqasi bölmagan», deb yozdi torontolik şarhlovçi Kris Selli National Post naşrida.
Boşqalar esa siyosatçilarni frankofon saylovçilarni jalb qiliş uçun vaziyatdan foydalanişda aybladi.
«Ikki nafar yoş inson halok böldi. Hamdardlik bildiring, hurmat körsating, lekin bu fojiadan siyosiy maşhurligingizni oşiriş uçun foydalanmang», — deb yozdi okvillik Joann ÖXara Globe and Mail tahririyatiga maktubida.
Larokning sözlariga köra, fransuz va britan koloniyalari ta’sirida paydo bölgan ikki tillilik «Kanada tarixi bilan uzviy boğliq» va mamlakat birligining bir qismi hisoblanadi.
«Agar fransuz tili rasmiy til bölmaganida Kvebekning Kanada tarkibida qolişi ehtimoli kam bölardi», — dedi u.
Ikki tillilik şu darajada yuqori ahamiyatga egaki, yozilmagan qoidaga köra, Kanada boş vazirligiga nomzod şaxs har ikki rasmiy tilni bilişi şart, deya qöşimça qildi Larok.
Kanada ğarbida tuğilib-ösgan anglofon Karni esa ötgan yili boş vazirlikka nomzodini qöyişdan oldin öz fransuzçasini yaxşilaş ustida jiddiy işlagan va uning fransuz tilini bilişi e’tibor markazida bölgan.
Boşqa rasmiy şaxslar ham, jumladan Kanada general-gubernatori, tub aholining uşbu lavozimni egallagan ilk vakili Meri Saymon fransuz tilini bilmagani uçun tanqidga uçragan.
Air Canada yanvar oyida boş direktorlik uçun nomzodlar qidirişni boşlaganini ma’lum qildi. Aviakompaniya vakillarining sözlariga köra, nomzod tanlaşda turli omillar, xususan, «fransuz tilida sözlaşa oliş» salohiyati ham muhim mezon böladi.
