Harbiy sanoat gigantlari: dunyo reytingi

Yangi reyting Stokholm xalqaro tinchlik tadqiqotlari instituti (SIPRI) ma’lumotlari asosida tuzilgan bo‘lib, 2024 yilda qurol-yarog‘ savdosi hajmi bo‘yicha eng yirik 20 ta mudofaa kompaniyasini qamrab oladi. Reytingda raqobatchilaridan ancha ilgarilab ketgan holda Lockheed Martin birinchi o‘rinni egallagan. Bu esa sohaning bir nechta yirik kompaniyalar qo‘lida juda yuqori darajada jamlanganini ko‘rsatadi.

AQSh kompaniyalari reytingning yuqori pog‘onalarida nomutanosib darajada katta ulushni egallagan. Shu bilan birga, Xitoy va Yevropa davlatlari ham o‘z ishtirokini asta-sekin kuchaytirmoqda, bu esa global kuchlar muvozanati sekin-asta o‘zgarayotganini anglatadi.

Qurol savdosi hajmi bo‘yicha eng yirik o‘nta kompaniyadan oltitasi — Amerikada. Bu ularning ko‘lami va qimmat, uzoq muddatli mudofaa dasturlarida faol ishtirok etishi bilan bog‘liq. Qiruvchi samolyotlardan tortib, raketaga qarshi mudofaa tizimlarigacha bo‘lgan loyihalar kompaniyalarga ko‘p yillik barqaror daromad keltiradi.

Umuman olganda, ushbu korporatsiyalar yuzlab milliard dollarlik tushum ishlab chiqaradi, ammo uning katta qismi bozor yetakchilari qo‘lida jamlangan.

Lockheed Martin qurol savdosidan qariyb 65 milliard dollar tushum bilan ishonchli ravishda birinchi o‘rinni egallagan va RTX hamda Northrop Grumman'dan ancha oldinda turadi. Shuningdek, General Dynamics, Boeing va L3Harris Technologies ham birinchi o‘nlikdan joy olgan bo‘lib, AQShga yetakchilar orasida oltita o‘rinni ta’minlab bergan.

Yevropa kompaniyalari ham haligacha muhim o‘yinchi bo‘lib qolmoqda, ammo ularning daromadlari AQShning eng yirik kompaniyalaridan past. Masalan, BAE Systems dunyoda to‘rtinchi o‘rinni egallaydi. Shuningdek, Leonardo, Airbus, Thales va Rheinmetall ham yigirmalikka kirgan. Rossiyaning “Rostex” kompaniyasi esa yettinchi o‘rinni egallaydi.

Shu bilan birga, Xitoyning davlat korporatsiyalari ham muhim o‘rin tutadi. Ular qatoriga AVIC, CETC, NORINCO, China State Shipbuilding Corporation va China Aerospace Science and Technology Corporation kiradi. Bu kompaniyalar aviatsiya, elektronika va kemasozlik sohalarida Xitoy harbiy-sanoat majmuasining jadal rivojlanayotganini namoyon etadi.