Bond omborlari oçiladi: smartfonlar va kiyim-keçaklar arzonlaydimi? - ILMA vakili bilan suhbat

Birinçi röyxat – bu beşta turdagi tovarlar. Ularga smartfonlar, planşetlar va hokazo elektronika tovarlari kiradi. Ularga barça bojxona va soliq tölovlari örniga yagona bojxona tölovi joriy etildi. Bugungi kunda smartfonlarning bojxona boji 5 foizni taşkil etadi, lekin bunga qöşimça yana qöşilgan qiymat soliği ham bor. Qöşilgan qiymat soliğini qöşib olib kiradigan bölsak, byujdetga tölovlar 17 foizdan oşadi. Bizning eksperimentimizda esa bu smartfonlarning sotilayotgan qiymatidan 5 foiz yagona bojxona tölovi undiriladi, QQS yöq.

Ikkinçi röyxatga ötadigan bölsak, u yerda 30 ta pozitsiya belgilangan. Asosiysi, köp işlatiladigan tovarlar – kiyim-keçak, poyabzal va hokazolar kiritilgan. Ularga barça bojxona va soliq tölovlari örniga 3 foiz bojxona tölovi va 12 foiz qöşilgan qiymat soliği belgilnyapti. Ya’ni örtaça oladigan bölsak, trikotaj, tekstil, kiyim-keçaklarga bizda bojlar haligaça baland – 20 foiz boj. Bu bojdan taşqari qöşilgan qiymat soliği ham bor, bojxona rasmiylaştiruvi va hokazo... Örtaça şu 30 foizgaça ham çiqib keladi narx.

Endi buni ham tuşunişimiz kerak, içki bozorni qöllab-quvvatlaş, deyişadi. Lekin biz JSTga kirmoqçimiz. Taşkilotga kirişdan maqsad – şu raqobat muhitini tenglaştiriş. Tadbirkorlarimiz ham uşbu yangi qoidalarga könikişi kerak, tuşunişi kerak, sekin-sekin örganişi kerak. Mana şu bond omborlari orqali tovar olib kirilayotganda, qöşimça raqobat muhiti ham yaratiladi.

Bunaqa mexanizm çakana savdoni öldirmaydimi degan savol örtaga çiqyapti. Çunki hamma bond omborlari orqali olib kirişni boşlaydi, dökon va boşqa savdo nuqtalari özini qoplamay, yopilib ketadi degan xavotirlar bor. Biz bu yerda körsatib ötgan mexanizmimizda olib kirilayotgan tovarlar faqatgina elektron savdo platformalari orqali jismoniy şaxslarga şaxsiy ehtiyoji uçun realizatsiya qilinişi belgilangan. Ya’ni bond omboridan xarid qilingan tovarlarni tijoriy maqsadda ikkilamçi çakana savdoga çiqariş man etilgan. Buni nazorat qiliş Bojxona qömitasi, Soliq qömitasi, bond ombori operatori va maxsus elektron savdo platformasi operatoriga yuklatilgan. Ya’ni bu huquqiy eksperiment, şuning uçun bu qattiq nazoratda böladi. Agar har xil xavf-xatarlar paydo böladigan bölsa, bu yerda preventiv mexanizmlar kuçga kiradi.

— Bond ombori litsenziyasi kimlarga beriladi? Ma’lum tadbirkorlargagina berilmaydimi bu huquq? Raqobat nuqtayi nazaridan işlar qanday taşkil qilinadi?

— Qarorda belgilaganidek, uç oy muddatda biz Vazirlar Mahkamasi qarorini işlab çiqişimiz kerak. Bu qaror bilan ikkita vaqtinçalik nizom tasdiqlanadi. Birinçi nizom – bond omborlari faoliyatini taşkil etiş böyiça, ikkinçi nizom – maxsus elektron savdo platformalari orqali şu bond omborlarda joylaştirilgan tovarlarni sotiş tartibini belgilaydi.

Birinçisida bond omborlari uçun barça talablar yozib çiqiladi, ya’ni bond omborlari reyestri, reyestrga kiritilişi uçun qanday talablarni bajarişi şartligi. Ikkinçisida maxsus elektron savdo platformalari uçun xuddi şunday talablar belgilanadi va uşbu talablar oçiq-oydin, yaqqol Vazirlar Mahkamasi qarorida körinadi. Barça u bilan tanişib çiqadi va uşbu reyestrga kiriş uçun arizalar örnatilgan tartibda qabul qilinadi. Arizaga javob beriş muddati yo 10 kun, yo 30 kun böladi, ya’ni qonunçilik hujjatlarida belgilangandek.

Bu nega vaqtinçalik nizom? Çunki bu huquqiy eksperiment bölyapti va ikki yilga möljallangan. Muddat yakunlanişi bilan Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan birgalikda bizning agentlik tegişli takliflar kiritişi kerak. Ya’ni uşbu tartibni yo tölaqonli bizning qonunçiligimizga implementatsiya qiliş böyiça yoki agar yaxşi samara bermasa, tugatiş böyiça. Bizning tahlillarimizga qaraganda, özini juda ham yaxşi körsatişi kerak.

Oçiq-oydin aytaman, Özbekistonda hozir sal logistika bilan, omborlar bilan va boşqa-boşqa savdo uçun juda muhim infratuzilma bilan katta muammolar bor. Iqtisodiyotimiz jadal sur’atlar bilan ösayotgan paytda, infratuzilmada yetişmovçiliklar bor. Şuning uçun nima maqsad qöyganmiz? Bond omborlariga talablar juda kuçli böladi.

Biz institutsional öyinçilarni kutyapmiz, ya’ni bizning iqtisodiyotimizga, şu logistika infratuzilmasiga, bond omborlari, tarqatiş punktlariga katta-katta investitsiya kiritadigan öyinçilarni kutamiz. Çunki agar kiçkina-kiçkina öyinçilarga beriladigan bölsa, birinçidan, ular bond ombori uçun talablarni bajarişi qiyinroq böladi. Agar kiçkina öyinçilar uşbu tartib orqali işlamoqçi bölsa, ular birlaşişi mumkin. Ya’ni birlaşib, bitta yagona marketpleys yoki bond ombori operatorini yaratib, örnatilgan tartibda arizaga topşirişi mumkin.

— Özbekistonda bunday omborlar şu paytgaça bölmagan, umuman bojxona omborlari bor. Qanaqa böladi? Mavjud bojxona omborlari bond omborlarga aylantiriladimi yoki ular noldan quriladimi?

— Endi har xil ssenariylar bor. Bizda omborlar bor, lekin ular hozirgi talablarga yetarli emas. Bizda mahalliy öyinçilardan biri juda ham katta ombor qurgan. Bu faqatgina ombor emas, ya’ni u juda köp funksiyalarni öziga jamlab olgan. U yerda tegişli tovarlar taqsimlanib ham çiqiladi, avtomatik tarzda köp operatsiyalar amalga oşiriladi. Hozir bunday olib qaraydigan bölsak, hisob-kitob qilib çiqdik, agar 100 ming kvadrat metrlik multifunksional ombor qurmoqçi bölsa, 100 million dollar sarflanişi kerak ekan.

Institutsional öyinçilar uşbu tartib bilan işlay oladi. Çunki bu yerda özi omborning funksiyalaridan kelib çiqqan holda, ança-munça xodimlar işlaydi, ularning bond omboriga talablari kuçli böladi.

Töliq suhbat bilan video orqali tanişişingiz mumkin.