Endi hukumatni uning örniga leyboristlarning boşqa közga köringan siyosatçisi Endi Byornam boşqarişi mumkin – u partiya rahbarligiga nomzod böliş uçun ötgan haftada navbatdan taşqari saylovlarda qatnaşib, işonçli ğalabaga erişgandi.
Foto: EPAFoto: EPA
Buyuk Britaniya boş vaziri Kir Starmer mamlakat hukumati rahbari va Leyboristlar partiyasi yetakçisi lavozimidan iste’foga çiqayotganini e’lon qildi.
Starmer öz qarori haqida Buyuk Britaniya qiroli Çarlzni xabardor qilgani va Leyboristlar partiyasining yangi rahbari saylanmagunça boş vazir bölib qolişini aytgan.
Dauning-stritdagi qarorgoh oldida sözlagan nutqida Starmer özi rahbarlik qilgan hukumatning yutuqlarini sanab ötgan. Şu bilan birga, partiyada unga nisbatan işonçsizlik paydo bölganiga işora qilgan. Özining ta’kidlaşiça, sönggi vaqtlarda partiya içida «u partiyani keyingi umumiy saylovlarga olib boriş uçun qançalik munosibligi» haqida savollar tobora köproq kötarila boşlangan.
«Men bu savolga javobni partiyamning parlamentdagi fraksiyasidan eşitdim va bu javobni şaraf bilan qabul qilaman», – degan Starmer.
U Leyboristlar partiyasi ijroiya qömitasidan yangi rahbarni saylaş jarayonini taşkil etişni söraganini ma’lum qilgan: bu jarayon 9 iyulda boşlanib, 16 iyulgaça, parlament a’zolari yozgi ta’tilga ketgunga qadar yakunlanişi kerak.
Bir kun oldin hukumatning yuqori martabali vakili Starmer «öyin tugagani»ni tuşunişi va «öz merosini qanday saqlab qoliş» haqida öylayotganini aytgandi. The Observer’ning leyboristlar partiyasidagi manbasi şunday degandi: «Boş vazir iste’foga çiqiş zaruratiga köngandek körinmoqda. U şafqatsiz reallikka duç keldi: endi qöllab-quvvatlov yöq. Haqiqat şundaki, hamma hozirgi vaziyat endi yaşovçan emasligini tuşunadi».
Bundan taşqari, öz kabinetidagi beş nafar vazir undan qaçon iste’foga çiqişini söragan. Ular orasida transport vaziri Haydi Aleksandr, taşqi işlar vaziri Ivett Kuper va içki işlar vaziri Şabana Mahmud ham bor, deb yozgandi The Telegraph.
Starmerning bayonotidan köp vaqt ötmay Endi Byornam hukumatni boşqariş niyatidaligi va öz nomzodini Leyboristlar partiyasi rahbarligi uçun ilgari surmoqçi ekanini ma’lum qildi.
U öz bayonotida Starmerga partiyaga rahbarlik qilgani uçun minnatdorçilik bildirgan va «mamlakat barqarorlik, jiddiylik va eng muhim masalalarga doimiy e’tiborni kutişi»ni ta’kidlagan. «Mamlakat aynan şunga ega böladi», – deya va’da qildi u.
Leyboristlar partiyasida köpçilik Byornam Nayjyel Faraj boşçiligida maşhurlaşib borayotgan öng qanotdagi populistik Reform UK partiyasi tahdidini yengib ötişga yordam beradigan figura sifatida qaramoqda: sotsiologlar fikriça, islohotçilar mamlakatdagi eng köp tarafdorlarga ega siyosiy kuç bölib qolmoqda.
Mavzuga oid
Meykerfild okrugidagi saylovda Byornam Reform UK nomzodini katta ustunlik bilan mağlub etdi, holbuki mazkur regionda islohotçilar partiyasining reytingi yuqori edi.
Buyuk Britaniyadagi keyingi umummilliy saylovlar 2029 yil avgustida ötkazilişi rejalaştirilgan, şuning uçun leyboristlar öşa vaqtgaça yana saylovçilar mehrini qozonişga umid qilmoqda.
Starmer 7 may kuni ötkazilgan mahalliy saylovlar Leyboristik partiya uçun muvaffaqiyatsiz yakunlanişi oqibatida lavozimini tark etmoqda, öşanda öng qanotdagi leyboristlar ham, konservatorlar ham jiddiy yöqotişlarga uçrab, ovozlarning katta qismini Reform UK partiyasiga, şuningdek, qisman Yaşillar partiyasiga boy berdi.
Starmerning iste’fosi şuni anglatadiki, Buyuk Britaniyada sönggi ön yillik davrda yettinçi boş vazir işlaydi.
Starmerdan norozilik
Buyuk Britaniyada Kir Starmer boşçiligidagi hukumat 2024 yil iyul oyi boşida ötkazilgan umummilliy saylovlar orqali hokimiyatga kelgandi. Bu saylovda Leyboristlar partiyasi bungaça köp yillar mobaynida mamlakatni boşqarib kelgan konservatorlarga qaqşatqiç zarba bergan hamda parlamentga rekord miqdordagi deputatlarni olib kelgandi.
Qariyb ikki yillik faoliyati davrida Starmer kabineti mamlakatga noqonuniy immigratsiya kölamini sezilarli darajada kamaytirişga muvaffaq böldi. Bu mavzu köplab saylovçilar uçun muhim bölib, britaniyaliklarning köpçiligi aynan migrantlarga qarşi kun tartibini dasturining asosiy bandiga aylantirgani tufayli Reform UK tarafdoriga aylanmoqda. Starmerning hukumati Milliy soğliqni saqlaş tizimi körsatkiçlarini yaxşilaganini ham öz yutuqlaridan biri sifatida keltiradi – bu ham Buyuk Britaniya içki siyosatidagi muhim masalalardan biri hisoblanadi.
Ammo ötgan yil yozidan Starmerning obrösi tuşa boşlagandi, çunki u saylovçilarni mamlakatdagi iqtisodiy vaziyatni yaxşilaşga qodirligiga işontira olmadi.
Hozirgi hukumatning boşqaruv davri Donald Trampning hokimiyatga qaytişiga töğri keldi, u esa butun dunyo bilan savdo uruşini boşladi va Yevropani Vladimir Putin Rossiyasi va boşqa qiyinçiliklardan himoya qilişdagi xarajatlarni qisqartirişga qaror qildi, bu esa Yevropaning asosiy mamlakatlaridan biri bölgan Britaniyadan mudofaa uçun qöşimça xarajatlarni talab qildi, deb yozgandi BBC şarhlovçisi Aleksey Kalmikov.
Şu yil fevral oyi oxirida esa AQŞ va Isroil Eronga qarşi uruş boşladi, natijada Hörmuz böğozi yopilib qoldi. Bu esa butun dunyo böylab energiya qimmatlaşişi hamda inflatsiya kötarilişiga olib keldi.
BBC muxbiri Yuri Vendikning yozişiça, Kir Starmerning muxoliflarining asosiy e’tirozi şundaki, ularning fikriça, boş vazir mamlakatni qayerga olib boriş va iqtisodiyotni qanday qilib kötariş böyiça qat’iy qaraşlarga ham, şunga mos ravişda aniq harakat dasturiga ham ega emas.
Bundan taşqari, Starmerning kabineti bir neça mojarolarga aralaşib qoldi, jumladan, pedofiliya uçun qamalgan Jyeffri Epşteyn bilan döstona aloqalarga ega bölgan lord Piter Mandelson Buyuk Britaniyaning AQŞdagi elçisi lavozimiga tayinlanişi ham katta şov-şuvlarga sabab böldi.
7 may kungi saylovlardan keyin Leyboristlar partiyasining bir qança deputatlari yangi yetakçini, öz özidan hukumatning yangi rahbarini tanlaş böyiça jarayonni boşlaşga çaqirib çiqişdi. 11 iyun kuni esa mamlakat mudofaa vaziri Jon Hili va uning örinbosari Alister Karns iste’fo berişdi: ular mudofaa sohasiga investitsiya kiritiş rejasi «uşbu xavfli davrda mamlakat mudofaasi uçun zarur bölgan darajadan ança pastligi»ni ta’kidlaşdi.
Endi Byornam haqida nimalar ma’lum?
Endi Byornam
Foto: EPA
Leyboristlar siyosatining 56 yoşli faxriysi Byornam, YouGov kompaniyasi ötkazgan sörovlarga köra, mamlakatdagi eng maşhur siyosatçi hisoblanadi. Hozirgi boş vazir Kir Starmer esa bu reytingda 21-örinda qayd etilgan.
Byornam 16 yil mobaynida Jamoalar palatasi deputati bölgan hamda Toni Bler va Gordon Braun hukumatlarida turli lavozimlarni egallagan.
2017 yilda u Katta Mançester merligi uçun saylovda ğolib çiqadi – bu uç millionga yaqin kişi yaşovçi aglomeratsiya – Jamoalar palatasi deputatligini tark etadi. Şundan buyon ikki marta merlikka qayta saylanadi, har safar raqiblarini katta ustunlik bilan ortda qoldiradi.
Jurnalistlar va boşqa siyosatçilar uni koronavirus pandemiyasi davrida «Şimol qiroli» deb atay boşlaşgan, öşanda u norasmiy tarzda Angliyaning butun şimoliy yarim qismi rahnamosiga aylanib, London bilan, öşa paytdagi Torilar hukumati bilan lokdaunlar va pandemiyaga qarşi boşqa çoralar yuzasidan keskin bahs olib borgan.
Şu bilan birga, BBC siyosiy şarhlovçisi Laura Kyunsbergning tuşuntirişiça, Leyboristlar partiyasidagilarning köpçiligi Byornamni hukumat rahbari sifatida tasavvur qila olmayapti. Hukumat vazirlaridan biri Mayk Tap muxbir bilan suhbatda heç qaçon Byornem bilan uçraşmaganini va «uning siyosiy qaraşlaridan bexabarligi»ni aytgan.
Starmerning tarafdorlaridan biri esa Byornam saylovoldi kampaniyasi vaqtida murakkab savollarga javob berişga töğri kelganida «özini yöqotib qöygani»ni qayd etgan.
Şuningdek, 77 ming saylovçining fikri butun mamlakat taqdirini hal qiladigan qöşimça saylov natijalariga köra rahbarni hokimiyatdan çetlaştiriş pretsedenti borligi xavotir uyğotadi. Byornam bunday şaroitda umumiy saylovlardagi kabi xalq qölloviga ega bölmaydi.
Buyoğiga nima böladi?
Leyboristlar partiyasi nizomiga köra, siyosatçi partiyaning yangi rahbariga aylanişi uçun quyidagi talablarga javob berişi kerak:
birinçidan, Jamoalar palatasi deputati bölişi (Meykerfild okrugidagi saylov Byornamga şuning uçun kerak edi);
ikkinçidan, parlamentdagi fraksiya a’zolarining 20 foizi imzosini yiğişi (hozirda bu 81 deputat imzosi degani);
uçinçidan, partiyaga aloqador kamida uçta taşkilotning qöllab-quvvatloviga erişiş, ulardan ikkitasi kasaba uyuşmalari bölişi kerak.
Leyboristlar partiyasiga 11 ta kasaba uyuşmasi va yana bir qança taşkilotlar a’zo. Partiya 126 yil muqaddam kasaba uyuşmalari va sotsialistlar taşkilotlari tomonidan taşkil etilgan bölib, kasaba uyuşmalari uning hayotida hal qiluvçi rol öynaşda davom etmoqda: ular partiya ğaznasiga badal tölab keladi va uning boşqaruv organlarida kvotalarga ega.
Nomzodlar körsatilgandan söng partiyaning barça a’zolari va affillangan taşkilotlar örtasida ovoz beriş jarayoni ötkaziladi.
Saylovlar ötkazilişi kerak bölgan muddatlar ustavda körsatilmagan: ular töğrisidagi qaror har safar partiyaning markaziy organlari tomonidan qabul qilinişi kerak.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi