Londondagi neyroxirurglar 48 yoshli bemorning gipofiz oʻsmasini real vaqt rejimida ishlaydigan sunʼiy intellekt tizimi yordamida muvaffaqiyatli olib tashladi. Bu dunyoda birinchi shunday operatsiya hisoblanadi.
Ris Hibbert - Bedfordshirda yashovchi ikki farzandning otasi. 18 oy oldin u kundalik sayr paytida hushini yoʻqotgan va tutqanoq tutgan edi. Tekshiruvlar gipofizda 11 millimetrlik yaxshi sifatli oʻsma borligini koʻrsatgan. Gipofiz bosh suyagi asosida joylashgan kichik bez boʻlib, oʻsish, moddalar almashinuvi, qon bosimi va tana haroratini boshqaradi.
Oʻsma koʻrish nervlariga bosim oʻtkaza boshlagach, bemorning yon tomonlarini koʻrish qobiliyati pasaygan. U tez-tez charchash, bosh aylanishi va muvozanat yoʻqolishidan aziyat chekkan. Jarrohlarning aytishicha, operatsiyasiz u koʻrish qobiliyatini butunlay yoʻqotishi mumkin edi.
Operatsiya burun orqali endoskop yordamida oʻtkazildi. Oʻsma suyak va zich pardalar ortida yashiringan edi, uni toʻliq olib tashlamaslik ehtimoli 25–50 foiz, yirik qon tomirini shikastlash xavfi esa 0,5–2 foizni tashkil etardi.
Aynan shu yerda sunʼiy intellekt yordamga keldi. Ikkinchi ekranda tizim operatsiyani real vaqtda tahlil qildi, jarrohlik asboblarini kuzatdi, yashirin qon tomirlari va nervlar joylashgan joylarni belgiladi hamda oʻsmani xavfsizroq olib tashlash mumkin boʻlgan hududlarni koʻrsatdi. Tadqiqotchilar texnologiyani yuzlab shu kabi operatsiyalar videosi orqali oʻrgatgan.
Operatsiyani London Universitet kolleji (UCL) mutaxassislari professor Hani Markus va Danial Xon Nevrologiya va neyroxirurgiya milliy shifoxonasida oʻtkazdi. Tizim faqat maslahatchi vazifasini bajardi, yakuniy qarorlarni esa jarrohlar qabul qildi.
Hibbert operatsiyadan keyin koʻzlarini ochganida koʻrish qobiliyati toʻliq qaytganini his qilganini aytdi. Sakkiz hafta ichida koʻrish yaxshilanayotgani, kuch-quvvat qaytgani va oldingi shikoyatlar yoʻqolganini taʼkidladi: «Bu menga hayotimni qaytardi».
Loyiha Britaniya Milliy sogʻliqni saqlash tadqiqotlari instituti (NIHR) va Google tomonidan moliyalashtirilgan. Hozir olimlar keng koʻlamli klinik tadqiqotga tayyorlanmoqda. Uzoq muddatda ular jarrohlar uchun «operatsiya xonasidagi ChatGPT» yaratishni rejalashtirmoqda - kerak boʻlsa maslahat beradigan, lekin baribir shifokor roziligini talab qiladigan tizim.
Hibbert birinchi bemor boʻlishga rozilik berganini shunday izohladi: «Agar bemorlar tadqiqotlarda qatnashmasa, shifokorlar qanday oʻrganadi va tibbiyot qanday rivojlanadi?»
