Toshkent renovatsiyasi: eski xatolar takrorlanmasligi uchun nimalar qilish kerak?

Biroq savolni faqat “renovatsiya ijtimoiy muhitni buzadimi?” degan xavotir bilan cheklash ham to‘g‘ri emas. Asosiy savol renovatsiya qanday amalga oshirilsa, mavjud muhit yana ham yaxshilanadi, xavfsizroq, qulayroq va zamonaviyroq yashash muhiti paydo bo‘ladi, bo‘lsa maqsadga muvofiq bo‘lar edi.

To‘g‘ri tashkillashtirilgan renovatsiyada faqat binolar emas, balki hududning kelgusi yillarda qanday shakllanishi hisobga olinadi. Ya’ni maktab va bog‘chaga talab qancha bo‘ladi, yo‘llar qanday ishlaydi, jamoat transportiga chiqish qulaymi, suv, elektr, kanalizatsiya va isitish tarmoqlari yangi yuklamani ko‘tara oladimi, bularning barchasi loyiha bosqichida ko‘rib chiqiladi. Toshkent bo‘yicha ham mahalliy hamda xorijiy malakali mutaxassislar bularni atroflicha o‘rganib chiqishgan. Shuning uchun “renovatsiyadan keyin hudud zichlashadi” degan fikrning o‘zi to‘liq xulosa bo‘la olmaydi. Muhimi, zichlik qanday boshqarilishida. Agar aholi soni oshsa, unga mos ravishda ijtimoiy obektlar, yashil maydonlar, ichki yo‘llar, piyodalar yo‘laklari va transport bog‘lanishi ham rejalashtiriladi.

Toshkentdagi ko‘plab eski uylar XX asr talablari asosida qurilgan. U paytda aholi soni, avtomobillar miqdori, kommunal tarmoqlarga tushadigan bosim va xavfsizlik me’yorlari bugungidan ancha farq qilgan. Shu bois ayrim eski hududlarni avvalgi holatida saqlab turish har doim ham aholi manfaatiga xizmat qilavermaydi. Ayniqsa, 1950–1970-yillarda qurilgan uylarda muhandislik tarmoqlari chirish bosqichiga kirgan, isitish tizimi samarasiz, tom va podvallar ta’mirtalab. Bunday sharoitda aholini eski va xavfli uy-joy bilan qoldirish emas, ularga xavfsizroq va zamonaviyroq sharoit yaratish muhim.

Ijtimoiy muhit masalasi ham bir tomonlama talqin qilinmasligi kerak. Albatta, odamlar yillar davomida yashagan mahallasiga, qo‘shnilariga, farzandi o‘qiydigan maktab va bog‘chaga bog‘langan bo‘ladi. Lekin renovatsiya bu muhitni yo‘q qilmaydi, uni saqlagan holda yaxshilash imkoniyatini beradi. Shuning uchun aholiga shu hududga yaqin yoki loyiha doirasida quriladigan yangi uylardan xonadon taklif etilishi ko‘zda tutilgan.

Yashil hududlar masalasi esa kutilayotgan renovatsiya jarayonining eng muhim ustunliklaridan biridir. Amaldagi talablarga ko‘ra, har bir loyihada hududning kamida 30 foizi yashil maydon sifatida ajratilishi belgilangan. Bundan tashqari, qurilishning eniga emas, bo‘yiga rivojlanishi natijasida qo‘shimcha ochiq maydonlar shakllanadi. Ushbu hududlarda yangi maktablar, mahalla shifoxonalari, sayr yo‘laklari, bolalar maydonchalari, dam olish maskanlari va boshqa jamoat maydonlarini tashkil etish imkoniyati paydo bo‘ladi.

Xulosa qilib aytganda, renovatsiya atrofida tilga olinayotgan ijtimoiy muhit, maktab, bog‘cha, yashillik va transportga oid masalalar yangilik emas. Bu savollar har qanday to‘g‘ri renovatsiya loyihasining ichida oldindan hisobga olinadi. Shu bois jarayonni xavotirlar orqali emas, reja, hisob-kitob, huquqiy kafolat va amaliy natija orqali baholash kerak.

Aziz Qasimov

O‘zbekiston yosh arxitektorlari uyushmasi vakili