28 iyul kuni Isroil hukumati “Usmoniylar davrida armanlar genotsid qilingan” degan qarorga keldi. Hujjatni Isroil tashqi ishlar vaziri Gideon Saar taqdim qilgan, uning tashabbusini kabinetdagi barcha vazirlar bir ovozdan qo‘llagan. Qaror Knesset tomonidan ma’qullansa, Isroilning to‘liq davlat pozitsiyasiga aylanadi. Knesset bu qarorni qo‘llashi ehtimoli yuqori.
Isroil davlati tashkil topganiga 78 yil bo‘layotgan ekan, Isroil bu qarorni birinchi marta qabul qilmoqda. O‘tmishda parlamentda mana shunday tashabbuslar ko‘tarilganda ham, Isroil Tashqi ishlar vazirligi va boshqaruv kabineti bu tashabbuslarni bloklagan, “Turkiya bilan aloqalarimizga putur yetadi” deb tushuntirgan. Xo‘sh, hozir nima o‘zgardi, mintaqa davlatlarining bu voqeaga munosabati qanday bo‘lmoqda?
Birinchidan, Armanistonning munosabati. Armaniston bosh vaziri Pashinyan: “Bu ziddiyatlarga tortilish hozirgi vaqtda Armanistonning manfaatlariga to‘g‘ri kelmaydi” deya, ohista shaklda Isroil tashabbusini qo‘llamagan. “Genotsid” davosini inkor ham qilmagan, lekin Isroilga rahmat ham aytmagan. Buning sabablari bor. Keyingi 5-6 yilda Armanistonning asosiy geosiyosiy vazifasi – mintaqa davlatlari bilan munosabatlarni normallashtirish, shu orqali oldingi yarim izolyatsiya holatidan chiqish, Rossiyaga qaramlikdan qutulish va hokazolardan iborat. Buning uchun Armaniston Ozarboyjon bilan tinchlik bitimi imzolash niyatida, Turkiya bilan munosabatlarni normallashtirishga intilmoqda. Ya’ni Kavkazdagi geosiyosiy vaziyat mutlaq boshqacha.
Qolaversa, Armaniston Isroilga ishonmaydi, o‘zining asosiy raqibi Ozarboyjonning ittifoqchisi deb biladi. Armaniston jamiyati ham “biz armanlarning o‘tmishdagi fojiamizni qurol, instrument sifatida ishlatishlari – achinarli, aslida Isroilning armanlarga hech qanday qiziqish joyi yo‘q” degan ohang ancha kuchli. Armaniston jamoatchiligida “bu masala – Armaniston va Turkiya o‘rtasida kelishib olinadigan, ikki taraflama masaladir” degan qarash ham keng tarqalgan.
Ikkinchidan, Ozarboyjon. Keyingi yillardagi Turkiya va Isroil o‘rtasidagi dushmanona ohangning oshib borishi, rasmiy Boku geosiyosatida kuchli ziddiyat shakllantirdi. Ozarboyjon uchun birinchi raqamli strategik ittifoqchi Turkiya bo‘lsa, Isroil ham juda yaqin ittifoqchilardan hisoblanadi. Endi, keyingi yillardagi Turkiya va Isroil dushmanchiligi ohanglari fonida, Boku bir tomonni tanlashi kerak edi. Va tanladi ham. Bu albatta Turkiya bo‘ldi. Ozarboyjon allaqachon “Bir xalq – ikki davlat” tamoyili asosida Turkiya bilan strategik birlashuvni amalga oshirmoqda, ikki davlar harbiy tuzilmalari o‘rtasidagi integratsiya kuchaymoqda.
