Har kuni bir xil xatoni takrorlayapmiz - “Atom odatlar” | 5 daqiqa

Har yili yangi yil arafasida bir xil manzarani ko‘ramiz. Yil yangilanishi bilan millionlab odamlar o‘zlariga va’da berishadi. Endi hammasi boshqacha bo‘ladi. Ertadan sport bilan shug‘ullanaman. Ko‘proq kitob o‘qiyman. Telefonni kamroq ushlayman. Erta turaman, pul yig‘aman. Oradan bir oy o‘tmay hammasi avvalgi iziga tushadi.

Qizig‘i shundaki, bu odamlar aqlsiz yoki yalqov emas. Ular nima qilish kerakligini yaxshi bilishadi. Sog‘lom ovqatlanish kerakligi, kitob o‘qish foydali ekanini ham anglashadi. Sport bilan shug‘ullanish sog‘liq uchun muhimligini ham tushunishadi. Shunday ekan, nega bilim harakatga aylanmaydi?

Bugun 5 daqiqa davomida Jyeyms Klirning "Atom odatlar" kitobi haqida gaplashamiz.

So‘nggi yillarda shaxsiy rivojlanish haqidagi kitoblar shunchalik ko‘paydiki, ba’zida ularning muqovasini almashtirsangiz ham, ichidagi fikrlar deyarli bir xildek tuyuladi. 

Shuning uchun menda ham tabiiy shubha paydo bo‘li. "Atom odatlar" shunday kitoblardan yana bittasi emasmi? Biroq mutolaa davomida angladimki, Jyeyms Klir motivatsiya sotishga emas, muammoni tushuntirishga harakat qilgan.

Muallifning aytishicha, inson hayotini katta qarorlar emas, har kuni takrorlanadigan mayda odatlar belgilaydi. Bu jumla bir qarashda ta’sirli eshitilmasligi mumkin. Ammo biroz chuqurroq o‘ylab ko‘ring.

Bugun ertalab uyg‘onganingizdan beri necha marta telefonni qo‘lingizga oldingiz? Ijtimoiy tarmoqlarni ochishni rejalashtirganmidingiz? Yo‘q. Shunchaki, qo‘l avtomatik ravishda telefonga cho‘zildi. Mana shu "avtomatik" degan so‘z kitobning asosiy mag‘zini ochib beradi.

Biz o‘zimizni erkin qaror qabul qiladigan inson, deb o‘ylaymiz. Aslida esa kun davomidagi harakatlarimizning katta qismi oldindan shakllangan odatlar ta’sirida sodir bo‘ladi.

Biz katta natijalarni yaxshi ko‘ramiz. Shuning uchun ham tez natija kutamiz. Bugun mashq qildikmi, ertaga tanamiz o‘zgarishini xohlaymiz. Kitob o‘qidikmi, bir haftada bilimli bo‘lib qolishni istaymiz. Yangi ish boshladikmi, bir oyda katta daromad qilishni rejalashtiramiz.

Hayot qonuni bunday ishlamaydi. Tabiatda hamma narsa vaqt talab qiladi. Dehqon bugun urug‘ ekib, ertaga hosil yig‘maydi. U yerni parvarish qiladi, suv beradi, kutadi. Chunki u bilib turibdi: ko‘zga ko‘rinmayotgan jarayon ham o‘sishning bir qismi.

Odatlar ham xuddi shunday. Eng katta xato shundaki, biz natija ko‘rinmagani uchun harakatni to‘xtatamiz. Holbuki, natija yo‘q emas. U shunchaki hali ko‘rinmayapti.

Biz o‘zimizni o‘zgartirishga urinamiz, lekin muhitimizni deyarli hech qachon o‘zgartirmaymiz. Telefon yonimizda turadi, keyin nega diqqatim chalg‘iyapti, deymiz. Muzlatkich shirinlikka to‘la bo‘ladi, keyin nega parhez qilmadim, deb xafa bo‘lamiz. 

Jyeyms Klir bu o‘rinda insonning irodasiga urg‘u beradi. Lekin undan ham muhimrog‘i - uning atrofidagi muhit. Chunki muhit ko‘pincha irodadan kuchliroq bo‘ladi. Inson eski, bo‘lmag‘ur odatlarini tashlashi uchun muhitni ham o‘zgartirishi lozim.

Odamlar ko‘pincha noto‘g‘ri joydan boshlaydi, deydi muallif. Biz natijani o‘zgartirishga urinamiz. Keyin odatni o‘zgartirishga harakat qilamiz. Aslida esa hammasi insonning o‘zini kim, deb bilishidan boshlanadi.

Masalan, "men ko‘proq kitob o‘qimoqchiman" degan fikr bilan "men kitob o‘qiydigan insonman" degan fikr o‘rtasida katta farq bor. Birinchi gap xohishni ifodalaydi. Ikkinchisi esa shaxsiyatingizni.

Muallifning aytishicha, har safar kitob ochganingizda siz faqat kitob o‘qiyotgan bo‘lmaysiz. Siz o‘zingiz haqingizdagi tasavvurni ham mustahkamlaysiz. Xuddi shunday, har safar mashq qilganingizda "men sog‘lig‘ini qadrlaydigan insonman", degan fikrga bittadan dalil qo‘shasiz. Aksincha, "ertaga boshlayman" deganingizda o‘zingiz haqingizda boshqa bir tasavvurni mustahkamlagan bo‘lasiz.

Jyeyms Klirga ko‘ra, yangi odat shunchalik oson bo‘lishi kerakki, uni boshlash uchun bahona qolmasin. Agar har kuni bir soat kitob o‘qiy olmasangiz, ikki daqiqa o‘qing. Agar besh chaqirim yugurish qiyin bo‘lsa, sport kiyimini kiyib eshikdan tashqariga chiqing. Eng qiyin qismi ko‘pincha ishning o‘zi emas, uni boshlash ekanini kitob qayta-qayta yodingizga soladi.

"Atom odatlar" boshqa motivatsion kitoblardan nazarimda, ancha farq qiladi. U insonni hissiyot bilan emas, mantiq bilan ishontiradi. U "sen albatta muvaffaqiyatga erishasan" deb va’da bermaydi. Faqat bitta fikrni taklif qiladi: agar har kuni kichik, ammo to‘g‘ri ishni takrorlasangiz, vaqt o‘tib natija albatta ko‘rinadi.