Odamlar baxtli yashaydi. Ammo ularning oilasi yoʻq, bolalari tabiiy tugʻilmaydi, sevgi esa jamiyat uchun keraksiz tuygʻuga aylangan. Ular ota-ona degan tushunchaning ustidan kulishadi. Eng qizigʻi, hech kim bundan norozi emas. Chunki bu dunyoda odamlar qanday yashashini oʻzlari tanlamaydi. Oldos Xakslining «Ajib yangi dunyo» romani mana shunday jamiyat haqida hikoya qiladi. 5 daqiqaning navbatdagi sonida azal chegaralariga yaqinlashmoqchi boʻlgan jamiyatning fojiasi haqida gaplashamiz.
Romandagi kelajak jamiyat – «Dunyo davlati» deb ataladi. Bu yerda odamlar onadan tugʻilmaydi. Bolalar maxsus laboratoriyalarda yetishtiriladi. Kimdir «alfa» tur sifatida rahbarlikka tayyorlanadi, kimdir oddiy mehnat qiladigan tabaqaga moslashtiriladi. Yaʼni odam avval tugʻilib, keyin oʻz yoʻlini topmaydi. Avval uning qanday odam boʻlishi kerakligi hal qilinadi, keyin oʻsha odam yaratiladi.
Qizigʻi, odamlar bunga qarshi emas. Chunki ularning ongi ham bolaligidanoq shakllantirib qoʻyilgan. Kim boʻlishni, nimani yaxshi koʻrishni, nimadan qoʻrqishni oʻzlari tanlamaydi. Jamiyat ular uchun bu ishni allaqachon qilib qoʻygan.
Bu jamiyatda oila, ota-ona degan soʻzlar eski va hatto uyatli narsadek qabul qilinadi. Odamlar bir-biriga chuqur bogʻlanib qolmasligi kerak. Chunki kuchli muhabbat, sadoqat, rashk va ayriliq kabi tuygʻular odamni izdan chiqarishi mumkin. Bu davlatga esa izdan chiqmaydigan odamlar kerak edi.
Agar kimdadir ozgina qaygʻu yoki shubha uygʻonsa, davlat tomonidan bepul tarqatiladigan narkotik – «soma» deb nomlanuvchi dorini ichadi va zudlik bilan soxta baxt olamiga qaytadi. Bu dunyoda kitob oʻqish, diniy eʼtiqod yoki yolgʻiz qolish taqiqlangan, chunki bular barqarorlikka tahdid soladi.
Bu jamiyat muammoni hal qilishdan koʻra, uni his qilmaslikni tanlagandi.
Romanda Bernard Marks degan qahramon bor. U ham Alfa avlod, lekin bu mukammal jamiyatda oʻzini begona his qiladi. Atrofidagilar hamma narsadan mamnun, Bernard esa «nega» degan savolni berishdan toʻxtamaydi. Baʼzan bitta «nega»ning oʻzi odamni butun tizimga begona qilib qoʻyishi mumkin.
Bu gʻalati jamiyatga «yovvoyilar hududi»da katta boʻlgan Jon ismli yigitni olib kelishadi. Yovvoyilar jamiyati Dunyo davlatiga kirmasdi. U yerda odamlar hali ham tabiiy tugʻiladi, qariydi, kasal boʻladi, oʻladi, sevadi, rashk qiladi, janjallashadi va yigʻlaydi.
Yovvoyi Jon Shekspirni oʻqib oʻsgan. Shuning uchun u muhabbatning ham, fojianing ham narxini biladi. U uchun inson hayoti faqat rohatdan iborat emas. Sevgi degani ham istagan paytingizda almashtirib qoʻyadigan koʻngilochar narsa emas. Unda vafo, rashk, qurbonlik bor, hatto azob ham bor.
Bernard Jonni Dunyo davlatiga olib kelganida, hamma uni tomoshabop qiziq mavjudot sifatida qabul qiladi. Jon esa aksincha, ularning hayotidan hayratga tushadi. U Leninani yaxshi koʻrib qoladi, ammo Leninaning muhabbat haqidagi tushunchasi bilan Jonning oʻylaganlari butunlay boshqa-boshqa narsalar edi.
Dunyo davlati insonni azobdan qutqarishga urinardi. Jon esa inson azobsiz inson boʻlib qololmasligini anglatmoqchi boʻladi.
Chunki qaygʻuni yoʻqotsangiz, shodlikning qadri ham oʻzgaradi. Tanlash imkoni boʻlmasa, toʻgʻri qarorning qadri qolmaydi.
Yozuvchiga koʻra, insonni boshqarish uchun uni doim ham qoʻrqitish shart emas. Unga yetarlicha rohat bersangiz kifoya.
Biz hozircha «Ajib yangi dunyo»da yashamayotgandirmiz. Lekin Xaksli tasvirlagan ayrim eshiklar allaqachon ochilib boʻlgan. Texnologiya inson hayotiga tobora chuqur kiryapti. Tugʻilish, irsiyat, tashqi koʻrinish, qobiliyat va inson tanasi bilan bogʻliq imkoniyatlar haqidagi ilm kun sayin kengaymoqda. Ilmning oʻzi yomon emas. Aksincha, ilm insonga berilgan ulkan neʼmat. Ammo imkoniyatning koʻpayishi azal chegaralarni buzib oʻtmasligi kerak
Chunki bir kuni inson “kasallikni yengamiz” degan yaxshi niyatdan “qanday inson tugʻilishi kerakligini ham oʻzimiz belgilaymiz” degan nuqtaga oʻtib ketishi mumkin. Allohning chegaralarini unutib qoʻyishi hech gap emas.
Agar siz bugun oʻz fikrlaringiz, tanlovlaringiz va tuygʻularingiz haqiqatan ham oʻzingizga tegishlimi yoki allaqachon zamonaviy tizim tomonidan boshqarilyaptimi, degan savolga javob topmoqchi boʻlsangiz, ushbu kitobni bugunoq topib, toʻliq oʻqib chiqishingiz shart. Bu asar sizning dunyoqarashingizni butunlay oʻzgartirib yuboradi va sizni oʻzingiz anglamagan holda tushib qolgan gʻaflat uyqusidan uygʻotadi.
