Kosmik sanoat uchun eng muhim xomashyoni qaysi davlatlar ishlab chiqaradi?
|13:32 / 11.07.20266 1254 min
Zamonaviy kosmik poygada muvaffaqiyat faqat raketa va sun’iy yo‘ldoshlar texnologiyasiga emas, balki ularni ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan strategik minerallar va metallarga ham bog‘liq. Yangi tahlilga ko‘ra, Xitoy ushbu sohada yetakchilikni qo‘lda ushlab turibdi, AQSh va Chili esa ayrim muhim resurslar bo‘yicha asosiy ta’minlovchilar hisoblanadi.
Visual Capitalist tomonidan tayyorlangan tahlilda zamonaviy kosmik sanoat uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lgan sakkiz turdagi strategik xomashyoning eng yirik ishlab chiqaruvchilari keltirilgan.
Tahlilchilar ta’kidlashicha, raketa tashuvchilar, sun’iy yo‘ldoshlar, kosmik kemalar va boshqa aerokosmik texnikalarni ishlab chiqarishda noyob metallar, minerallar, sanoat gazlari va yoqilg‘ining ahamiyati yil sayin ortib bormoqda. Xitoy to‘rtta asosiy resurs bo‘yicha mutlaq yetakchi
Ma’lumotlarga ko‘ra, Xitoy sakkizta strategik materialning to‘rttasi bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egallaydi.
Jumladan, mamlakat:
galliyning 99 foizini;
grafitning 78 foizini;
titanning 70 foizini;
noyob yer elementlarining 69 foizini ishlab chiqaradi.
Bu materiallar kosmik sanoatning deyarli barcha yo‘nalishlarida qo‘llaniladi. Nodir yer elementlari sun’iy yo‘ldoshlar uchun kuchli doimiy magnitlar ishlab chiqarishda, galliy yarimo‘tkazgichlar va yuqori samarali quyosh panellarida, grafit raketa konstruksiyalari hamda akkumulyatorlarda, titan esa yengilligi va yuqori mustahkamligi tufayli aerokosmik texnikada keng ishlatiladi.
Xitoy qayta ishlash sohasida ham ustun
Tahlilga ko‘ra, Pekinning ustunligi faqat xomashyo qazib olish bilan cheklanmaydi.
Xitoy noyob yer elementlari, grafit va galliy kabi minerallarni qayta ishlash hamda rafinadlash bo‘yicha ham jahonda yetakchi hisoblanadi.
Bu esa shunga olib kelmoqdaki, hatto xomashyo boshqa davlatlarda qazib olingan taqdirda ham uni yuqori qo‘shimcha qiymatli mahsulotga aylantirish ko‘pincha Xitoy korxonalarida amalga oshiriladi.
Mavzuga oid
Natijada ko‘plab mamlakatlar Xitoyga nafaqat resurslar, balki tayyor sanoat materiallari bo‘yicha ham bog‘lanib qolmoqda.
AQSh va Chili ham muhim o‘rin tutadi
Tahlilda AQSh ham kosmik sanoat uchun muhim resurslar yetkazib beruvchi davlat sifatida qayd etilgan.
Amerika Qo‘shma Shtatlari:
dunyo geliy va noyob inert gazlarining 43 foizini;
berilliyning 54 foizini ishlab chiqaradi.
Geliy raketa texnikasini ishlab chiqarish va sinovdan o‘tkazishda muhim ahamiyatga ega bo‘lsa, berilliy yengilligi va mustahkamligi sababli kosmik apparatlar konstruksiyalarida keng qo‘llaniladi.
Shuningdek, Chili dunyodagi reniy metalining 37 foizini ishlab chiqaradi. Reniy raketa va aviatsiya dvigatellarining yuqori haroratga chidamli qismlarini tayyorlashda qo‘llaniladi.
Bundan tashqari, AQSh neft qazib olish bo‘yicha ham yetakchilikni saqlab qolmoqda. Neft hozirgi kunda ham ko‘plab raketa tashuvchilar uchun asosiy yonilg‘i manbasi hisoblanadi.
Kosmik poyga endi resurslar uchun ham kechmoqda
Mutaxassislar fikricha, davlatlar va xususiy kompaniyalar kosmik dasturlarga sarmoyalarni oshirar ekan, raqobat faqat raketa texnologiyalari yoki uchirish maydonlari bilan cheklanib qolmaydi.
Strategik minerallar va metallar ustidan nazorat ham geosiyosiy va iqtisodiy jihatdan hal qiluvchi omilga aylanmoqda.
Tahlilchilar qayd etishicha, muhim xomashyoning aksariyati cheklangan sondagi davlatlarda qazib olinadi, uni qayta ishlash esa yanada tor doirada jamlangan. Shu bois mamlakatlar ta’minot zanjirlarini diversifikatsiya qilish va tashqi bozorlarga qaramlikni kamaytirishga intilmoqda.
Ekspertlar xulosasiga ko‘ra, kelgusi yillarda strategik minerallar va metallarga egalik qilish kosmik texnologiyalar sohasidagi global raqobatning asosiy omillaridan biriga aylanishi mumkin.
