Kosmik sanoat uçun eng muhim xomaşyoni qaysi davlatlar işlab çiqaradi?
|13:32 / 11.07.20266 4574 min
Zamonaviy kosmik poygada muvaffaqiyat faqat raketa va sun’iy yöldoşlar texnologiyasiga emas, balki ularni işlab çiqariş uçun zarur bölgan strategik minerallar va metallarga ham boğliq. Yangi tahlilga köra, Xitoy uşbu sohada yetakçilikni qölda uşlab turibdi, AQŞ va Çili esa ayrim muhim resurslar böyiça asosiy ta’minlovçilar hisoblanadi.
Visual Capitalist tomonidan tayyorlangan tahlilda zamonaviy kosmik sanoat uçun hal qiluvçi ahamiyatga ega bölgan sakkiz turdagi strategik xomaşyoning eng yirik işlab çiqaruvçilari keltirilgan.
Tahlilçilar ta’kidlaşiça, raketa taşuvçilar, sun’iy yöldoşlar, kosmik kemalar va boşqa aerokosmik texnikalarni işlab çiqarişda noyob metallar, minerallar, sanoat gazlari va yoqilğining ahamiyati yil sayin ortib bormoqda. Xitoy törtta asosiy resurs böyiça mutlaq yetakçi
Ma’lumotlarga köra, Xitoy sakkizta strategik materialning törttasi böyiça dunyoda birinçi örinni egallaydi.
Jumladan, mamlakat:
galliyning 99 foizini;
grafitning 78 foizini;
titanning 70 foizini;
noyob yer elementlarining 69 foizini işlab çiqaradi.
Bu materiallar kosmik sanoatning deyarli barça yönalişlarida qöllaniladi. Nodir yer elementlari sun’iy yöldoşlar uçun kuçli doimiy magnitlar işlab çiqarişda, galliy yarimötkazgiçlar va yuqori samarali quyoş panellarida, grafit raketa konstruksiyalari hamda akkumulyatorlarda, titan esa yengilligi va yuqori mustahkamligi tufayli aerokosmik texnikada keng işlatiladi.
Xitoy qayta işlaş sohasida ham ustun
Tahlilga köra, Pekinning ustunligi faqat xomaşyo qazib oliş bilan çeklanmaydi.
Xitoy noyob yer elementlari, grafit va galliy kabi minerallarni qayta işlaş hamda rafinadlaş böyiça ham jahonda yetakçi hisoblanadi.
Bu esa şunga olib kelmoqdaki, hatto xomaşyo boşqa davlatlarda qazib olingan taqdirda ham uni yuqori qöşimça qiymatli mahsulotga aylantiriş köpinça Xitoy korxonalarida amalga oşiriladi.
Mavzuga oid
Natijada köplab mamlakatlar Xitoyga nafaqat resurslar, balki tayyor sanoat materiallari böyiça ham boğlanib qolmoqda.
AQŞ va Çili ham muhim örin tutadi
Tahlilda AQŞ ham kosmik sanoat uçun muhim resurslar yetkazib beruvçi davlat sifatida qayd etilgan.
Amerika Qöşma Ştatlari:
dunyo geliy va noyob inert gazlarining 43 foizini;
berilliyning 54 foizini işlab çiqaradi.
Geliy raketa texnikasini işlab çiqariş va sinovdan ötkazişda muhim ahamiyatga ega bölsa, berilliy yengilligi va mustahkamligi sababli kosmik apparatlar konstruksiyalarida keng qöllaniladi.
Şuningdek, Çili dunyodagi reniy metalining 37 foizini işlab çiqaradi. Reniy raketa va aviatsiya dvigatellarining yuqori haroratga çidamli qismlarini tayyorlaşda qöllaniladi.
Bundan taşqari, AQŞ neft qazib oliş böyiça ham yetakçilikni saqlab qolmoqda. Neft hozirgi kunda ham köplab raketa taşuvçilar uçun asosiy yonilği manbasi hisoblanadi.
Kosmik poyga endi resurslar uçun ham keçmoqda
Mutaxassislar fikriça, davlatlar va xususiy kompaniyalar kosmik dasturlarga sarmoyalarni oşirar ekan, raqobat faqat raketa texnologiyalari yoki uçiriş maydonlari bilan çeklanib qolmaydi.
Strategik minerallar va metallar ustidan nazorat ham geosiyosiy va iqtisodiy jihatdan hal qiluvçi omilga aylanmoqda.
Tahlilçilar qayd etişiça, muhim xomaşyoning aksariyati çeklangan sondagi davlatlarda qazib olinadi, uni qayta işlaş esa yanada tor doirada jamlangan. Şu bois mamlakatlar ta’minot zanjirlarini diversifikatsiya qiliş va taşqi bozorlarga qaramlikni kamaytirişga intilmoqda.
Ekspertlar xulosasiga köra, kelgusi yillarda strategik minerallar va metallarga egalik qiliş kosmik texnologiyalar sohasidagi global raqobatning asosiy omillaridan biriga aylanişi mumkin.
