Urushlar, og‘ir qarz yuklari, valutalar zaiflashuvi, tengsizlik va azob – Guterrish bugungi dunyo haqida nutq so‘zladi

BMTning Nyu Yorkdagi bosh qarorgohida yuqori darajadagi siyosiy forumning yalpi sessiyasida bosh kotib dunyoning hozirgi ahvoli haqida chiqish qildi. 15 daqiqalik nutqida u faqat bir marta urushlarni to‘xtatishga chaqirdi. Ayniqsa, rivojlanayotgan davlatlar og‘ir qarz yuklari, valutalarning zaiflashuvi, cheklangan fiskal imkoniyatlar, kreditlash xarajatlarining oshishi tashkilot rejalarini chippakka chiqarganini qo‘shimcha qildi.

7 iyuldan beri BMT bosh qarorgohida yuqori darajadagi siyosiy forum bo‘lib o‘tmoqda. Unda a’zo davlatlardan delegatsiyalar, hukumat a’zolari hamda tashkilotdagi missiyalar vakillari qatnashmoqda. Asosiy mavzu – 2030 yilgacha belgilangan barqaror rivojlanish maqsadlari hamda ularning borishi. Tashkilotga ko‘ra, tuzilgan rejalar jiddiy to‘siqlarga uchradi, ularning yarmini ham amalga oshirish imkonsiz.

13 iyul kuni BMT bosh kotibi Antoniu Guterrish forum yalpi sessiyasida chiqish qilarkan, bugungi dunyoga nazar soldi. Bundan 10 yil avval boshlangan safarimiz jiddiy to‘siqlarga uchradi, lekin ba’zi yutuqlarga ham erishdik. Masalan, onalar va bolalar o‘limi darajasi pasaydi, ijtimoiy himoya kuchaydi, toza ichimlik suvi va sanitariya, elektr energiyasi, internetdan foydalanish imkoniyatlari kengaydi, deydi u.

“Afsuski, biz eng qiyin davrdamiz. Mojarolar ko‘paymoqda, eng oliy hokimiyatlarni tengsizlik qamrab oldi. Millionlab odamlar uzoq davom etadigan azob-uqubatlar, beqarorlik hamda ko‘chmanchilik girdobida qolib ketmoqda”, deya ta’kidladi Guterrish.

Bosh kotibning qo‘shimcha qilishicha, rivojlanayotgan mamlakatlar og‘ir qarz yuklari, valutalarning zaiflashuvi, investitsiyalar yetishmasligi, kreditlash xarajatlarining oshishi hamda cheklangan fiskal imkoniyatlar tufayli yuzaga kelgan moliyaviy muammolar qurshovida qolmoqda.

Antoniu Guterrish qariyb 15 daqiqalik chiqishida faqat bir marta urushlarni, jumladan, G‘azo, Livan va Fors ko‘rfazidagi o‘t ochishlarni to‘xtatishga chaqirdi. Yaqin Sharqdagi mojaro tinch aholi va fuqarolik infratuzilmasini ishdan chiqarishdan tashqari, yoqilg‘i, o‘g‘itlar, oziq-ovqat narxlarining keskin oshishiga olib keldi, global savdo, transport hamda turizmni izdan chiqardi, deydi u.

Shuningdek, bosh kotib davlatlardan xalqaro huquqqa muvofiq milliy navigatsiya huquqlari hamda erkinliklaridan foydalanishni hurmat qilishni so‘radi.

BMTning 2026 yilgi hisobotiga ko‘ra, 2030 yilgacha qo‘yilgan maqsadlardan atigi 36 foizi o‘z maromida bormoqda xolos. Bundan tashqari, hozirgacha erishilgan yutuqlarga qaramay, bugun dunyoda taxminan 2,2 mlrd kishi xavfsiz boshqariladigan ichimlik suviga ega emas, 3,5 mlrd kishi esa normal sanitariya talablari asosida suv ichmaydi.

Guterrishning qo‘shimcha qilishicha, dunyo ketma-ket 11- yil issiq davrni boshdan kechirmoqda. Agar iqlim o‘zgarishi 1,5 darajadan pastda ushlanmasa, 2 darajadan o‘tib ketsa, oqibati og‘ir kechadi.

Global muammolardan yana biri – uy-joy inqirozi, boshpanasizlik. Davlatlar endi aqlli, chidamli va xavfsiz shaharlarni qurish majburiyatini ham olishi kerak.

BMT bosh kotibi kutilganidek, pul yetishmasligidan nolidi. Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun har yilgi moliyaviy yetishmovchilik – 4 trillion dollar ekanini aytib o‘tib ketdi.

“Rivojlanayotgan mamlakatlar rivojlangan iqtisodlarga qaraganda bir necha baravar ko‘proq kredit xarajatlariga to‘g‘ri kelmoqda. Shunda bunday tizimlar xalqiga pul sarflash o‘rniga kreditni so‘ndirishga sarflamoqda”, deydi Guterrish. Rivojlanishga yordam rekord darajada pasaygan, bundan 10 yil avvalga miqdorga tushib qoldi, deya qo‘shimcha qiladi u.