Ar-Riyodning shu paytgacha shakllangan mintaqaviy qarashlari qanday edi? Nega u bugun murakkab geostrategik holatda? Asosiy ittifoqchisi AQShning Yaqin Sharqdagi mavqeyi zaiflashishi Saudiya manfaatlari uchun nimani anglatadi? Husiychilarning saudlar tankerlariga hujumi fonida, siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov Kun.uz'dagi kolonkasida shu kabi savollarga javob berdi.
AQSh-Eron urushi eskalatsiya tomon ketmoqda. AQShda katta urush strategiyasi va g‘alaba loyihasi mavjud emas. Shuning uchun AQShning Eronga zarbalaridan maqsad – rasmiy Tehronni jazolash, qo‘rqitish, Vashington shartlariga ko‘ndirishdan iborat.
Biroq Eron qo‘rqish niyatida emas. Aksincha, Tehron Vashingtonga basma-bas javob berish niyatida.
Shu fonda Eronning mintaqadagi eng yirik ittifoqchilaridan biri hisoblanmish Yamandagi husiychilar AQSh-Eron urushiga to‘laqonli kirib kelmoqda. Kuni kecha “Ansorulloh” harakati (husiychilar) Bab-al-Mandib bo‘g‘ozida Saudiya Arabistoniga tegishli ikkita neft tankeriga hujum qilgan. Qurbonlar yo‘q, lekin tanker va unga ortilgan neft yo‘q qilingan. Bu – AQSh-Eron urushining kengayib borayotganini ko‘rsatadi.
Eron tomonidan Ho‘rmuz bug‘ozi, mana endi husiychilar tomonidan Bab-al-Mandib bo‘g‘ozining bloklanishi – dunyo iqtisodiyoti va energetika sektoriga kuchli zarba bo‘lmoqda. Keyingi kunlarda neft narxi keskin oshib, bir barrel uchun 100 dollar ostonasiga yetib qo‘ydi.
Husiychilar bu zarbalarni izohlarkan, “Saudiya tomoni biz joriy qilgan tartibga rioya qilmadi”, “Saudiya Arabistoni bizga nisbatan 12 yillik kurash olib borgan edi, shuning o‘chini ham oldik” deya bayonotlar berdi.
Saudiya hozir bir necha yil oldingi kabi Yamanda harbiy operatsiya o‘tkazishdan tiyilishni afzal ko‘radi. Chunki ko‘rib turibdi, urushlar davlatlarni holsizlantiradi, qurol-yarog‘ zaxiralarini yemiradi, bu esa Isroilga muqarrar qulaylik yaratadi. Boshqa tomondan, bir paytlar Eronga va husiychilarga qarshi turgan Saudiya bugun to‘laqonli yangi diplomatik ohang ham shakllantira olmayapti.
AQSh-Eron urushining markazida turuvchi eng asosiy masala – mintaqadagi qudrat va hokimiyat masalasidir. AQSh mintaqada o‘zining gegemonligini saqlab qolishni istaydi, Eron esa hozirgi fursatdan foydalanib, bu status-kvoni ko‘rib chiqish niyatida. Shuning uchun ham bu urushning oqibatlari mintaqa uchun tarixiy ahamiyatga ega. Jumladan, Saudiya Arabistoni uchun ham.
Saudiya Arabistoni mintaqadagi eng yirik davlatlardan biri, energetik super-qudrat, islom tsivilizatsiyasining geografik va tarixiy markaz davlati, arab dunyosining lideri. Bugun Saudiyani o‘z tomoniga og‘dirish yoki o‘z tarafida ushlab qolish uchun jiddiy kurashlar ketmoqda. Saudiya Arabistonining ambitsiyalari shundayki, u boshqalarga ergashishni emas, lider bo‘lib, boshqalarni ergashtirishni istaydi.
