O‘tgan oy Turkiyada bo‘lib o‘tgan NATO sammiti chog‘ida Eron tomonidan prezident Donald Tramp va «1-raqamli bort» (Air Force One)ga nisbatan tahdid borligi aniqlangan. Bu haqda New Yokr Times'ga ma’lumot bergan AQShning ikki yuqori martabali rasmiysiga ko‘ra, shundan so‘ng Trampni Turkiyadan olib chiqib ketish uchun puxta o‘ylangan aldov rejasini amalga oshirilgan va uni keytering konteynerida harbiy samolyotga olib o‘tilgan.
Tramp va boshqa rasmiylar 8-iyul kuni Turkiyadan Qatar sovg‘a qilingan va o‘zi uchib kelgan hashamatli samolyotida emas, balki eski «1-raqamli bort»da jo‘nab ketishini ochiqchasiga aytishgan edi. O‘shanda Tramp jurnalistlarga bu o‘zgarishni «eski davrlar hurmati» uchun qilayotganini aytgan.
O‘sha kuni Tramp kameralar qarshisida chap tomondagi eshik orqali eski samolyotga ko‘tarildi. AQSh rasmiylaridan birining so‘zlariga ko‘ra, Tramp o‘sha eski, och havorang, modifikatsiya qilingan Boeing 747 samolyotida uchish o‘rniga, eshikning qarama-qarshi tomoniga ko‘tarilgan keytering konteyneri orqali samolyotdan yashirincha olib chiqib ketilgan. Vaziyatdan xabardor rasmiyning aytishicha, shundan so‘ng prezident uchinchi samolyotga o‘tkazilgan va u ushbu samolyotda yashirincha Britaniyaga uchib ketgan.
Times'ning yozishicha, eski samolyotdagi amerikalik jurnalistlarga Tramp ular bilan uchmayotgani aytilmagan. Bu esa ularni beixtiyor hiyla ishtirokchilariga aylantirgan. Oq uyning ba’zi xodimlari va press-pul jurnalistlari o‘zlari bexabar holda chalg‘ituvchi nishon – xo‘rak vazifasini bajarishga majbur bo‘lgan.
Ushbu maxfiy operatsiya haqida avvalroq yozgan Washington Post prezidentni Turkiyadan Britaniyaga olib o‘tgan samolyot Boeing 757ning harbiy varianti - C-32A ekanligini ma’lum qilgandi.
«Tezkor reja»
Nashrning yozishicha, aftidan bu murakkab reja - rasmiylar Eron tomonidan Trampga nisbatan qilingan tahdid jiddiy ekanini aniqlaganidan keyin bir necha soat ichida ishlab chiqilgan.
«Bu holat Eron tomonidan Trampga yillar davomida qilinayotgan tahdidlar va u ushbu mamlakatga qarshi boshlagan urush fonida sodir bo‘ldi. Shuningdek, bu jamoatchilikni prezidentning qayerdaligi haqida aldash bilan bog‘liq g‘ayrioddiy holat edi».
Prezidentlarning ular bilan birga bo‘lishi belgilangan matbuot guruhisiz, yoki o‘z atrofiga ularni yaqinlashtirmay sayohat qilishi kamdan-kam uchraydigan holatdir.
Masalan, prezident Jorj Bush 2001-yil 11 sentyabrdagi teraktlardan keyingi tartibsiz soatlarda dastlab harbiy bazaga, keyin esa Vashingtonga uchganida o‘zi bilan qisqartirilgan press-pulni olib yurgan. Boshqa prezidentlar, shu jumladan Trampning o‘zi ham urush hududlariga yonlaridagi jurnalistlar bilan sayohat qilgan.
Nozik tafsilotlar
Rejadan xabardor rasmiyning aytishicha, tahdid haqida ma’lumot berilgach tez orada hukumatning yuqori martabali amaldorlaridan iborat kichik guruh, jumladan, Birlashgan shtablar boshliqlari qo‘mitasi raisi general Den Keyn va mudofaa vaziri Pit Hegset ishtirokida reja tuzilgan.
Tramp Turkiyadan ketish uchun aeroportga kelganida, oldindan o‘rnatilgan kamera uning eski «1-raqamli bort»ga chiqayotganini muhrladi. U bilan sayohat qilayotgan jurnalistlar orqa tarafdagi pastki zinapoyadan samolyotga chiqishga shoshilayotganlarida, uni faqat bir zum ko‘rib qolishdi. Samolyot havoga ko‘tarilayotganda press-pulga matbuot salonidagi deraza pardalarini yopiq saqlash tavsiya qilindi».
My favorite part: This Turkish catering truck nonchalantly moving from Air Force One to the other plane https://t.co/vQSoncQw9f pic.twitter.com/Ob5r1hxSwL
- John Hudson (@John_Hudson) August 11, 2026
Press-pul hisobotiga ko‘ra, eski «1-raqamli bort» Angliyadagi Mildenxoll harbiy bazasiga qo‘ngach, Tramp u yerdan 40 daqiqadan so‘ng tushdi. AQSh rasmiysining so‘zlariga ko‘ra, ungacha jurnalistlarga bildirmasdan, Tramp uchinchi samolyotdan eski «1-raqamli bort»ga transport orqali olib kelingan. U boshqa kirish joyi orqali samolyotga ko‘tarilgan va har doimgidek yuqori chap tomondagi zinalardan tushib kelgan.
Shundan so‘ng "ho‘rak samolyotda" uchib kelgan kichik jurnalistlar guruhi va Tramp Qatar bergan samolyotda Vashingtonga qaytdi.
Turkiyadan uchish vaqtida nima sababdan deraza pardalarini yopish buyurilgani so‘ralganda esa, Tramp hech qanday aniq tahdid haqida bilmasligini aytdi, lekin o‘zini Eronning doimiy qamali ostida ekanligini ta’kidladi. «Men ularning ro‘yxatida birinchi o‘rindaman, sizlardan oldin. Ammo agar men ketsam, sizlar ham ketasizlar. Shunday emasmi?» dedi u jurnalistlarga.
Oq uy nima demoqda?
O‘tgan oy Times nashri Eron tahdidi bilan bog‘liq xavotirlar fonida Qatar sovg‘a qilgan samolyotning xavfsizlik borasidagi kamchiliklari haqida xabar bergandi. Shundan so‘ng, Oq uyning kommunikatsiyalar bo‘yicha direktori Stiven Chung Trampning Turkiyadan jo‘nab ketishida hiyla ishlatilganiga ishora qilgandek bo‘ldi.
«Prezident yaqinda aytganidek, Amerikaning ko‘plab dushmanlari uni nishonga olishgan va biz bu tahdidlarga qarshi kurashish uchun ixtiyorimizdagi barcha vositalardan, shu jumladan chalg‘itish va yo‘ldan adashtirishdan ham foydalanamiz», degandi u o‘shanda.
Voqealar rivojidan xabardor insonlarning aytishicha, Erondan kelgan tahdid aynan Qatar sovg‘a qilgan samolyotga qaratilmagan edi. Aksincha, qaysi samolyotda uchishidan qat’i nazar Tramp nishonga olingan.
NYT so‘roviga ko‘ra, Mudofaa vazirligi va general Keynning matbuot kotibi barcha savollar yuzasidan Oq uyga murojaat qilishni maslahat bergan. Oq uy esa Chungning NATO sammiti o‘tkazilgan haftadagi bayonotini qayta chop etdi. Faqatgina «chalg‘itish va yo‘ldan adashtirish» iborasi qatnashgan bandni olib tashladi.
Prezident Bush va prezident Barak Obamani himoya qilish guruhlarida ishlagan Maxfiy xizmatning sobiq agenti Donald Mihalekning NYT'ga aytishicha, avvallari ham prezidentlarni yashirincha ko‘chirish uchun chalg‘ituvchi avtokarvonlar va parvozlardan foydalanilgan.
«Prezident ehtimoliy jangovar xavf mavjud bo‘lgan hududda bo‘lgan har qanday vaqtda, Maxfiy xizmat himoya qarshi choralarini, shu jumladan chalg‘ituvchi nishondan foydalanishni qo‘llagan», dedi janob Mihalek.
Uning qo‘shimcha qilishicha, agentlik doimo prezident xavfsizligini jamoatchilik oldidagi ochiqlikdan ustun qo‘ygan. «Bu tashkilot jamoatchilik bilan ishlash agentligi emas. Agentlik - bu maxfiy xizmat muassasasi. Ularning birinchi galdagi vazifasi prezident xavfsizligini ta’minlashdir», dedi u.
Nashrning yozishicha, Tramp va uning bir qator maslahatchilari yillar davomida tahdidlarga duch kelishgan. Ayniqsa Tramp o‘zining birinchi muddatida Eronning qudratli qo‘mondoni, general mayor Qosim Sulaymoniyni o‘ldirishga buyruq berganidan so‘ng.
