O‘tgan qishlarda Rossiya Ukraina energetikasini izdan chiqarishga urindi, lekin bu yil Kiyev faqat o‘z osmonini himoya qilish bilan cheklanmasligi mumkin. Ukrainlar Rossiyaning energetika infratuzilmasi va raketa ishlab chiqarish korxonalarini nishonga olib, raqibning hujum salohiyatini pasaytirishga intilmoqda. Shu bilan birga, Vashington Patriot tizimlarini Kiyevga berish masalasida hamon bir qarorga kelmadi.
Mavzu borasida Kun.uz'ning jonli efirdagi “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilar so‘z yuritishdi.
Shuhrat Rasul: AQSh Ukrainaga Patriot raketalarini berishi haqidagi gaplar yangrayapti, ammo bu yordamning qachon va qay darajada yetib kelishi hozircha noaniq. Tramp ma’muriyatining pozitsiyasi tez-tez o‘zgarib turgani sababli, Vashingtonning aniq qarorini kutish qiyin. Biroq yordam boshqa manbalardan ham kelishi mumkin. Masalan, Polsha Ukrainaga o‘zining Patriot havo mudofaa tizimlarini berishga tayyorligini ma’lum qildi. Germaniya ham Patriot tizimlarini Ukrainaga topshirish masalasini ko‘rib chiqmoqda.
Patriot tizimining muhimligi shundaki, u hujum quroli emas, balki havo mudofaasi vositasi. Xususan, PAC-3 raketalari Rossiya tomonidan qo‘llanayotgan ayrim ballistik raketalarni tutib qolish imkoniyatiga ega.
Prezident Zelenskiy ham havo mudofaasini kuchaytirish zarurligini ta’kidlab, qo‘shimcha Patriot tizimlari yetkazib berilishi osmonni himoyalash imkoniyatlarini sezilarli oshirishini bildirgan. Agar Ukraina yetarli miqdorda bunday tizimlarga ega bo‘lsa, Rossiya raketa hujumlarining samaradorligini ancha pasaytirishi mumkin. Ammo Rossiyaning o‘zi qishki kampaniya davomida yetarli miqdorda raketaga ega bo‘ladimi degan masala ham bor.
15-avgust kuni Ukrainaga tegishli Flamingo raketalari Rossiyaning Samara shahridagi muhim sanoat ob’yektiga zarba bergani haqida xabarlar tarqaldi. Bu korxona faoliyati raketa va kosmik dasturlar uchun mahsulotlar ishlab chiqarish bilan bog‘liq. Flamingo raketasining jangovar kallagi og‘irligi taxminan 1 150 kilogramm ekani aytilmoqda. Bundan oldin esa Voronejdagi raketa sanoati uchun muhim butlovchi qismlar ishlab chiqaruvchi korxonaga ham zarba berilgani haqida xabarlar bo‘lgan. Agar bunday hujumlar davom etsa, Rossiyaning raketa ishlab chiqarish salohiyatiga bosim kuchayishi mumkin.
Ammo Rossiyaning raketa zaxiralari va ishlab chiqarish imkoniyatlari qishki kampaniyani davom ettirish uchun qay darajada yetarli bo‘lishi – alohida masala. Ukraina uchun esa qishning yana bir muammosi bor, bu – energetika. Masalan, Dnepr bo‘yida joylashgan Xerson shahri qish mavsumida Rossiya zarbalari oqibatida elektr ta’minotidagi uzilishlarga duch kelmoqda. Shaharda aholiga yordam berish uchun yuzlab isitish punktlari va generatorlar o‘rnatilgan. Bu punktlarda odamlar issiq choy va kofe ichishi, telefonlarini quvvatlashi hamda elektr ta’minoti tiklanguncha vaqtincha isinib turishi mumkin.
Bunday infratuzilmani yaratishda Yevropa davlatlari va boshqa hamkorlar yordam bermoqda. Xuddi shunday punktlar Ukrainaning boshqa shaharlarida, jumladan Kiyevda ham tashkil etilgan.
Endi asosiy savol Rossiyaga taalluqli: agar Ukraina Rossiyaning energetika infratuzilmasiga qish davomida keng ko‘lamli zarbalar bersa, Moskva aholisi uchun shunga o‘xshash miqyosdagi yordam infratuzilmasini qanchalik tez tashkil eta oladi?! Minglab, hatto o‘n minglab generatorlar, isitish punktlari va boshqa zarur vositalarni qisqa muddatda ta’minlash oson emas. Shuning uchun kelayotgan qish nafaqat frontdagi janglar, balki ikki davlatning energetika, havo mudofaasi va raketa ishlab chiqarish salohiyati sinoviga ham aylanishi mumkin.
Oybek Sirojov: Zelenskiyning “AQSh zaxirasidagi Patriot raketalarining 5 yoki 10 foizi Ukrainaga berilsa, Rossiyaning ballistik raketa salohiyatiga qarshi kurashish imkoniyatimiz sezilarli darajada oshadi” degan fikrini ham izohlash kerak. Ma’lumotlarga ko‘ra, AQShda oyiga qariyb 65 ta Patriot raketasi ishlab chiqariladi. Bu yiliga taxminan 750–800 ta raketa degani. Biroq AQShning hozirgi asosiy muammosi – mavjud zaxiralarni to‘ldirish.
Fors ko‘rfazidagi so‘nggi keskinliklar va harbiy operatsiyalar fonida AQShning ayrim raketa zaxiralari kamaygani haqida ma’lumotlar paydo bo‘ldi. Shu sababli Vashington birinchi navbatda o‘z zaxiralarini qayta tiklashi, ikkinchi navbatda esa avval tuzilgan shartnomalar bo‘yicha buyurtmalarni yetkazib berishi kerak.
Harbiy ekspertlarning fikricha, AQSh Ukrainaga qo‘shimcha Patriot raketalarini yetkazib berishda jiddiy cheklovlarga duch kelishi mumkin. Gap AQShning yillik ishlab chiqarish hajmining 5 foizini Ukrainaga ajratish haqida ketayotgan bo‘lsa, bu taxminan 40–50 ta raketani tashkil etadi. Biroq bu yerda yana bir muhim jihat bor: Rossiya oyiga qariyb 100 ta ballistik raketa ishlab chiqarish imkoniyatiga ega. Bundan tashqari, Moskva va Pxenyan o‘rtasidagi harbiy hamkorlik doirasida Shimoliy Koreya raketalaridan foydalanish imkoniyati ham mavjud.
Demak, masalaga faqat Patriot raketalarining o‘zi nuqtayi nazaridan qarash yetarli emas. Rossiyaning oyiga yuzlab raketalar bilan zarba berish imkoniyati, Shimoliy Koreyadan olinayotgan qo‘shimcha raketalar va Ukrainaning o‘zida mavjud havo mudofaasi vositalari birgalikda baholanishi kerak. Shu nuqtayi nazardan, Rossiya va Ukrainaning raketa salohiyati o‘rtasidagi real nisbat ham so‘roq ostida. Ayniqsa, Rossiya qishki kampaniya davomida qancha ballistik raketa ishlab chiqarishi va Ukraina ularning qanchasini Patriot kabi tizimlar yordamida tutib qolishi mumkinligi alohida tahlilni talab qiladi.
Suhbatni YouTube’dagi “Geosiyosatkunuz” kanalida to‘liq tomosha qilishingiz mumkin.
