Tadbirkorlar bilan ochiq muloqot: biznes uchun nimalar o‘zgaradi?
|07:50 / 19.08.202616 45210 min
18-avgust kuni Prezident Shavkat Mirziyoyevning tadbirkorlar bilan 6-ochiq muloqoti bo‘lib o‘tdi. Unda qariyb 500 nafar tadbirkor bevosita, yana 25 mingga yaqin biznes vakili hududlardagi studiyalar orqali qatnashdi. E’lon qilingan eng muhim yangiliklar - elektr va gaz uchun oldindan to‘lov miqdori to‘lov intizomini buzmagan korxonalar uchun 100 foizdan 15 foizgacha pasaytirilishi, tekshiruvlarga 3 yillik moratoriy e’lon qilinishi, moliyaviy jarimalar miqdorini o‘rtacha ikki barobar kamaytirilishi va davlat xizmatlarida “sukut - rozilik” tamoyilining yo‘lga qo‘yilishi kabilar bo‘ldi.
Ochiq muloqot davomida biznesni moliyalashtirish, davlat aktivlarini xususiylashtirish, eksport, sun’iy intellekt, soliq va nazorat tizimi, qurilish, turizm hamda kapital bozoriga oid qator yangi tashabbuslar e’lon qilindi.
Xo‘sh, bu qarorlar amalda tadbirkorlar uchun nimani anglatadi? Eng muhim o‘zgarishlar haqida ma’lumot beramiz.
Sun’iy intellekt biznesga kirib kelmoqda
Ochiq muloqotda sun’iy intellekt alohida yo‘nalish sifatida ko‘rsatildi.
Avval ishga tushirilgan “Virtual soliq maslahatchisi”dan tashqari, kelasi yildan qurilish, mehnat munosabatlari, tashqi savdo va davlat xizmatlari bo‘yicha ham sun’iy intellekt yordamchilari joriy etilishi rejalashtirilmoqda.
Yana bir muhim tashabbus – “10 ming korxona uchun sun’iy intellekt hamkor” dasturi.
Dastur doirasida korxonalarda sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish xarajatlarining 50 foizi kompensatsiya qilinadi. Sun’iy intellekt modellari yaratishda davlat superkompyuteridan bepul foydalanish imkoniyati beriladi. Tayyor AI yechimlari esa ochiq platformaga joylashtiriladi.
Davlat aktivlarini sotib olish osonlashadi
Davlat mulkini xususiylashtirish tartibida ham qator yengilliklar e’lon qilindi.
Davlat aktivlarini sotib olishda avans to‘lovi 30 foizdan 15 foizga tushiriladi. Olti oy ichida to‘liq to‘lov qilgan xaridorlarga 25 foiz chegirma beriladi.
Summaning yarmini to‘lagan tadbirkor qolgan qismini yetti yil davomida foizsiz bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniga ega bo‘ladi.
Shuningdek, uch oy davomida sotilmagan davlat aktivlarining boshlang‘ich narxi bosqichma-bosqich pasaytiriladi, auksion muddatlari esa ikki barobarga qisqartiriladi.
Mavzuga oid
Qurilish boshlashdagi byurokratiya qisqaradi
Bugungi kunda yer uchastkasini auksionda yutgan tadbirkor ko‘pincha qurilishni boshlashdan oldin oylar davomida ruxsat hujjatlarini yig‘ishga majbur bo‘lmoqda. Yangi tartibga ko‘ra, hokimliklar yerlarni qurilish ruxsati, arxitektura-rejalashtirish topshirig‘i va loyiha hujjatlari bilan birga “tayyor paket” sifatida savdoga chiqaradi. Natijada investor yer uchastkasini olishi bilan qurilishni boshlashi mumkin bo‘ladi.
Bundan tashqari, infratuzilma yig‘imi bo‘yicha avans ham 20 foizdan 5 foizgacha kamaytiriladi.
Bank balansidagi mulklar sotuvga chiqariladi
Banklar balansida to‘planib qolgan qariyb 9 trillion so‘mlik 2,5 mingta ob’yektni sotish bo‘yicha ham yangi tartib joriy etiladi.
Bu mulklar boshlang‘ich to‘lovsiz, foizsiz bo‘lib to‘lash sharti bilan sotuvga chiqariladi.
Ularni xarid qilgan tadbirkorlar bir yil davomida yer va mol-mulk solig‘idan ozod etiladi.
Mahalliy ishlab chiqarishga yangi rag‘bat
Mahalliylashtirish uchun ustuvor deb topilgan 50 turdagi mahsulot ro‘yxati shakllantirilgan. Ularni ishlab chiqarish uchun Navoiy, Jizzax, Namangan, Urgut va Hazoraspda “Bond sanoat zonalari” tashkil etiladi.
Mazkur hududlarga olib kiriladigan xomashyo va butlovchi qismlar bojxona hamda soliq to‘lovlaridan ozod qilinadi.
Mahalliylashtirish darajasi belgilangan mezondan oshsa, mahsulotni ichki bozorda sotishda ham imtiyozlar qo‘llanadi.
“Davlat ushbu zonalarda tayyor ishlab chiqarish binolari yaratish uchun 50 million dollar ajratadi”,- dedi Prezident.
Elektr va gaz uchun oldindan to‘lov kamayadi
Ko‘plab ishlab chiqaruvchilar elektr va gaz uchun 100 foizlik oldindan to‘lov aylanma mablag‘larni muzlatib qo‘yayotganini ta’kidlab kelayotgan edi.
Endi ASKUE va ASKUG tizimlariga ulangan hamda to‘lov intizomini buzmagan korxonalar uchun avans to‘lovi 15 foiz etib belgilanadi.
Bu korxonalarning aylanma mablag‘lari ko‘proq ishlab chiqarish ehtiyojlariga yo‘naltirilishiga xizmat qilishi mumkin.
IPOga chiqmoqchi bo‘lgan biznes qo‘llab-quvvatlanadi
Ochiq muloqotda kapital bozoriga ham alohida e’tibor qaratildi.
Har yili daromadi bir trillion so‘mdan yuqori bo‘lgan 50 ta korxona tanlab olinadi.
Ularni IPOga tayyorlash, xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga o‘tish va investitsiya banklari bilan ishlash xarajatlarining yarmi davlat tomonidan qoplanadi.
Hukumat hisob-kitobiga ko‘ra, bu mexanizm orqali xususiy sektorga yiliga kamida bir milliard dollar xorijiy kapital jalb etish rejalashtirilmoqda.
Eksportchilar uchun yangi vositalar
Eksport qiluvchi korxonalar uchun ham qator yangi mexanizmlar joriy etiladi.
“Eksport navigator” tizimi xorijiy bozorlarni tahlil qilish, logistika, sertifikatlash va marketing masalalarida kompleks xizmat ko‘rsatadi.
Xorijiy brend mutaxassislarini jalb qilish xarajatining yarmi, 500 ming dollargacha qoplanadi.
Marketpleyslarda mahsulot saqlash va sotish xarajatlarining bir qismi, xalqaro tenderlarda qatnashish uchun konsalting xarajatlarining esa 80 foizigacha kompensatsiya qilinadi.
Shuningdek, eksportdagi valyuta tushumi bo‘yicha ayrim cheklovlar yumshatiladi. Tovar uchun to‘lov hali kelmagan bo‘lsa ham eksport faoliyatiga qo‘yiladigan cheklovlar bekor qilinadi. Savdo uylari va distribyutorlar orqali eksport qiluvchilar uchun valyuta tushumini ta’minlash muddati 180 kundan 365 kungacha uzaytiriladi.
Tekshiruvlarga uch yillik moratoriy
Eng ko‘p muhokama qilingan qarorlardan biri nazorat organlari faoliyatiga taalluqli bo‘ldi. “Iqtisodiyotni “soya”dan chiqarish tekshirish bilan emas, aksincha, tadbirkorga yo‘l ko‘rsatib, to‘g‘ri ishlashga o‘rgatish orqali bo‘lishi kerak”, - dedi davlat rahbari nutqi davomida.
Kichik biznes sub’yektlarida inson hayoti, sog‘lig‘i yoki boshqa tadbirkorlar manfaatiga bevosita xavf tug‘dirmaydigan tekshiruvlarga uch yil muddatga moratoriy e’lon qilinadi.
O‘rta va yirik korxonalar ixtiyoriy profilaktik auditdan o‘tsa, uning xulosasi soliq organlari tomonidan tan olinadi.
Kamchilikni o‘z vaqtida bartaraf etgan tadbirkorga jarima qo‘llanmaydi, takroriy tekshiruv esa faqat Biznes-ombudsman ruxsati bilan amalga oshiriladi.
Jarimalar kamayadi, yangi tamoyillar joriy etiladi
Moliyaviy jarimalar miqdorini o‘rtacha ikki barobar kamaytirish rejalashtirilmoqda.
“Hozir 51 ta idora moliyaviy jarima qo‘llash vakolatiga ega. Jarima mablag‘ yig‘ish uchun emas, sohada tartib-intizom va profilaktika uchun xizmat qilishi kerak”, - dedi prezident.
Bundan tashqari, “Tadbirkorning haqlilik prezumpsiyasi” tamoyili joriy etiladi. Ya’ni sud tadbirkorning aybini isbotlamaguncha unga nisbatan jarima yoki boshqa ta’sir chorasi qo‘llanmaydi.
Yana bir yangilik – “Birinchi xato uchun ogohlantirish” tamoyili.
Agar tadbirkor birinchi marta qoidabuzarlikka yo‘l qo‘ygan va buning oqibatida odamlar hayoti yoki mulkiga zarar yetmagan bo‘lsa, unga kamchilikni bartaraf etish uchun 10 kun vaqt beriladi.
Davlat xizmatlarida “sukut – rozilik” tamoyili
Tadbirkorlikka oid davlat xizmatlarining yarmi “sukut – rozilik” tamoyiliga o‘tkaziladi.
Bu shuni anglatadiki, davlat organi arizani belgilangan muddatda ko‘rib chiqmasa, murojaat avtomatik ravishda tadbirkor foydasiga hal etilgan hisoblanadi.
Shuningdek, 30 dan ortiq faoliyat turi bo‘yicha litsenziya va ruxsatnomalar bekor qilinadi, yana 35 turdagi ruxsatnomalarni berish muddati bir necha barobar qisqartiriladi. Shuningdek, Davlat xaridida qabul qilingan tovar bo‘yicha zakalat puli avtomatik qaytadigan tizim joriy qilinadi.
Turizm biznesiga yangi imtiyozlar
Turizm sohasi uchun ham qo‘shimcha rag‘batlar e’lon qilindi.
Mehmonxona qurish va rekonstruksiya qilish uchun 50 million dollarlik resurs ajratiladi. Kreditlar milliy valyutada 10 yil muddatga 16 foiz stavkada beriladi.
Uch, to‘rt va besh yulduzli mehmonxonalar uchun subsidiya dasturi yana ikki yilga uzaytiriladi.
Mehmonxonalar uchun yer va mol-mulk solig‘i bo‘yicha amaldagi imtiyozlar 2030-yilgacha saqlab qolinadi.
Turoperatorlarning xorijiy sayyohlarga ko‘rsatgan xizmatlari eksport sifatida e’tirof etilib, qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod qilinadi.
Bu yilgi ochiq muloqotda e’lon qilingan tashabbuslarning katta qismi biznes yuritish xarajatlarini kamaytirish, moliyalashtirishni yengillashtirish va ma’muriy to‘siqlarni qisqartirishga qaratildi.
Biroq bu tashabbuslarning amaliy natijasi, avvalo, ular qanday normativ hujjatlar bilan mustahkamlanishi va joylarda qay darajada ijro etilishiga bog‘liq bo‘ladi.
