Markaziy Osiyoning besh davlati tashqi siyosat idoralari rahbarlari Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud toʻgʻrisidagi shartnoma imzolanganining 20 yilligi munosabati bilan qoʻshma bayonot bilan chiqdi.
Mazkur hujjat 2006-yil 8-sentabrda Semipalatinsk shahrida Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekiston oʻrtasida tuzilgan Semipalatinsk shartnomasini yod etish maqsadida qabul qilindi.
Vazirlar yadro qurolidan xoli dunyoni barpo etishga sodiq ekanligini bildirib, yadro qurolining har qanday qoʻllanilishi yoki sinovdan oʻtkazilishi halokatli gumanitar oqibatlarga olib kelishi mumkinligini taʼkidladi.
Bayonotda Semipalatinsk shartnomasi ishonchni mustahkamlash, mintaqaviy barqarorlikni taʼminlash va yadro quroli tarqalishining oldini olish borasidagi xalqaro saʼy-harakatlar uchun muhim vosita boʻlib qolayotgani qayd etilgan.
Markaziy Osiyo Shimoliy yarimshardagi yagona yadrosiz mintaqa boʻlib qolmoqda
Qozogʻiston Tashqi ishlar vazirligi tomonidan eʼlon qilingan bayonotda taʼkidlanishicha, yadro qurolidan xoli hududning tashkil etilishi mintaqa mamlakatlarining xalqaro xavfsizlik sohasidagi eng muhim qadamlaridan biri boʻlgan.
TIV rahbarlari Semipalatinsk shartnomasi tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash yoʻlida oʻz saʼy-harakatlarini birlashtira olgan besh davlat hamkorligining noyob namunasi ekanini taʼkidladi.
Markaziy Osiyo hududi Shimoliy yarimsharda toʻliq joylashgan va ikkita yadroviy davlat bilan chegaradosh boʻlgan birinchi va yagona yadrosiz zonaga aylandi. Oʻtmishda yadroviy sinovlar va qurollarni joylashtirish bilan bogʻliq boʻlgan mintaqa bugungi kunda yadroviy qurolsizlanish boʻyicha global tashabbuslar ishtirokchisidir.
Bayonotda Semipalatinsk yadro poligonining yopilishiga, shuningdek, butun dunyo boʻylab yadroviy sinovlar qurbonlari xotirasini asrash zarurligiga alohida eʼtibor qaratilgan.
Semipalatinsk yadro poligoni 1948-yilda Qozogʻiston hududida birinchi sovet yadro qurolini sinovdan oʻtkazish uchun tashkil etilgan. Taxminan 18,5 ming km² maydonni egallagan poligon Sharqiy Qozogʻiston, Qaragʻanda va Pavlodar viloyatlari hududida joylashgan. 1949-yildan 1989-yilgacha bu yerda 456 ta yadro sinovi, jumladan, 116 ta atmosfera va 340 ta yer osti portlashi oʻtkazilgan.
Turli hisob-kitoblarga koʻra, sinovlar oqibatlari 1,5 milliondan ortiq odamning salomatligiga taʼsir koʻrsatgan. Poligondagi soʻnggi portlash 1989-yil 19-oktabrda sodir boʻlgan, 1991-yil 29-avgustda esa Qozogʻistonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyevning farmoni bilan obyekt butunlay yopilgan.
