Markesning uşbu romani 1967-yilda çop etilgan bölib, hozirgi kunga qadar dunyo kitobxonlarini hayratga solişda davom etmoqda.
Voqealar Makondo qişloğida keçadi. U yerda ğayritabiiy hodisalar tabiiydek qabul qilinadi: öliklar tiriladi, odamlar osmonga kötariladi, bir neça yillab yomğir yoğadi. Markes möʼjizalarni şunday xotirjam tasvirlaydiki, uning haqiqatlariga eʼtiroz qila olmaysiz.
Hammasi Xose Arkadio Buendia va uning rafiqasi Ursuladan boşlanadi. Ular qarindoşlar örtasidagi nikohdan tuğiladigan farzand çöçqa dumi bilan dunyoga kelişi mumkinligidan qörqişadi. Bu qörquv yillar davomida oila taqdiriga soya solib keladi.
Qişloq dastlab taşqi dunyodan uzilgan, sodda va tinç joylar edi. Keyinçalik bu yerga yangi odamlar, yangi ğoyalar va yangi muammolar kirib keladi. Makondo kattalaşadi, aholisi köpayadi, siyosiy kuraşlar boşlanadi.
Buendialar oilasida esa avlodlar almaşsa-da, bir ğalati holat takrorlanaveradi. Xose Arkadio, Aureliano kabi ismlar keyingi avlodlarga ham qöyiladi. Ismlar bilan birga feʼl-atvor, içki ziddiyatlar va xatolar ham qaytib kelaveradi. Kimdir janglarda qatnaşadi, kimdir özini ilmga bağişlaydi, yana kimdir muhabbat iztiroblariga beriladi. Biroq ularning köpçiligi öz içki dunyosiga qamalib, yaqinlarini tuşunişdan tobora uzoqlaşadi.
Romanning yuragi ham aslida şu: insonning yolğizligi atrofida heç kim yöqligiga qarab belgilanmaydi. Baʼzilarning yonida butun boşli oila bölsa-da, öz dardini heç kimga ayta olmaydi. Baʼzan inson minglab odamlar orasida yaşaydi, lekin özini heç kim tuşunmayotgandek his qiladi.
Masalan, polkovnik Aureliano Buendiani olaylik. U uruşlarda qatnaşadi, siyosiy kuraşlarning markazida böladi, katta şuhrat qozonadi. Bir qaraşda, bunday odamning hayotida yolğizlikka örin yöqdek. Ammo yillar ötişi bilan u odamlardan ham, öz his-tuyğularidan ham uzoqlaşadi. Uning hayotidagi ğalabalar qalbidagi böşliqni töldira olmaydi.
Makondoga banan kompaniyasi kirib keladi. U bilan birga iqtisodiy özgarişlar, yangi imkoniyatlar va oğir ijtimoiy ziddiyatlar ham paydo böladi. Işçilarning noroziligi qonli fojia bilan tugaydi. Eng dahşatlisi, hukumat tomonidan sodir etilgan qotilliklar inkor qilinadi, göyo heç narsa yuz bermagandek hayot davom etaveradi.
Şu yerda roman oiladan taşqariga çiqib, butun bir jamiyat haqidagi tasavvurlarni paydo qiladi. Odamlarning xotirasi madaniy uslubda tozalanadi, xalq jinoyatlarga köz yumişga örgatiladi. Natijada eski fojialar takrorlanaveradi.
